دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٦٧٦٥
خالد بن ابى كريمه ، خالد بن ابى كريمه، راوىامامى. كنيهاش ابوعبدالرحمان (بخارى، ج ٢، قسم ١، ص ١٦٨؛ ابنابىحاتم، ج ٣، ص ٣٤٩؛ ابنحِبّان، ج ٦، ص ٢٦٢) و اسم پدرش ميسره بوده است (خطيب بغدادى، ج ٩، ص ٢٢٦). وى را در زمره اصحاب امام باقر و امام صادق عليهماالسلام نام بردهاند (رجوع کنید به برقى، ص ١٥؛ نجاشى، ص ١٥١؛ طوسى، ص ١٣٤، ١٩٨). طوسى (ص ١٩٨) لقب وى را مدائنى ذكر كرده است (نيز رجوع کنید به خطيب بغدادى، ج ٩، ص ٢٢٥) در حالى كه رجاليان اهل سنّت او را از محله سُنبُلان اصفهان و ساكن كوفه دانستهاند (رجوع کنید به ابوالشيخ، ج ١، ص ٤٥٢ـ ٤٥٣؛ ابونعيم اصفهانى، ج ١، ص ٣٠٥؛ نيز رجوع کنید به مِزّى، ج ٨، ص ١٥٦ـ١٥٧؛ قس ابنحِبّان؛ خطيب بغدادى، همانجاها كه او را اصالتاً كوفى دانستهاند). مزّى (ج ٨، ص ١٥٦) لقب او را اسكاف ذكر كرده است.
در كتب رجالى متقدم شيعه، الفاظى دالّ بر وثاقت، مدح يا قدح وى نيامده، اما در كتب رجالى اهل سنّت اوصاف متعدد و گاه متناقضى براى وى ذكر شده است و برخى او را توثيق كرده (رجوع کنید به يحيىبن معين، ج ١، ص ٢٦٦؛ ابنحنبل، ج ١، ص ٤٠١؛ ابوداوود، ج ٢، ص ٢٩١؛ ابنحبّان، همانجا) و برخى او را ضعيف دانستهاند (رجوع کنید به بخارى؛ ابنابىحاتم، همانجاها). همين امر موجب شده كه برخى در امامى بودن او ترديد كنند (رجوع کنید به مامقانى، ج ٢٥، ص ٤٥) و چون رجاليان اهل سنّت درباره مذهب وى سكوت كرده و غالباً او را توثيق كردهاند، شوشترى (ج ٤، ص ٩٩) او را از اصحاب غيرشيعه امام باقر و امام صادق دانسته است. شاهد اين مدعا روايتى منقول از وى درباره سعى بين صفا و مروه است كه با روايت مذهب اهل سنّت همخوانى دارد (رجوع کنید به خطيب بغدادى، ج ٩، ص ٢٢٦).
وى نسخهاى از احاديث امام باقر عليهالسلام در اختيار داشت و نجاشى (همانجا) از طريق ابننوح از آن باخبر بود. اين نسخه به دست ما نرسيده و در كتب روايى شيعه نيز هيچ روايتى از آن نقل نشده است. در كتب روايى اهل سنّت، از او احاديثى از پيامبر و ديگران نقل شده است (رجوع کنید به صنعانى، ج ٣، ص ١٢؛ ابنابىشيبه، ج ٢، ص ١٩١، ج ٤، ص ٥٣٥، ج ٥، ص٣٦٠، ج ٧، ص ٥٣٣، ج ٨، ص ٧٠٩؛ نيز رجوع کنید به ابوالشيخ، ج ١، ص ٤٥٣؛ ابونعيم اصفهانى، ج ١، ص٣٠٥ـ ٣٠٦؛ خطيب بغدادى، ج ٩، ص ٢٢٥ـ٢٢٦). نسائى (ج ٤، ص ٢٩٦) و ابنماجه (ج ٢، ص ٨٦٩) تنها يك حديث از وى نقل كردهاند.
