دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٦١٢
بخارای شریف ، نخستین روزنامه به زبان فارسیِ تاجیکی در آسیای مرکزی . این روزنامه از ١٠ ربیع الاول ١٣٣٠ تا ٢٣ محرم ١٣٣١/١١ مارس ١٩١٢ تا ٢ ژانویه ١٩١٣ در شهرستان کاگان ، نزدیک بخارا، چاپ و در منطقه منتشر می شد. در چهارماه نخست ، هفته ای شش شماره و سپس هر هفته سه شماره از آن انتشار می یافت .
مؤسس روزنامه میرزا محی الدین منصوروف و میرزا سراج حکیم ، از فعالان بخاراییان جوان * ، بودند و لوین ـ کارخانه دار بخارایی ـ از آنان پشتیبانی مالی می کرد. میرزا جلال یوسف زاده (١٢٧٨-١٣٥٠) روزنامه نگار پر سابقة آذربایجان و قفقاز و میرزا غفار، روشنفکر ایرانی ، بترتیب ، سردبیری و مسئولیت این روزنامه را بر عهده داشتند؛ و صدرالدین عینی ، میرزا سراج حکیم و عبدالرّئوف فطرت از نویسندگان بنام آن بودند.
بخارای شریف دیدگاههای تجددگرایان و روشنفکران بخارایی را منعکس می کرد و هدف آن آگاه ساختن مردم بخارا از اوضاع جهان ، بهبود وضع تعلیم و تربیت ، نشر معرفت اسلامی ، دعوت به وحدت اسلامی و مبارزه با جهل و خرافه پرستی و تشویق تجارت ملی بود.
زبان روزنامه آمیزه ای از فارسیِ کهنِ ساده شده ، فارسی متعارف در ایران ، اصطلاحات روسی و ترکی و عناصری از گروه سمرقندی ـ بخارایی گویشهای تاجیکی بود؛ و در آن افزون بر چاپ نوشته های فارسی و ترجمه هایی از ادبیات مشهور جهان از جمله داستانهای تولستوی به زبان فارسی تاجیکی ، زبانهای مهم دنیا نیز آموزش داده می شد. نوشته های بخارای شریف معمولاً اقتباس یا ترجمة مطالب نشریه هایی مانند حبل المتین ، سراج الاخبار ، وقت ، شورا ، ترجمان و صراط مستقیم بود که در کابل و کلکته منتشر می شدند.
این روزنامه ، که به دلیل نشر افکار آزادیخواهانه و تجددگرایانه ، از سویی با تضییقاتی از جانب امیر بخارا و سنت گرایان و از دیگر سو از ناحیة روسها روبرو بود، سرانجام پس از نشر ١٥٣ شماره ، با تقاضای نمایندة سیاسی روسیة تزاری و به فرمان عالم خان منغیت ( حک : ١٣٢٨ـ ١٣٣٩/١٩١٠ـ ١٩٢٠)، امیر بخارا، برای همیشه تعطیل شد.
منابع :
(١) دایرة المعارف ادبیات و صنعت تاجیک ، دوشنبه ١٩٨٨، ذیل «بخارای شریف »، (نوشته و. صمد، به خط سیریلی )؛
(٢) ش . سعیدوف ، انکشاف مطبوعات تاجیکستان ،دوشنبه ١٩٦٧(سیریلی )؛
٣- ظ .سعیدوف ، ازبک وقتلی مطبوعات تاریخیگا ماتریاللار ، تاشکند و سمرقند ١٩٢٧، ص ٤٣ به بعد؛
(٤) الف . عثمانوف ، یاردمچی صادق حزب ، دوشنبه ١٩٧٥ (سیریلی )؛
(٥) ج . عثمانوف ، مطبوعات تاجیکستان شوروی ، دوشنبه ١٩٧٢ (سیریلی )؛
(٦) ع . عصمتی ، «یک نگاه به مطبوعات انقلابی تاجیک »، رهبر دانش ، ٩ (١٩٢٩)، ص ٣-٥ ؛
(٧) صدرالدین عینی ، اکنون نوبت قلم است ، ج ٢، دوشنبه ١٩٧٨ (سیریلی )؛
(٨) همو، بخارا انقلابی اوچون ماتریاللار ، مسکو ١٩٢٦؛
(٩) همو، تاریخ امیران منغیتیة بخارا ، تاشکند ١٩٢٣؛
(١٠) همو، کلیات ، ج ١٠، دوشنبه ١٩٦٦ (سیریلی )؛
(١١) همو، نمونه ادبیات تاجیک ، مسکو ١٩٢٦؛
(١٢) ع . میراحمدوف ، و. صمد، «تفسیر یک اشارة عینی »، صدای شرق ، ١٠ (١٩٨٦)، ص ١١١-١١٩ (سیریلی )؛
(١٣) Encyclopaedia Iranica , s.v. "Bok £ a ¦ ra ¦ -ye S § ar ¦ â f" (by Michael Zand).
/ رحیم مسلمانیان قبادیانی /