دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٩٤٥
بُرزُلی ، ابوالقاسم بن احمدبن محمد، نویسندة مالکی. از قبیلة بنوبِرزالَه (بُرزُلَه ). در قیروان به دنیا آمد و مدت سی تا چهل سال در محضر ابن عَرَفَه * و استادان بزرگ دیگر به تحصیل پرداخت ، و در شهر تونس مدرّس فقه و امام جامع زیتونه (زیتونه * ، جامع ) شد. در ٨٠٦ هنگام رفتن به زیارت کعبه از قاهره گذشت و در آنجا چندین «اجازه » صادر کرد. گفته اند که در ٨٤١ (به روایت دیگر: ٨٤٢ یا ٨٤٣)، در ١٠٣ سالگی ، در تونس درگذشت . شهرت او به سبب مجموعة «فتاوی » و «نَوازِل » گردآوردة اوست که در دو جلد، با عنوان جامع مسائل الاَحکام مِمّا نَزَلَ مِنَالقضایا بِالمُفتین وَالحُکّام تدوین شده ، و چندین نسخة خطی از آن باقی است . این کتاب یکی از منابع اصلی المعیار وَنْشَریشی (متوفی ٩١٤) است و در قرن نهم و دوازدهم دو خلاصه از آن تهیه شده است . فتواهای بی شماری که برزلی همراه با صاحبان آنها ـ یعنی فقهای مشهوری که زمان و مکانشان را به آسانی می توان تعیین کرد ـ ذکر کرده ، اثر او را به صورت مهمترین منبع برای تاریخ جامعة افریقیّه در عهد زیریانِ قیروان و مَهدیّون (سدة چهارم ـ ششم / دهم ـ دوازدهم ) و بنوحفص (سدة هفتم ـ هشتم / سیزدهم ـ چهاردهم ) درآورده است .
منابع :
(١) ابن ابی شنب ، اجازه ، ش ٢٦١؛
(٢) ابن مریم ، البستان ، الجزایر ١٩٠٨، ص ١٥٠ـ١٥٢؛
(٣) احمدبن احمدبابا تنبکتی ، نیل الابتهاج ، قاهره ١٣٢٩، ص ٢٢٥ـ٢٢٦؛
(٤) محمدبن ابراهیم زرکشی ، تاریخ الدولتین ، تونس ١٢٨٩، ص ٦١، ١٠٩، ١٢٢؛
(٥) محمدبن عبدالرحمن سخاوی ، الضوءاللامع لاهل القرن التاسع ، ج ١١، قاهره ١٣٥٥/١٩٣٦، ش ٤٢٩؛
(٦) Carl Brocklemann, Geschichte der Arabischen Litteratur, Leiden ١٩٤٣-١٩٤٩, II, ٣١٩, Supplementband, ١٩٣٧-١٩٤٢, II, ٣٤٧;
(٧) R. Brunschvig, La Berbإrie Orientale sous les H ¤ afs ¤ ides, Paris ١٩٤٠-١٩٤٧, II, index ٤٥٦;
(٨) H.R. Idris, La Berbإrie Orientale sous les Z ¦ rides.
/ ادریس ( د. اسلام ) /