دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٨١١
بدیع بلخی ، ابومحمد بدیع بن محمدبن محمود بلخی ، شاعر دورة سامانی . مدّاح ابویحیی طاهربن فضل بن ابوبکر امیر چغانی ماوراءالنهر (متوفی ٣٧٧) بود و قصیده اش در مدح این امیر موجود است . هدایت (چاپ سنگی ، ج ١، ص ١٧٤، چاپ مصفا، ج ١، ص ٤٥٦)، برخلاف منابع دیگر، او را بدایعی بلخی ، محمدبن محمود نامیده و از شاعران عصر محمود غزنوی به شمار آورده است که البته صحیح نیست . همچنین منظومة راحة الانسان ، یا، پندنامة انوشیروان را به او نسبت داده و ٩١ بیت آن را نقل کرده است (چاپ مصفا، ج ١، ص ٤٥٧ـ ٤٦٢)، اما این منظومه ، که در اصل حاوی ٤٠٩ بیت است (شفر، ج ١، ص ٢٠٥ـ٢٣٢)، از شاعری است که در قرن پنجم می زیسته و در منظومة خود شعر عنصری (متوفی ٤٣١) را تضمین کرده ، و تخلصش «شریف » بوده است (نفیسی ، ص ١٨١ـ ١٨٢، و نقل از وی در هدایت ، چاپ مصفا، ج ١، ص ٤٥٧ـ٤٥٩، حاشیه ).
منابع :
(١) ادوارد گرانویل براون ، تاریخ ادبی ایران ، ج ١ : از قدیمترین روزگاران تا زمان فردوسی ، ترجمه و تحشیه و تعلیق علی پاشا صالح ، تهران ١٣٥٦ ش ، ص ٦٧٩؛
(٢) محمد دبیرسیاقی ، پیشاهنگان شعر فارسی ، تهران ١٣٧٠ ش ، ص ١٧٥؛
راحة الانسان ، یا، پندنامة انوشیروان ، در
(٣) Charles Schefer, Chrestomatie Persane , vol. I, Paris ١٨٨٣;
(٤) ذبیح الله صفا، تاریخ ادبیات در ایران ، ج ١، تهران ١٣٦٣ ش ، ج ١، ص ٤٢٢ـ٤٢٣؛
(٥) محمدبن محمد عوفی ، لباب الالباب ، چاپ ادوارد براون و محمد قزوینی ، لیدن ١٩٠٣ـ١٩٠٦، ج ٢، ص ٢٢ـ٢٣؛
(٦) همان ، چاپ سعید نفیسی ، تهران ١٣٣٥ ش ، ص ٢٦٠؛
(٧) بدیع الزمان فروزانفر، سخن و سخنوران ، تهران ١٣٥٨ ش ، ص ٤٣؛
(٨) محمد جعفر محجوب ، سبک خراسانی در شعر فارسی ، تهران ١٣٥٠ ش ، ص ١٤٣، ١٧٢؛
(٩) محمد محمدی ، کتاب التاج و آیین ، ج ١، ص ٣٩؛
(١٠) محمدعلی مدرس تبریزی ، ریحانة الادب ، تهران ١٣٦٩ ش ، ج ١، ص ٢٣٩ـ٢٤٠؛
(١١) سعید نفیسی ، « ( دربارة ) پندنامة انوشیروان »، مهر ، سال ٢، ش ٢ (تیر ١٣١٣)؛
(١٢) رضاقلی بن محمدهادی هدایت ، مجمع الفصحا ، چاپ سنگی تهران ١٢٩٥؛
همان ، چاپ مظاهر مصفا، تهران ١٣٣٦ـ١٣٤٠ ش .
/ ضیاءالدین سجادی /