دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٦٦٨
بخش ، واحدی در تقسیمات کشوری ایران . این واحد پس از تصویب قانون تقسیمات کشوری (١٦ آبان ١٣١٦)، به جای بلوک * به کار رفت . براساس این قانون ، هر شهرستان به چند بخش و هر بخش به چند دهستان تقسیم ، و هرگونه تغییر در تقسیمات کشوری به تصویب هیئت وزیران موکول شد. طبق مادة شش «قانون تعریف و ضوابط تقسیمات کشوری » (مصوب ١٥ تیر ١٣٦٢ مجلس شورای اسلامی و تأیید شورای نگهبان ) بخش بدین صورت تعریف شده است : «... واحدی است از تقسیمات کشوری که دارای محدودة جغرافیایی معین بوده و از به هم پیوستن چند دهستان همجوار مشتمل بر چند مزرعه و مکان و روستا ( ده ) و احیاناً شهر که در آن عوامل طبیعی و اوضاع اجتماعی ، فرهنگی ، اقتصادی و سیاسی واحد همگنی را به وجود می آورد به نحوی که با درنظرگرفتن تناسب وسعت ، جمعیت ، ارتباطات و دسترسی ، و سایر موقعیتها، نیل به اهداف و برنامه ریزیهای دولت در جهت احیاءِ امکانات طبیعی و استعدادهای اجتماعی و توسعة امور رفاهی و اقتصادی آن تسهیل گردد» (ایران . قوانین و احکام ، ص ٢٢٠-٢٢١). حداقل جمعیت محدود هر بخش ، بدون احتساب نقاط شهری با درنظرگرفتن وضع پراکندگی و اقلیمی کشور، با دو درجة تراکم ـ یکی مناطق با تراکم زیاد: سی هزار تن ، و دیگری مناطق با تراکم متوسط : بیست هزارتن ـ تعیین شد. در نقاط کم تراکمِ دورافتادة مرزی ، جزایری ، جنگلی و کویری ، با توجه به کلیة شرایط اقلیمی ، سیاسی ، اقتصادی و اجتماعی تا حداقل دوازده هزار تن . با تصویب هیئت وزرا و در موارد استثنایی با تصویب مجلس ، جمعیت بخش می تواند کمتر از میزان تعیین شده باشد. مرکز بخش ، روستا یا شهری از همان بخش است که مناسبترین کانون طبیعی ، فرهنگی ، اقتصادی و سیاسی آن محدوده شناخته می شود (همان ، ص ٢٢١-٢٢٢؛ رجوع کنید به تقسیمات * کشوری ).
منابع :
(١) ایران . قوانین و احکام ، مجموعة قوانین و مقررات مربوط به وزارت کشور: از آغاز پیروزی انقلاب اسلامی تا پایان سال ١٣٦٩ ، تهران ١٣٧٠ ش ؛
(٢) ایران . وزارت کشور، قانون تقسیمات کشور و وظایف فرمانداران و بخشداران ، مصوب ١٦ آبانماه ١٣١٦ ، تهران ١٣١٦ ش ؛
دایرة المعارف فارسی ، به سرپرستی غلامحسین مصاحب ، تهران ١٣٤٥ ش ، ذیل «تقسیمات کشور (ایران )».
/ خسرو خسروی /