خالد از امام باقر عليهالسلام، معاويهبن قره مُزَنى، عكرمه مولى ابنعباس و ابوجعفر عبداللّهبن مِسوَر مدائنى روايت كرده است و از جمله راويان او سفيان ثورى، سفيانبن عُيَينَه، شريكبن عبداللّه، وَكيعبن جرّاح، شُعبةبن حَجّاح و مروانبن معاويه فزارى بودهاند (رجوع کنید به خطيب بغدادى، ج ٩، ص ٢٢٥؛ مزّى، ج ٨، ص ١٥٦).
منابع:
(١) ابنابىحاتم، كتاب الجرح و التعديل، حيدرآباد، دكن ١٣٧١ـ١٣٧٣/ ١٩٥٢ـ١٩٥٣، چاپ افست بيروت (بىتا.)؛
(٢) ابنابىشيبه، المصنَّف فى الاحاديث و الآثار، چاپ سعيد محمد لحّام، بيروت ١٤٠٩/١٩٨٩؛
(٣) ابنحِبّان، كتابالثقات، حيدرآباد، دكن ١٣٩٣ـ١٤٠٣/ ١٩٧٣ـ١٩٨٣، چاپ افست بيروت (بىتا.)؛
(٤) ابنحنبل، كتاب العلل و معرفةالرجال، چاپ وصىاللّه عباس، بيروت ١٤٠٨/١٩٨٨؛
(٥) ابنماجه، سنن ابنماجة، چاپ محمدفؤاد عبدالباقى، (قاهره ١٣٧٣/ ١٩٥٤)، چاپ افست (بيروت، بىتا.)؛
(٦) عبداللّهبن محمد ابوالشيخ، طبقات المحدثين باصبهان و الواردين عليها، چاپ عبدالغفور عبدالحق حسين بلوشى، بيروت ١٤٠٧ـ١٤٠٨/ ١٩٨٧ـ١٩٨٨؛
(٧) سليمانبن اشعث ابوداوود، سؤالات ابىعبيد الآجرى اباداود سليمانبن الاشعث السجستانى، چاپ عبدالعليم عبدالعظيم بستونى، بيروت ١٤١٨/١٩٩٧؛
(٨) احمدبن عبداللّه ابونعيم اصفهانى، كتاب ذكر اخبار اصبهان، چاپ سون ددرينگ، ليدن ١٩٣١ـ١٩٣٤، چاپ افست تهران (بىتا.)؛
(٩) محمدبن اسماعيل بخارى، كتاب التاريخ الكبير، دياربكر: المكتبة الاسلامية، (بىتا.)؛
(١٠) احمدبن محمد برقى، كتاب الرجال، در ابنداوود حلّى، كتاب الرجال، تهران ١٣٨٣ش؛
(١١) خطيب بغدادى؛
(١٢) شوشترى؛
(١٣) عبدالرزاقبن همام صنعانى، المصنَّف، چاپ حبيبالرحمان اعظمى، بيروت ١٤٠٣/١٩٨٣؛
(١٤) محمدبن حسن طوسى، رجال الطوسى، چاپ جواد قيومى اصفهانى، قم ١٤١٥؛
(١٥) عبداللّه مامقانى، تنقيح المقال فى علم الرجال، چاپ محيىالدين مامقانى، قم ١٤٢٣ـ ؛
(١٦) يوسفبن عبدالرحمان مِزّى، تهذيبالكمال فى اسماء الرجال، چاپ بشار عواد معروف، بيروت ١٤٢٢/٢٠٠٢؛
(١٧) احمدبن على نجاشى، فهرست اسماء مصنفى الشيعة المشتهر ب رجال النجاشى، چاپ موسى شبيرى زنجانى، قم ١٤٠٧؛
(١٨) احمدبن على نسائى، كتاب السنن الكبرى، چاپ عبدالغفار سليمان بندارى و سيدكسروى حسن، بيروت ١٤١١/١٩٩١؛
(١٩) يحيىبن معين، تاريخ يحيىبن معين، رواية عباسبن محمدبن حاتم دورى، چاپ عبداللّه احمد حسن، بيروت (بىتا.).
/ الهام قاسمى /