دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٩٢٢
بَرَدان ، یوم (یوم البَرَدان) ، ا ز ایّام عرب جاهلی و مشهور بین قبایل قحطانی. در چنین روزی حجربن عمروبن معاویة بن حارث کِندی معروف به آکِلی المُرار، برادر ناتنی حَسان بن تُبَع پادشاه حمیری (حِتّی ، ص ١٠٦)، که بر سرزمین نجد و نواحی عراق فرمانروایی داشته بر زیادبن هبوله ، فرمانروای یکی از نواحی شام ، پیروز شده است (ابوالفرج اصفهانی ، ج ١٦، ص ٣٥٤؛ ابن اثیر، ج ١، ص ٣٠١).
هشام بن کلبی (متوفی ٢٠٤) و ابوعبیده (متوفی ٢٠٩) از این واقعه دو روایت کرده اند که در پاره ای جزئیات باهم اختلاف دارند ( رجوع کنید به ابوالفرج اصفهانی ، ج ١٦، ص ٣٥٤ـ ٣٥٨). ابن اثیر روایت ابوعبیده را با واقع سازگارتر دانسته و گفته است : منظور از ابن هبوله یکی از ملوک غَسّان است که غالب نام داشته ، زیرا زیادبن هبوله فرمانروای شام از نظر زمانی مقدم بر حجر بوده است (ج ١، ص ٣٠٤). یاقوت (ج ١، ص ٥٥٢) از مواضع متعددی با عنوان بردان نام برده اما به این حادثه اشاره ای نکرده است .
دربارة سبب وقوع این جنگ ، آمده است که حجربن عمرو همراه با قبیلة کِنده و ربیعه به بحرین هجوم می برد. ابن هبوله در غیاب آنها به سرزمینشان می تازد و اموال زیادی تصرف می کند و تعدادی از زنان قبایل درگیر جنگ ، از جمله هند بنت ظالم همسر حجر، را به اسارت می گیرد. حجر با آگاهی از این موضوع ، در جستجوی ابن هبوله برمی آید و تنی چند از بزرگان قبیلة ربیعه چون عوف بن محلّم و عمروبن ابی ربیعه (عمروبن معاویه ) به او می پیوندند (ابوالفرج اصفهانی ، ج ١٦، ص ٣٥٤؛ ابن اثیر، ج ١، ص ٣٠١؛ جادالمولی ، بجاوی ، و ابراهیم ، ص ٤٢). حجر با افرادش در منطقة حفیر پایین تر از عَین اُباغ به اردوگاه ابن هبوله می رسد. جنگ بزرگی در محل بردان در نزدیکی عین اباغ ، در می گیرد. ابن هبوله شکست می خورد و تعداد زیادی از افرادش کشته می شوند. قبایل غارت شده ، اموال خود را بازپس می گیرند و حجر نیز به انتقام خیانت همسرش در زمان اسارت ، دستور می دهد تا هند را به دو اسب بسته و رها کنند، یا به قولی دیگر او را می سوزاند (ابوالفرج اصفهانی ، ج ١٦، ص ٣٥٤ـ ٣٥٨؛ ابن اثیر، ج ١، ص ٣٠١ـ٣٠٤؛ جادالمولی ، بجاوی ، و ابراهیم ، ص ٤٢ـ٤٥؛ بستانی ، ذیل «بَرَدان »).
منابع :
(١) ابن اثیر، الکامل فی التاریخ ، بیروت ١٤٠٥/١٩٨٥؛
(٢) علی بن حسین ابوالفرج اصفهانی ، کتاب الاغانی ، بیروت ( بی تا. ) ؛
(٣) بطرس بستانی ، کتاب دائرة المعارف ، بیروت ( بی تا. ) ؛
(٤) محمد احمد جادالمولی ، علی محمد بجاوی ، و محمد ابوالفضل ابراهیم ، ایّام العرب فی الجاهلیّة ، بیروت ١٤٠٨/١٩٨٨؛
(٥) فیلیپ خوری حِتّی ، تاریخ عرب ، ترجمة ابوالقاسم پاینده ، تهران ١٣٦٦ ش ؛
(٦) یاقوت حموی ، معجم البلدان ، چاپ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ ١٨٦٦ـ١٨٧٣، چاپ افست تهران ١٩٦٥.
/ بمانعلی دهقان /