طبریی، احمدبن محمد، ، طبريی، احمدبن محمد، از علمايی نحو بغداد در قرن چهارم هجري. خطيیب بغداديی (ج٥، ص١٢٥) نام او را به صورت احمدبن محمدبن يیزديیاربن رستم آوردهضبط کرده ¬است. نام جد او به گونه¬ه‌ايی مختلف ثبت شده ¬است (←رجوع کنید به ابن‌نديیم، ص٦٥؛ خطيیب بغداديی، همانجا؛ يیاقوت حمويی، ج٤، ص١٩٣؛ سيیوطيی، ج١، ص٣٨٧). حتي آقابزرگ طهرانيی هم در ذکر نام جد او دچار تناقض‌گويي شده ¬است و آن را با اساميی مختلف، همچون يیزدبان، يیزديیار و نردبان، نقل کرده ¬است (ج٤، ص١٩٧، ج٢٤، ص٨٤، ج٢٥، ص٢٤٢).

سيیدحسن صدر (ج٣، ص٩٦) او را شيیعيی مذهب دانسته و گفته ¬است خاندان او، خاندانيی بزرگ و جليیل‌القدر در شيیعۀةه اماميیه هستند.

طبريی معاصر وزيیر، ابن‌فرات (متوفيیوفات ٣١٣)، بود و به عنوان معلم در خانۀة ويی خدمت ميی‌کرد (يیاقوت حمويی، ج٤، ص١٩٤) و که آقابزرگ طهرانيی (ج٤، ص١٩٧) او را هم شيیعه دانسته است.

طبريی در زبان عربيی و نحو حاذق و ماهر بود (يیاقوت حمويی، همانجا). ابن‌نديیم (ص٦٥) او را از علمايی مکتب بصره و هم‌سطح با عالم نحويی، ابويیعليی‌بن ابيی‌زرعه، دانسته و ابوالقاسم زجاجيی (ص٧٨) ويی را استاد خويیش معرفيی کرده ¬است. او همچنين آشنا به علم حديیث و قرائت نیز آشنا بود.

ويی برايی فراگيیريی حديیث نزد افرادي چون ابومنذر، نُصَيیربن يیوسف و هاشم‌بن عبدالعزيیز، که از دوستان نزديیک عليی‌بن حمزه کسايیيی بودند، تلمذ کرد (خطيیب بغداديی، ج٥، ص١٢٥). احمدبن جعفربن سلم (موفاتوفيی ٣٦٥) و عمربن محمّدبن سيیف از شاگردان او در علمزمينةه حديیث بودند (همانجا). آرايیء طبریاو در خصوص قرائت، در کتاب «تحبيیرالتيیسيیر» ذکر شده ¬است (محمدبن يیوسف جزريی، ص١١٤).

احمدبن محمدبن عثمان‌القطان، بکاربن احمد، زکريیابن عيیسيی و عبدالواحد‌بن عمر از جمله شاگردان او در علم قرائت بودند‌ (ابن‌جزريی، ج١، ‌ص١١٥).

از جمله آثارتصنيفات طبريی است: که غالب منابع به اتفاق از آن نام برده‌اند مي‌توان به:‌ المقصور و الممدود، المذکر و المؤنث، صورة‌الهمز، النحو، التصريیف، و غريیب‌القرآن اشاره کرد (ابن‌نديیم، ص٦٥؛ قفطيی، ج١، ص١٢٨؛ صفديی، ج٨، ص١١٢؛ سيیوطيی، ج١، ص٣٨٧). سيیدمحسن اميین (ج٣، ص١١٠) و آقابزرگ طهرانيی (ج٤، ص١٩٧) گفته‌اند که ابن‌نديیم، «عيیون‌المعجزات» را هم به تصنيیفات او افزوده، است در حاليی که در «الفهرست» چنيین چيیزيی بيیان نشده ¬است. سزگيین (ج٩، ص٦٠) هم دو کتاب «اخبار» و «کلّا فيی الکلام و القرآن» را از آثار او دانسته استمي‌داند.

منابع :
(١) آقابزرگ طهرانيی، الذريیعة اليی تصانيیف الشيیعة، ج٤، ٢٤، ٢٥، بيیروت ١٣٩٨/ ١٩٧٨؛
(٢) ابن‌الجزريی، غايیة‌النهايیة فيی طبقات القراء، ج١، قاهره ]بيی‌تا.[؛
(٣) ابن‌نديیم، الفهرست، ]بيی‌جا، بيی‌تا.[؛
(٤) الامام سيیدمحسن الاميین، اعيیان‌الشيیعة، ج٣، بيیروت ١٤٠٣/ ١٩٨٣؛
(٥) محمدبن محمدبن محمدبن عليی‌بن يیوسف الجزريی، تحبيیرالتيیسيیر فيی قراءات الائمة العشرة، بيیروت ١٤٠٤/ ١٩٨٣؛
(٦) يیاقوت حمويی، معجم‌الادباء، ج٤، چاپ آخر، ]بيی‌جا، بيی‌تا.[؛
(٧) خطيیب بغداديی، تاريیخ بغداد، ج٥، بيیروت ]بيی‌تا.[؛
(٨) ابوالقاسم الزجاجيی، الايیضاح فيی علل النحو، چاپ د. مازن‌المبارک، ]بيی‌جا، بيی‌تا.[؛
(٩) جلال‌الديین عبدالرحمن سيیوطيی، بغيیة الوعاة فيی طبقات اللغويیيین و النحاة، ج١، ]بيی‌جا[ ١٣٨٤/١٩٦٤؛
(١٠) حسن صدر، تأسيیس‌الشيیعة لعلوم الاسلام، تهران ]بيی‌تا.[؛
(١١) صلاح‌الديین خليیل‌بن ايیبک صفديی، الوافيی بالوفيیات، ج٨، ]بيی‌جا[ ١٤٠١/ ١٩٨١؛
(١٢) القفطيی، انباه‌الرواة، ج١، چاپ محمد ابوالفضل ابراهيیم، قاهره ١٣٦٩/ ١٩٥٠؛
(١٣) Geschichte des arabischen Sschrifpttums, Ffuat Ssezgin, Leieden, ١٩٨٤.
/ فرشته کنجوريیان /

تاریخ انتشار اینترنتی : ١٣٩٢/٠٣/٠٥