دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٩٠٨
برج بن مُسْهِر طائی ، از قبیلة طی و از شاعران مُخَضْرم * که در دورة جاهلی و اسلام می زیسته و بعدها به خوارج پیوسته ، و از شاعران مشهور آن گروه بوده است . از چگونگی اسلام آوردنش در کتب تراجم اصحاب و رجال سخنی نرفته است . خطیب تبریزی (ج ١، ص ١٨٦) به نقل از ابوهلال عسکری او را به بنی جدیله ، شاخه ای از قبیلة طی ، نسبت داده و پس از او ابن ابی الحدید (ج ١٠، ص ١٣٠) نسب او را تا قحطان * آورده است . ابوتمام در دیوان الحماسه سیزده بیت از اشعار او ـ شش بیت از قصیدة «تائیه » و هفت بیت از قصیدة دیگری با قافیة «ض » ـ را نقل کرده است (خطیب تبریزی ، ج ١، ص ١٨٦ـ١٨٧، ج ٢، ص ٨٥ـ٨٦). برج شعار خوارج را چنان بر زبان می آورده که امام علی ، علیه السّلام ، بشنود؛ و آن حضرت در نهج البلاغة (خطبة ١٨٤) او را سرزنش و امر به سکوت کرده است . وی با سوادبن قارب ، کاهن معروف دورة جاهلی ، دیداری داشته که آلوسی (ج ٣، ص ٢٩٩) بتفصیل آن را آورده است . شرح این دیدار، گویای تسلط بُرج در ساختن و پرداختن جملات مسجّع است . برج از شجاعان و سوارکاران عرب نیز بوده است .
منابع :
(١) محمود شکری آلوسی ، بلوغ الارب فی معرفة احوال العرب ، چاپ محمد بهجة اثری ، بیروت ( تاریخ مقدمه ١٣١٤ ) ؛
(٢) ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغة ، چاپ محمدابوالفضل ابراهیم ،١٣٨٥ـ١٣٨٧/ ١٩٦٥ـ ١٩٦٧؛
یحیی بن علی خطیب تبریزی ، شرح دیوان الحماسة ] بی جا:
(٣) بی تا. [ ؛
(٤) خیرالدین زرکلی ، الاعلام ، بیروت ( بی تا. ) ؛
(٥) علی بن ابی طالب (ع ) ، امام اول ، نهج البلاغة ، چاپ صبحی صالح ، بیروت ( تاریخ مقدمه ١٣٨٧ ) ؛
(٦) محمدبن عمران مرزبانی ، معجم الشعراء ، چاپ ف . کرنکو، بیروت ١٤٠٢/ ١٩٨٢.
/ محمود مهدوی دامغانی /