دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٧٦٩
بِدْعة الحَمدونیه ، کنیز خنیاگر، موسیقیدان و شاعر رومی تبار عصر عباسی . آوازی خوش و رخساره ای دلنشین داشت و ازینرو، در دربار عباسی راه یافت . بدعه دوست و همکار خنیاگری دیگر به نام تحفه بوده و هر دو را از شاگردان و کنیزان عَریب مأمونیه (١٨١ـ٢٧٧)، بانوی آهنگساز و شاعر و موسیقیدان ایرانی دربار مأمون عباسی (١٧٠ـ ٢١٨)، دانسته اند.
زرکلی (ج ٢، ص ٤٦) تولد او را ٢٥٠ ذکر کرده ، و منابع دیگر (طبری ، ج ١٣، ص ٢٢٩٣؛
قرطبی ، ص ٥٤؛
ابن اثیر، ج ٨، ص ٩٠) تاریخ فوت وی را ذیحجة ٣٠٢ و در شصت سالگی نوشته اند، یعنی تاریخ تولد او را ٢٤٢ دانسته اند. بدعه توجه رجال و بزرگانی چون المعتضد بالله ، خلیفة عباسی (حک : ٢٧٩ـ٢٨٩) و اسحاق بن البوّاب غالبی را به خود جلب کرده بود و همه استادی وی را در موسیقی و خنیاگری به حدی دانسته اند که در حق وی گفته اند: «بی آنکه نیازی به نوازنده داشته باشد، با مهارت آواز می خوانده است » (ابوالفرج اصفهانی ، ج ٢١، ص ٥٤ـ٥٥،٧٤، ج ٢٢، ص ١٨٣؛
زرکلی ، ج ٢، ص ٤٦؛
کحّاله ، ج ١، ص ١٢١ـ١٢٢).
او، به سبب توجه فراوان بزرگان ، جواهر و املاک بسیار به دست آورد. بدعه تا آخر عمر مجرد زیست و پس از مرگ وی خلیفة عباسی ، المقتدر باللّه (حک : ٢٩٥ـ٣٢٠)، دستور ضبط اموال او را صادر کرد، و این می رساند که بدعه پس از مرگ وارثی نداشته است .
منابع :
(١) ابن اثیر، الکامل فی التاریخ ، بیروت ١٣٨٥ـ١٣٨٦/ ١٩٦٥ـ١٩٦٦؛
(٢) علی بن حسین ابوالفرج اصفهانی ، الاغانی ، بیروت ( بی تا. ) ؛
(٣) خیرالدین زرکلی ، الاعلام ، بیروت ١٩٨٦؛
(٤) محمدبن جریر طبری ، تاریخ الرسل والملوک ، چاپ دخویه ... ( و دیگران ) ، لیدن ١٨٧٩ـ١٩٠١؛
(٥) عریب بن سعد قرطبی ، صلة تاریخ الطبری ، چاپ دخویه ، لیدن ١٨٩٧؛
(٦) عمر رضا کحّاله ، اعلام النّساء ، ج ١، بیروت ( تاریخ مقدمه ١٣٧٩/١٩٥٩ ) .
/ قدمعلی سرامی /