دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٦٢٢١
حسین جایادینینگِرات ، دولتمرد و مورخ اندونزیایى. وى در ١٣٠٣/١٨٨٦ در خانواده صاحبنامى در مغرب جاوه، در منطقه بانتن به دنیا آمد (ریكلفس، ص١٥٠).
بانتن منطقهاى مسلماننشین است كه خانوادههاى اشراف، از جمله خاندان جایادینینگرات، ساكن جنوب آن بودند. این خاندان با حاكمان استعمارى هلند مراوده داشتند (كارتودیرجو، ص ١٣١؛ لافان، ص ٩١). حسین جایادینینگرات در كالج باتاویا (جاكارتاى فعلى) با حاجى آغوزسلیم، از رهبران استقلال اندونزى، همدرس بود (لافان، ص ١٨١). وى در ١٣٢٣/ ١٩٠٥ در لیدنِ هلند به تحصیل مشغول شد و رساله دكترى خود را در ١٣٣١/١٩١٣ با عنوان «بررسى انتقادى تاریخ بانتن» نوشت (ریكلفس، همانجا).
جایادینینگرات پس از بازگشت به اندونزى، از ١٣٣٤/ ١٩١٦ مشاور دولت در هیئت امور اسلامى شد و از ١٢٩٩ تا ١٣٠٣ش/ ١٩٢٠ـ١٩٢٤ دستیار هیئت (كمیسیون) دولتى در امور بومى آن شد (د.اسلام، چاپ دوم، تكمله ٥ـ٦، ذیل مادّه). سپس در مدرسه عالى حقوق باتاویا به تدریس حقوق اسلامى و حقوق اسلامى و زبانهاى اندونزیایى پرداخت. جزوههاى درسى او در این دوره، >حقوق اسلامى و زندگى معنوى مسلمانان اندونزى < و >گذشته رؤیایى پنتون مالایى< بودند كه در سالهاى ١٣٠٤ش و ١٣١٢ش/ ١٩٢٥ و ١٩٣٣ در اندونزى چاپ و منتشر شدند (>اسلام: صراط مستقیم<، پیشگفتار مورگان، ص VII؛ د.اسلام، همانجا).
حسین جایادینینگرات در ١٣١٤ش/١٩٣٥ به عضویت شوراى هند شرقى هلند، بالاترین مرجع حكومتى اندونزى، درآمد (رجوع کنید به >اسلام: صراط مستقیم<؛ د. اسلام، همانجاها). در ١٣١٧ش/١٩٣٨، براى اصلاح امور قضایى، اجازه تأسیس دادگاههاى اسلامى در جاكارتا را داد. پس از تأسیس نخستین دانشكده ادبیات اندونزیایى در ١٣٢٠ش/١٩٤١، او یك سال ریاست آن را برعهده داشت. پس از جنگ جهانى دوم، در ١٣٢٧ش/١٩٤٨ دولت فدرال موقت ایجاد شد و حسین جایادینینگرات دبیر بخش آموزش هنر و علوم آن دولت گردید. پس از استقلال اندونزى در ١٣٢٨ش/١٩٤٩، حسین از مقام خود بركنار شد (د.اسلام، همانجا). در ١٣٣٠ش/١٩٥١ از او دعوت شد در دانشگاه جاكارتا تاریخ تشرف اندونزى به اسلام را تدریس كند. همزمان، او مقالاتى منتشر كرد كه مهمترین آنها درباره اسلام در اندونزى است و كنت مورگان آن را به صورت فصلى از كتاب >اسلام: صراط مستقیم < (ص ٣٧٥ـ٤٠٢) به چاپ رساند. حسین جایادینینگرات در ١٣٣٩ش/ ١٩٦٠ درگذشت (د.اسلام، همانجا).
به رغم همكارى جایادینینگرات با حكومت استعمارى هلند، وى همواره براى ایجاد مقدمات استقلال اندونزى و نیز وحدت ملى آن تلاش میكرد. در این خصوص، مطالعات وى درباره زبان اندونزى و ایجاد زبان واحد درخور ذكر است. مهمترین كار علمیاش تحقیقات تاریخى او بود كه شیوه تاریخنگارى علمى را در اندونزى بنیاننهاد و تاریخنگارى سنّتى را متروك كرد. تأثیر افكار جدید او بر محققان این حوزه بارز است (كارتودیرجو، ص ١٢؛ نیز رجوع کنید به جاتموكو، ص ١٩، ١٢٢ـ ١٢٣).
منابع :
(١) EI٢, Suppl., fascs. ٥- ٦, Leiden ١٩٨٢, s.v. "Hoesein Djajadiningrat" (by G. F. Pijper);
(٢) Islam: the straight path, ed. kenneth W. Morgan, Delhi: Motilal Banarsidass, ١٩٨٧;
(٣) Soed Jatmoko, An introduction to Indonesian historiography, Jakarta ٢٠٠٧;
(٤) Sartono Kartodirdjo, Indonesian historiography, Kanisius ٢٠٠١;
(٥) Michael Francis Laffan, Islamic nationhood and colonial Indonesia: the umma below the winds, London ٢٠٠٣;
(٦) M. C. Ricklefs, A history of modern Indonesia: C.١٣٠٠ to the present, London ١٩٨١.
/ محمدامین زوارى /