حزب ملى بنگلادش ، از احزاب بنگلادش كه ژنرال حسین محمد ارشاد آن را بنیان گذاشت.

پس از آنكه ژنرال حسین محمد ارشاد در ١٣٦٢ش/ ١٩٨٣ خود را رئیس‌جمهور بنگلادش* خواند (باكستر، ص ٨٥؛ جهان، ص ١٩)، در ١٣٦٤ش/١٩٨٥ مجمع سیاسى جدیدى

به نام جبهه ملى ایجاد كرد كه متشكل از پنج گروه بود: حزب مردم، حزب متحد مردم، حزب دموكراتیك، و اعضاى سابق حزب ملی‌گراى بنگلادش* و مسلم‌لیگ. در مهر ١٣٦٤/ اكتبر ١٩٨٥، ممنوعیت فعالیتهاى سیاسى تا اندازه‌اى برداشته شد و جبهه ملى در كمتر از شش ماه منحل و حزب ملى رسماً در ١١ دى ١٣٦٤/ اول ژانویه ١٩٨٦، به رهبرى محمد ارشاد، ایجاد شد (كبیر، ص ٥٢؛ باكستر، ص ١١٢؛ >آسیاى جنوبى ٢٠٠٨<، ص ١٤٥).

به دستور ارشاد، انتخابات مجلس سوم در ١٧ اردیبهشت ١٣٦٥/ ٧ مه ١٩٨٦ برگزار گردید. حزب ملی‌گراى بنگلادش این انتخابات را تحریم كرده بود، اما احزاب دیگر، همچون عوامی‌لیگ، در آن شركت‌كردند. وقتى نتیجه‌انتخابات به‌نفع حزب ارشاد، تمام شد، عوامی‌لیگ و احزاب دیگر، دولت را به تقلب درانتخابات متهم‌كردند. دراین‌زمان،مخالفان اصلی‌ارشاد دو حزب بودند: حزب ملی‌گراى بنگلادش به رهبرى بیگم خالده ضیاء، بیوه ژنرال ضیاءالرحمان؛و حزب عوامی‌لیگ به رهبرى شیخ‌حسینه واجد، دختر شیخ مجیب‌الرحمان* (>حكومت و سیاست در آسیاى جنوبى <،ص٢٩٢ـ ٢٩٣؛ جهان، ص١٩ـ ٢٠؛ نیز رجوع کنید بهحزب ملی‌گراى بنگلادش*).

ارشاد در ٦ شهریور ١٣٦٥/ ٢٨ اوت ١٩٨٦ از فرماندهى ارتش استعفا كرد تا بتواند در انتخابات ریاست جمهورى شركت كند. او در این انتخابات ــكه در ٢٣ مهر/ ١٥ اكتبر همان سال برگزار شد و حزب ملی‌گراى بنگلادش آن را تحریم كرده بودــ به ریاست جمهورى رسید (باكستر، ص ١١٢ـ١١٣). تظاهرات احزاب مخالف در سراسر بنگلادش، ارشاد را ناگزیر ساخت كه مجلس را منحل كند و انتخابات مجلس چهارم را در ١٣ اسفند ١٣٦٦/ ٣ مارس ١٩٨٨ برگزار نماید. در این انتخابات ــ كه حزب ملی‌گراى بنگلادش و عوامی‌لیگ آن را تحریم كرده بودندــ حزب ملى ارشاد بیشتر كرسیها را از آن خود ساخت (غلام‌حسین، ص ٢٠٥ـ٢٠٦؛ باكستر، ص ١١٤).

پس از این انتخابات، حزب ملی‌گراى بنگلادش و عوامی‌لیگ، با حمایت احزاب دیگر، اعتصابات و تظاهرات سراسرى به راه انداختند (>حكومت و سیاست در آسیاى جنوبى <، ص ٢٩٣؛ غلام‌حسین، ص ٢٠٦).

