دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٦٥٤٠
حمزةبن محمد كِنانى ، حمزةبن محمد كِنانى، كنيهاش ابوالقاسم، عالم و محدّث مصرى قرن چهارم. درباره زندگى او اطلاع چندانى در دست نيست. وى در ٢٧٥ بهدنيا آمد. نخستين سال سماع حديث او، ٢٩٥ ذكر شده است. كنانى در ٣٠٥ براى طلب حديث به عراق سفر كرد و در بصره و كوفه به سماع حديث پرداخت. وى از محدّثان مشهورى چون محمدبن داود صَدفى، سعيدبن عثمان حرّانى، و عبدانبن احمد اهوازى اخذ حديث كرد. كنانى از زاهدان و عابدان روزگار خود بهشمار مىرفت. از او محدّثانى چون ابنمَنْدَه و ابوالحسنبن علىبن محمد قابسى حديث نقل كردهاند (رجوع کنید به ذهبى، ١٤٢٤، ج ٨، ص ١١٤ـ١١٥؛ همو، ١٤٠١ـ١٤٠٩، ج ١٦، ص١٨٠). ابنعساكر (ج ١٥، ص٢٤٠) در اشاره به فضل كنانى، گفته است كه دارقطنى در سفر به مصر، با كنانى همصحبت شد. وى در ٣٥٧، به هنگام لشكركشى فاطميان به مصر، درگذشت (رجوع کنید به ذهبى، ١٤٠١ـ ١٤٠٩، ج ١٦، ص ١٨١؛ همو، ١٤٢٤، همانجا).
تنها اثرى كه از او ياد شده، جزءُ البَطاقة است كه در واقع تخريجى از حديث مشهور به بطاقه است كه آن را عبداللّهبن عمروبن عاص روايت كرده است (رجوع کنید به كتّانى، ص ٧٦). اين حديث به اهميت و ثواب شهادتين اشاره دارد (رجوع کنید به حاكم نيشابورى، ج ١، ص ٥٢٩). به نوشته ذهبى (١٤٠١ـ١٤٠٩، ج ١٧، ص ٦٠٢)، اين مجموعه را ابوالحسن علىبن عمر حرّانى، مشهور به ابنحِمِّصَة، از شاگردان كنانى، روايت كرده است. اين كتاب با تحقيق عبدالرزاقبن عبدالمحسن العباد البدر (رياض ١٤١٢/ ١٩٩٢) بهچاپ رسيده است.
منابع:
(١) ابنعساكر، تاريخ مدينة دمشق، چاپ على شيرى، بيروت ١٤١٥ـ١٤٢١/ ١٩٩٥ـ٢٠٠١؛
(٢) محمدبن عبداللّه حاكم نيشابورى، المستدرك على الصحيحين، چاپ يوسف عبدالرحمان مرعشلى، بيروت ١٤٠٦؛
(٣) محمدبن احمد ذهبى، تاريخ الاسلام و وفيات المشاهير و الاعلام، چاپ بشّار عواد معروف، بيروت ١٤٢٤/٢٠٠٣؛
(٤) همو، سير اعلام النبلاء، چاپ شعيب ارنؤوط و ديگران، بيروت ١٤٠١ـ١٤٠٩/ ١٩٨١ـ١٩٨٨؛
(٥) محمدبن جعفر كتّانى، الرسالة المستطرفة لبيان مشهور كتب السنة المشرفة، كراچى ١٣٧٩/١٩٦٠.
/ هادى بِزْدىثانى /