دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٨٥
باجَه (١) ، شهر و ناحیه ای از اندلس (اسپانیای مسلمان ) که امروزه در جنوب پرتغال است و به آن بژا می گویند. در عهد باستان پاکس یولیا خوانده می شده است . رازی جغرافیدان ، به اصل رومی باجه اشاره کرده و از خیابانهای زیبا و پهن آن سخن گفته است . در باجه عسل فراوان به دست می آمده و آب آن مخصوصاً برای دباغی مناسب بوده است (لوی - پرووانسال ،١٩٥٣، ص ٨٧). از زمان فتوحات مسلمانان به بعد مکرراً از باجه نام برده می شود. هنگامی که اشبیلیه سقوط کرد مدافعان آن شهر به باجه عقب نشستند و سپس بازگشتند و امتیازاتی موقتی کسب کردند ( اخبار مجموعه ، ص ٢٥ـ٢٦). باجه به صورت یکی از مناطق نظامی (کُوَر مُجَنَّدةُ) اندلس درآمد. در ١٤٦/٧٦٣ فرمانده سپاه مصر علاءَبن مُغِیْث در باجه طغیان کرد و با پوشیدن جامة سیاهِ عباسیان ، پرچم سیاهی را که منصور خلیفه از شرق فرستاده بود به اهتزاز در آورد (همان ، ص ٩٣؛ ابن قوطِیّه ، ص ٥٤). گفته شده است که در ٢٣٠/٨٤٤ وایکینگهای شمالی به باجه حمله کردند (مَقّری ، ج ١، ص ٢٢٣). بعدها رؤسای محلی باجه ، از اطاعت حکومت مرکزی سرپیچیدند (رجوع کنید به لوی ـ پرووانسال ، ١٩٤٤، ج ١، ص ٢٧١،٢٩٨) و بالاخره طَیفُوِری ها که خاندانی از نجبای محلی بودند چند صباحی از استقلال بهره مند شدند (ابن سعید،ج ١، ص ٤٠٣). تا حدود ٤٣٢/١٠٤٠، که باجه به تصرف بنی عَبّاد اشبیلی درآمد، این شهر تحت حکومت شِلب * اداره می شد (ابن عِذاری ، ج ٣، ص ١٩٢ـ١٩٣). باجه احتمالاً در گذشته از اهمیت بیشتری برخوردار بوده است . اِدریسی (٥٤٨/١١٥٤) از باجه وصفی به دست نداده است . مشهورترین فرزند این سرزمین ابوالوَلید باجی متکلم است . در اسپانیا گاهی باجه را باجَة الزَیت نامیده اند (رجوع کنید به باجه * در افریقیه ).
ناحیة باژه (باجه ) در حال حاضر ٢٢٥ ، ١٠ کیلومترمربع وسعت دارد و از لحاظ کشاورزی منطقه ای پرمحصول است . رقم تولید روغن زیتون آن معتنابه است . معادن فلزی هم دارد. جمعیت ناحیه در ١٣٦٠ ش /١٩٨١،٤٢٠ ، ١٨٨ و جمعیت شهر ٨٨٩ ، ٥٧ تن بوده است .
منابع :
(١) ابن سعید، المغرب ، قاهره ١٩٥٣؛
(٢) ابن عذاری ، کتاب البیان المغرب ، ج ٣، چاپ لوی ـ پرووانسال ، پاریس ١٩٣٠؛
(٣) ( ابن قوطیه ، تاریخ فتح اندلس ، به تصحیح ابراهیم ابیاری ، ترجمة حمیدرضا شیخی ، مشهد ١٣٦٩ ش ) ؛
(٤) ( اخبار مجموعه ، قاهره ١٤٠١/١٩٨١ ) ؛
(٥) احمدبن محمد مَقّری ، نفح الطیب ، لیدن ١٨٥٥ـ١٨٦١؛
(٦) E. Lإvi-Proven µ al, "La Description de l'Espagne d'Ah ¤ mad al-Ra ¦ z ¦ â ", in Al-Andalus , xv ê (١٩٥٣);
(٧) idem Histoire de l'Espagne musulmane , Cairo ١٩٤٤;
(٨) idem, La pإninsule ibإrique au Moyen-Age d'aprةs le Kita ¦ b ar-Rawd ¤ al-Mi c t ¤ a ¦ r , Leiden ١٩٣٨,٤٥-٤٦.
(٩) / د.م .دانلپ ( د.اسلام )؛
با اضافاتی از ( بریتانیکا )/