با فزونى یافتن اعتراضات و تظاهرات، ارشاد در ٦ آذر ١٣٦٩/ ٢٧ نوامبر ١٩٩٠ حالت فوق‌العاده اعلام كرد، اما ارتش حمایت چندانى نكرد و او مجبور شد در ١٥ آذر/ ٦ دسامبر همان سال قدرت را به دولت موقت بی‌طرف واگذار نماید. قاضى شهاب‌الدین احمد هم رئیس‌جمهورى موقت این دولت شد (فخرالدین احمد، ص ١١ـ١٣). حسین محمد ارشاد و همسرش در ٢١ آذر/ ١٢ دسامبر همان سال دستگیر شدند و در نبود ارشاد، میزان الرحمان چودورى رئیس موقت حزب ملى شد. در انتخابات مجلس پنجم (اسفند ١٣٦٩/ فوریه ١٩٩١)، حزب ملى چند كرسى به دست آورد. حزب ملى در انتخابات مجلس (خرداد ١٣٧٥/ ژوئن ١٩٩٦)، چندین كرسى را به خود اختصاص داد. پس از این انتخابات، كه عوامی‌لیگ بیشتر كرسیها را از آن خود ساخته بود، حزب ملى از عوامی‌لیگ در تشكیل دولت حمایت نمود و به دولت هم پیوست (باكستر، ص١١٥؛ مظفر احمد، ص ٦١؛ >آسیاى جنوبى ٢٠٠٨<، ص١٢٧).

ارشاد در ١٩ دى ١٣٧٥/ ٩ ژانویه ١٩٩٧، با قید ضمانت، از زندان آزاد شد. در فروردین ١٣٧٨/ آوریل ١٩٩٩ حزب ملى، در پى اختلافاتِ سران آن، به سه گروه تقسیم شد. علاوه بر گروه ژنرال ارشاد، گروه دیگرى به رهبرى میزان‌الرحمان چودورى وانورحسین مَنجو ایجاد گردید. گروه سوم هم تحت رهبرى قاضى فیروز راشد قرار گرفت. در انتخابات ١٣٨٠ش/٢٠٠١، گروه ارشاد چهارده كرسى و گروه انور حسین یك كرسى مجلس را به دست آوردند (>آسیاى جنوبى ٢٠٠٨<، ص ١٢٧، ١٤٥؛ >حكومت و سیاست در آسیاى جنوبى <، ص ٢٨١؛ مظفر احمد، همانجا).

منابع :

(١) Craig Baxter, Bangladesh: from a nation to a state, Boulder, Col. ١٩٩٧;
(٢) Fakhruddin Ahmed, The caretakers: a first hand account of the interim government of Bangladesh (١٩٩٠-١٩٩١), Dhaka ١٩٩٨;
(٣) Golam Hossain, "Bangladesh Nationalist Party: from military rule to the champion of democracy", in political parties in South Asia, ed. Subrata K. Mitra, Mike Enskat, and Clemens Spiess, Westport, CT: Praeger, ٢٠٠٤;
(٤) Government and politics in South Asia, [by( Craig Baxter etal., Boulder, Col.: Westview Press, ٢٠٠٢;
(٥) Rounaq Jahan, "Bangladesh: promise and performance", in Bangladesh: promise and performance, ed. Rounaq Jahan, London: Zed Books, )٢٠٠٠ ?];
(٦) Bhuian Md. Monoar Kabir, Politics of Military rule and the dilemmas of democratization in Bangladesh, New Delhi ١٩٩٩;
(٧) Muzaffer Ahmad, "Bangladesh", in Electoral processes and governance in South Asia, New Delhi: Sage Publications, ٢٠٠٨;
South Asia ٢٠٠٨, ٥thed., London: Routhledge, ٢٠٠٧.

/ نصیر محمود /

تصاویر این مدخل:
نشان حزب ملی بنگلادش منبع: www.jatiyaparty org [٢٧.oct.٢٠٠٨