دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٨٩
باحْماد ، صدراعظم مغربی که نام واقعیش احمدبن موسی بن احمد بخاری بود. پدربزرگش برده ای سیاه متعلق به سلطان مولایْ سلیمان (حک : ١٢٠٦-١٢٣٨) بود که بعدها حاجب * او شد. پدرش نیز حاجبِ سیّدی محمدبن عبدالرحمن (حک : ١٢٧٦-١٢٩٠) بود و در عهد حکومتِ مولایْ الحسن (١٢٩٠-١٣١١) صدراعظم شد. وی شهرت خوبی نداشت ، ولی ثروت سرشارش به او امکان داد تا نامش را با قصر باهیه در مراکش ، که خود عهده دار بنای آن شد، پیوند دهد (کتیبه مورخ ١٢٨٣/١٨٦٦، در دوِردَن ، ش ٢٠٦). وی را از مادری اسپانیایی دانسته اند؛ چندین فرزند داشت که از میان آنها سعید و ادریس ـ که هر دو به مناصب مهم دست یافتند ـ و احمد، موسوم به باحماد، را نام برده اند. باحماد در ١٢٥٧/١٨٤١ متولد شد و نخست حاجبِ مولایْ اسماعیل بود که خلیفه برادرش مولای الحسن ، در فاس شده بود. وی بعدها همین منصب را در دربارِ سلطان کسب کرد. از آنجا که وی مسئول تربیت عبدالعزیزبن حسن بود، میل داشت آن امیر، که در آن وقت (١٣١٢/١٨٩٤) چهارده ساله بود، به سلطنت برسد. منصب صدارت عظمی راخود بر عهده گرفت و سلطان جوان را با شادیهای کودکانه اش به حال خود گذاشت . در دولت ، قدرت واقعی در دست او بود که آن را همراه با زیرکی سیاسی و قاطعیت به کار می برد تا مغرب را از هرج و مرج نجات بخشد. باحماد که شخصیت استوارش نام نیکی از او برجای گذاشت در مراکش آب انبار اَقْدَل را بنا کرد که به نام وی باقی است و در شهرها کارهای عام المنفعة بسیار انجام داد و، بالاتر از همه ، کار پدر را دنبال کرد، یعنی باهیه را، ظاهراً بدون هیچ طرح قبلی ، با استفاده از زمین شصت خانه گسترش داد و شانزده باغ برای فضای سبزِ اطراف آن خرید. باحماد در ١٧ محرم ١٣١٨/١٧ مه ١٩٠٠ در گذشت و در بقعه سلطنتی مولای علی شریف دفن شد (سنگ نوشته منظوم گور، در دوردن ، ش ١٧٦).
منابع :
(١) ابن زیدان ، اتحاف اعلام الناس ، رباط ١٩٢٩-١٩٣٣، ج ١، ص ٣٧٢-٣٩٦، ج ٢، ص ٥١١، ج ٤، ص ٣٧٠-٣٨١؛
(٢) عباس بن ابراهیم مراکشی ، اعلام بمن حلّ مرّاکش ، فاس ١٩٢٦-١٩٣٩، ج ٢، ص ٢٠٩-٢١٠، ٢٥٥-٢٦١؛
(٣) L. Arnaud, Au temps des Mإhallas, Casablanca ١٩٥١, ١٢٨;
(٤) G. Deverdun, Inscriptions arabes de Marrakech, Rabat ١٩٥٦;
(٥) idem, Marrakech, des origines ب ١٩١٢, index.
/د. اسلام /