دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٦٠٥٣
حریرى ، عبداللّه بن قاسم بن عبداللّه بن محمدبن خلف لخمى، كنیهاش ابومحمد، محدّث، نسبشناس و شرححالنویس اندلسى سده ششم. به گفته ابنابّار (ج ٢، ص ٩٠٢)، وى به حرّار نیز معروف بود. حریرى در ١٢ شعبان یا رجب ٥٩١ در جزیره شَقْر، در اشبیلیه اندلس، به دنیا آمد (همان، ج ٢، ص ٩٠٣؛ قس ذهبى، حوادث و وفیات ٦٤١ـ٦٥٠ه ، ص ٢٧٣، كه سال تولد او را ٥٧١ ذكر كرده است). وى از علماى بسیارى حدیث شنید و روایت نقل كرد، از جمله از عبدالرحمانبن على زُهرى، ابوالحسین (ابوالحسن)بن عظیمه، أبى عمربن عات، ابیمحمد زهرى، ابیالولیدبن عفیر، و ابیالعباس نباتى (ابنابّار، ج ٢، ص ٩٠٢؛ ابنزبیر، قسم ٣، ص ١٤٦؛ ذهبى، همانجا). وى نام شیوخ خویش را، كه بیش از دویست تن بودهاند، در كتاب الدرر و الفرائد فى نُخَب الأحادیث و تُحف الفوائد فهرست كرده است (ابنابّار، همانجا). حریرى به علم روایت و نقل و ضبط احادیث توجه بسیار داشت (همان، ج ٢، ص ٩٠٣؛ ابنزبیر؛ ذهبى، همانجاها). وى، به گفته خودش، سه بار كتاب مُوَطَّأ مالكبن انس را كه در آن روزگار در سرزمینهاى مغرب اسلامى رواج بسیار داشته، از ابنبقى شنیده و كتاب صحیح بخارى را از عبدالرحمانبن على زُهْرى فراگرفته است (ابنابّار، ج ٢، ص ٩٠٢؛ ذهبى، همانجا). از جمله آثار اوست: حدیقةالانوار فى معرفة الانسابكه ذیلى بر كتاب اقتباس الانوار و التماس الأَزهار رُشاطى، در انساب، است؛ و المنهج الرّضى فى الجمع بین كتابَىْ ابنبَشكوال و ابنالفَرَضى، در شرح احوال بزرگان اندلس (ابنابّار، ج ٢، ص ٩٠٢ـ٩٠٣؛ ذهبى، همانجا؛ صفدى، ج ١٧، ص ٤٠٦).
حریرى حافظهاى قوى، بهرهاى در شاعرى، و خط بسیار خوشى داشت كه در آن از ابن خَیر اشبیلى* پیروى میكرد (ابنابّار، ج ٢، ص ٩٠٣؛ ابنزبیر؛ ذهبى).
حریرى در شوال یا ذیقعده ٦٤٥ و به روایتى در آغاز ٦٤٦ در اشبیلیه، كه در آن زمان در محاصره سپاهیان مسیحى بود، وفات یافت (ابنابّار؛ ابنزبیر، همانجاها؛ ذهبى، حوادث و وفیات ٦٤١ـ٦٥٠ه ، ص ٢٧٣ـ٢٧٤؛ صفدى، همانجا).
منابع :
(١) ابنابّار، التكملة لكتاب الصلة، چاپ عزت عطار حسینى، بیروت ١٣٧٥/١٩٥٥؛
(٢) ابنزبیر، كتاب صلة الصلة، قسم ٣، چاپ عبدالسلام هراس و سعید اعراب، (مراكش) ١٤١٣/ ١٩٩٣؛
(٣) محمدبن احمد ذهبى، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، چاپ عمر عبدالسلام تدمرى، حوادث و وفیات ٦٤١ـ٦٥٠ه ، بیروت ١٤١٩/ ١٩٩٨؛
(٤) صفدى.
/ زهرا برومند /