دِهاقان ، مركز شهرستان سميرم سفلا از استان اصفهان. در ارتفاع حدود ٢٠٧٠ مترى، در حدود ١٨ كيلومترى غرب شهرضا و ٣٦ كيلومترى شرق بروجن قرار دارد. اين شهر در دشت قرار گرفته و داراى آب و هواى معتدل و خشك است. بيشترين دماى آن، براساس ايستگاه سينوپتيك شهرضا، ْ٦ر٣٩ در مرداد و كمترين آن ْ٢ر١٣- در بهمن و ميانگين بارش سالانۀ آن ١٣١ ميليمتر است (سالنامه آمارى هواشناسى، ص٣١٠). بادى به نام چوم در بهار و تابستان مي‌وزد كه گاه سبب زيانهاى فراوان به فراورده‌هاى كشاورزى مي‌شود (فرهنگ جغرافيائى آباديها، ج ٨١، ص ٥٤). كوههاى قلعه درزى (بلندترين قله ح ٧٧٦،٢ متر)، و برآفتاب (بلندترين قله ح ٥٨٣،٢ متر) در مغرب و كوه قلارى (بلندترين قله ح ٨٢٢، ٢متر) در جنوب شهر امتداد دارند (فرهنگ جغرافيائى آباديها، ج ٨١، ص ٥٤؛ فرهنگ جغرافيايى كوههاى كشور، ج ٢، ص ١٠١، ١٥١).

اهالى دهاقان شيعه دوازده امامي‌اند و به فارسى سخن مي‌گويند (فرهنگ جغرافيائى آباديها، همانجا)، در سرشمارى ١٣٧٥ش، جمعيت شهر ١٧٠،١٧ تن بوده است (مركز آمار ايران، ص هفتادوچهار). راه اصلى شهرضا به بروجن، در استان چارمحال و بختيارى از دهاقان مي‌گذرد.

براساس قانون تقسيمات كشورى در ١٣٢٣ش دهاقان، يكى از آباديهاى دهستان سميرم سفلا از شهرستان شهرضا در استان دهم (اصفهان) بود (كتاب جغرافيا و اسامى دهات كشور، ج ٣، ص ٢٦٢). در حدود ١٣٣٢ش، مركز دهستان سميرم پايين بود (حسينعلى رزم‌آرا، ج١٠، ص ٩٢). دهاقان در ١٣٤٤ش به شهر تبديل شد (ايران. وزارت كشور، ١٣٨٢ش، ذيل «استان اصفهان»). در ٢١ شهريور ١٣٦٩ شهر دهاقان به عنوان مركز بخش سميرم سفلا در شهرستان شهرضا تشكيل گرديد (ايران. قوانين و احكام، ص ٨٠٣ـ٨٠٤) و در ١٣٨٤ش، پس از تبديل شدن سميرم سفلا به شهرستان، دهاقان مركز آن گرديد (ايران. وزارت كشور، ١٣٨٤ش، ذيل «استان اصفهان»).

گفته شده دهاقان معرّب دهاگان است كه همان دهگان يا دهقان است (رجوع کنید به جناب، ص ١٢٧). نام آن به صورت دُهاقان هم ضبط شده است (افضل‌الملك، ص ٩١). در دورۀ قاجاريه، افضل‌الملك (متوفى ١٣٠٨ش) دهاقان را قصبه‌اى از سميرم عليا ذكر كرده و آن را محلي ‌آباد داراى باغستانهاى فراوان، كبك و شكار بسيار در اراضى كوهستانى و نيز داراى آهوى مشكين وصف كرده است (ص ٩١؛ نيز رجوع کنید به ارباب اصفهانى، ص ٣١٨). اما جناب در ١٣٠٣ش به درختان كم و محصول غلّه، و كمى صيفى در آن اشاره نموده است (ص ١٢٦). در دورۀ پهلوى دوم، جمعيت دهاقان حدود هفت هزار تن و محصولات كشاورزى آن غلّه، پنبه، حبوبات و انگور بود. كرباس‌بافى و قالي‌بافى صنايع‌دستى عمده آن را تشكيل مي‌داد (حسينعلى رزم‌آرا، ج١٠، ص ٩٢).

منابع :
(١) ميرزا غلامحسين افضل‌الملك، سفرنامه اصفهان، چاپ ناصر افشارفر، تهران، ١٣٨٠ش؛
(٢) محمدمهدي‌بن محمدرضا ارباب اصفهانى، نصف جهان فى تعريف الاصفهان، تصحيح منوچهر ستوده، تهران ١٣٤٠ش؛
(٣) ايران، وزارت كشور، اداره كل ثبت و احوال، كتاب جغرافيا و اسامى دهات كشور، چاپ دوم، چاپخانه مجلس، تهران، ١٣٢٩ش؛
(٤) ايران. قواين و احكام، مجموعه قوانين و مقررات مربوط به وزارت كشور از آغاز پيروزى انقلاب اسلامى تا پايان سال ١٣٦٩، تهران: حوزه معاونت سياسى و اجتماعى دفتر انتخابات وزارت كشور، ١٣٧٠ش؛
(٥) همو، نشريه تاريخ تأسيس عناصر تقسيماتى همراه شماره مصوبات، تهران، ١٣٨٢ش؛
(٦) همو، ١٣٨٤، نشريه عناصر و واحدهاى تقسيمات كشورى (تا پايان آبان ١٣٨٤)، تهران، ١٣٨٤ش؛
(٧) همو، تقسيمات كشورى، ١٣٨٥ش؛
(٨) ميرسيدعلى جناب، الاصفهان، به کوشش محمدرضا ریاضی ،تهران:سازمان میراث فرهنگی کشور،١٣٧٦؛
(٩) حسينعلى رزم‌آرا، فرهنگ جغرافيايى ايران (آباديها)، ج ١٠؛
(١٠) استان دهم (اصفهان)، تهران، ١٣٣٢ش؛
(١١) سازمان جغرافيايى نيروهاى مسلح، فرهنگ جغرافيايى كوههاى كشور، ج دوم، تهران، ١٣٧٩ش؛
(١٢) فرهنگ جغرافيايى آباديهاى كشور جمهورى اسلامى ايران، ج ٨١، سميرم، تهران: سازمان جغرافيايى نيروهاى مسلح، ١٣٦٠ش؛
(١٣) مركز آمار ايران، سرشمارى عمومى نفوس و مسكن ـ١٣٧٥، نتايج تفصيلى، كل كشور، تهران ١٣٧٦ش؛
(١٤) نقشه جمهورى اسلامى ايران (براساس تقسيمات كشورى، مقياس ٠٠٠/٦٠٠/١:١، تهران: گيتاشناسى ١٣٨٣ش؛
(١٥) زمان هواشناسى كشور، سالنامه آمارى هواشناسى ٧٦ـ ١٣٧٥، ١٣٧٨ش .

/ محمدحسن يزدانى /

تاریخ انتشار اینترنتی: ٢٣/٠٧/ ١٣٨٨