دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٩٣٩
بِرْزال ، بنو ، قبیله ای از بربرهای زِناتَه که گفته اند در آغاز قرن چهارم در ناحیة زابِ سفلی (جنوب مسیله) به سر می برده اند. این بربرها، با خلیفة فاطمی عبیداللّه (مهدی ) که در مسیله قلعه ای برای مراقبت آنان بنا کرده بود، پیوسته در نبرد بودند. آنان به حمایت از ابویزید * ، از خوارج آشوبگر، برخاستند و هنگامی که منصور خلیفة فاطمی ، در تعقیب ابویزید برآمد، او را پناه دادند. با آنکه خلیفه ایشان را عفو کرد، در ٣٦٠ در شورش جعفر * بن اندلسی ، حاکم زاب ، شرکت جستند، اما فشار دولت فاطمی ایشان را مجبور به هزیمت کرد و عاقبت به اسپانیا پناهنده شدند و در آنجا، در خدمت شاهان اموی ، فوجی از سپاهیان بربر تشکیل دادند. هنگامی که خلیفه الحاکم ثانی وفات یافت ، ررجوع کنید به سای این سپاه از ابن ابی عامر جانبداری کردند؛ لذا از باب پاداش ، یکی از ایشان به حکومتِ ناحیة قرمونه منصوب شد. در آغاز قرن پنجم اندلس دچار هرج و مرج شد، و بنو بِرزال دولت کوچک مستقلی در قرمونه تشکیل دادند که می خواست در مقابل جاه طلبیهای عبّادیان اشبیلیه پایداری کند، ولی عاقبت در ٤٥٩ ناگزیر از شاه اشبیلیه تمکین کردند و همچنانکه قبلاً در کشور مغرب مضمحل شده بودند، در اینجا نیز به عنوان گروهی متشکل از میان رفتند.
منابع :
(١) ابن حزم ، کتاب الانساب ، چاپ لوی ـ پرووانسال ، قاهره ١٩٤٨، ص ٤٦٣؛
(٢) ابن حوقل ، کتاب صورة الارض ، چاپ کرامرس ، لیدن ١٩٣٨ـ ١٩٣٩، ج ١، ص ٨٦ ، ١٠٦؛
(٣) ابن عذاری ، کتاب البیان المغرب ، ج ١،چاپ کولن و لوی ـ پرووانسال ، لیدن ١٩٤٨ـ١٩٥١، ص ١٩٠ـ١٩١؛
(٤) محمدبن محمد ادریسی ، المغرب ، چاپ دُزی و دخویه ، لیدن ١٨٦٦، ص ٩٩؛
(٥) محمدبن حسن طوسی ، کتاب الاستبصار ، چاپ کرامر،وین ١٨٥٢، ص ٦٠؛
کتاب مفاخرالبَربَر ، چاپ لوی ـ پرووانسال ،
(٦) رباط ١٩٣٤، ص ٤٤؛
(٧) احمدبن اسحاق یعقوبی ، البلدان ، چاپ دخویه ، لیدن ١٨٩٢، ص ٢١٥؛
(٨) `Abd Alla ¦ h ibn `Abd al-`Aziz Bakr ¦ , Description de l'Afrique septentrionale , Algiers ١٩٧٧, ٥٩;
(٩) R. Dozy, Histoire des musulmans d'Espagne ٢, , ٢٠٢, ٢٠٦-٢٠٧, , ٢٣١;
(١٠) Ibn Ath ¦ r, Annales du Maghreb et de l’Espagne, tr. E.Fagnan, Algiers ١٩٠١, ٣٤٥;
(١١) Ibn Khaldu ¦ n, Histoire des Berbةres, tr. de Slane, Algiers ١٨٥٢-١٨٥٦, , ١٨٣, ٢٠٣, ٢١٠, ٢٩١-٢٩٣;
(١٢) E. Lإvi. Provenµal, Histoire de l'Espagne musulmane, Leiden-Paris ١٩٥٠-١٩٥٣, index;
(١٣) `Abd al-Wa ¦ h ¤ id Marra ¦ kush ¦ , Mu`djib , tr. Fagnan, Algiers ١٨٩٣, ٦٣, ٨٣.
/ لوتورنو ( د. اسلام ) /