دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٧٠٧
بَدَخشی ، محمدامین بن علی الدین جهانگیر، از مؤلفان و بزرگان سلسلة نقشبندیة مجدّدیه * . در ١٠٢٠ متولد شد، پس از وفات پدر و مادر و خرابی بلخ و بدخشان به دست سلاطین هند و اُزبکان ، زادگاه خویش را به نیت سفر حج ترک گفت . در لاهور آوازة بزرگی مشایخ مجددیة سِرهند، بویژه شیخ آدم بنوری * (متوفی ١٠٥٣)، را شنید و به سلسلة طریقت آنان پیوست و مرید خواجه محمد * معصوم سرهندی (متوفی ١٠٧٩) و آدم بنوری شد. در اواخر ١٠٥١، به همراه آدم بنوری به مکه رفت و تا ١١٠٢ در آنجا اقامت گزید. سپس به مصر رفت و در همانجا وفات یافت . بدخشی برای تحصیل علم و تکمیل سلوک سفرهای طولانی کرد و از استادان بلاد شبه قاره و عربستان بهره جست .
از او حدود ٢١ اثر به یادگار مانده است که برخی از آنها عبارت اند از:
١) المفاضله بین الانسان و الکعبة ، به فارسی ، در برتری کعبه بر انسان (خطّی ، دانشکدة اسلامیه ، پیشاور، ش ٩٩٠ ب )؛ ٢) فقه ضروریة ، در مذاهب اربعه ؛ ٣) مناسک الحج و العمرة و فضایلها و آداب الزیارات ؛ ٤) منتخب احادیث الجوامع و المسانید حضرات ؛ ٥) مقامات احمدیة و مناقب حضرات معصومیه ، به فارسی ، در احوال بزرگان نقشبندیه بویژه محمدمعصوم سرهندی ؛ ٦) اختصار التاریخ فی فضائل الحرمین الشریفین ؛ ٧) نتایج الحرمین ، در سه جلد، در احوال و افکار آدم بنوری (منزوی ، ج ١، ص ٩٢؛ اته ، ج ١، ص ٣١٧، ش ٦٥٢). بدخشی بعضی رسایل آدم بنوری را نیز گردآورده و به عربی ترجمه کرده است .
منابع :
(١) آدم بنوری ، خلاصة المعارف ، نسخه خطی کتابخانه گنج بخش اسلام آباد، ش ٦٩٧٦؛
(٢) همو، نکات الاسرار ، نسخه خطی کتابخانة گنج بخش اسلام آباد، ش ٨٨١٣؛
(٣) محمد عمربن ابراهیم چمکنی پیشاوری ، ظواهر ، نسخه خطی گنجینة شیرانی دانشگاه پنجاب ، ش ٣٨٨؛
(٤) محمد حسنی ، تذکرة سیّد شاه علم اللّه ، لکهنو ١٩٧٠؛
(٥) محمد احسان مجددی سرهندی ، روضة القیومیة ، لاهور ١٣٥٧؛
(٦) احمد منزوی ، فهرست مشترک نسخه های خطّی فارسی پاکستان ، ج ١، اسلام آباد ١٣٦٢ ش ؛
Hermann Eth, Catalogue of Persian manuscripts in the Library of the India Office, Oxford ١٩٠٣-١٩٣٧.
/ محمداقبال مجدّدی /