دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٨٠٣
بدیع الزّمان تبریزی ، خوشنویس و شاعر قرن یازدهم .فرزند ارشد علیرضا تبریزی معروف به عبّاسی بود؛ خوشنویسی را نزد پدر آموخت و در نگاشتن نستعلیق و نسخ مهارت تمام یافت ، به تحصیل علوم نیز روی آورد تا جایی که «در علوم حکمیّه استادی ماهر گشت » (سپهر، ص ٩٧). بدیع الزمان ، ادبیات عرب و زبان ترکی را نیز نزد استادان فن فراگرفت . او به سرودن شعر رغبت تمام داشت و بدیعا تخلص می کرد (برای نمونة اشعار رجوع کنید به تربیت ، ص ٦٦؛ بیانی ، ج ١، ص ٩٨).
بدیع الزمان را از مشاهیر خوشنویسان دانسته اند (ایرانی ، ص ١٤١). میرزا سنگلاخ خراسانی دربارة او می نویسد: «قلم فسخ بر خطوط خطاطان نسخ نویس کشیده و خط نسخ تعلیقش در میان خوشنویسان مسلّم گردیده » (ص ٢٤٦) و از او با لقب نیک نگار یاد می کند (ص ٢٥٢) اما در مآخذ قدیمتر،
این لقب برای بدیع الزمان دیده نمی شود. ظاهراً سنگلاخ ، چنانکه برای بعضی خطاطان دیگر نیز چنین کرده ، این لقب را به وی داده است .
از جمله آثار بدیع الزمان قطعه ای رباعی در مدح شاه صفی است که نشان می دهد تا سال ١٠٣٨، تاریخ جلوس شاه صفی ، در قید حیات بوده است (بیانی ، همانجا). بدیع الزمان در اصفهان درگذشت و مدفنش را در قبرستان تخت فولاد اصفهان نوشته اند.
منابع :
(١) عبدالمحمد ایرانی ، پیدایش خط و خطاطان ، مصر ١٣٤٦، چاپ افست تهران ( بی تا. ) ؛
(٢) مهدی بیانی ، احوال و آثار خوشنویسان ، تهران ١٣٦٣ ش ؛
(٣) محمدعلی تربیت ، دانشمندان آذربایجان ، تهران ١٣١٤ ش ؛
(٤) هدایت الله سپهر، تذکرة خوشنویسان ، ( تهران بی تا. ) ؛
(٥) میرزا سنگلاخ خراسانی ، تذکرة الخطاطین ، تبریز ١٢٩١ـ١٢٩٥؛
(٦) احمدبن حسین منشی قمی ، گلستان هنر ، چاپ احمد سهیلی خوانساری ، تهران ١٣٦٦ ش ، ص نوزده ، ١٢٦.
/ منوچهر قدسی /