دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٥٨٦٠
حَدّادى ، ابوبكربن على، ملقب به رضیالدین، فقیه و زاهد حنفى قرن هشتم. برخى منابع لقب او را حداد ذكر كردهاند (براى نمونه رجوع کنید به خزرجى، ج ٢، ص ٢٤٣؛
ابندیبع، ص ١١٢، ١٦١، ١٦٩). وى در ٧٢٠ در عَبّادیه، از مناطق اطراف زَبید (شهرى در یمن)، به دنیا آمد (زركلى، ج ٢، ص ٦٧). در پارهاى منابع نام پدر او محمد ذكر شده است (براى نمونه رجوع کنید به حاجیخلیفه، ج ٢، ستون ١٤٨٨؛
سركیس، ج ١، ستون ٧٤٦؛
المكتبة الازهریة، ج ٢، ص ١٣٥). او نزد پدرش و نیز نزد علیبن نوح اُبْوى، علیبن عمر علوى و سراجالدین ابوبكربن على هاملى* درس خواند و در علوم گوناگون تبحر یافت (حاجیخلیفه، ج ٢، ستون ١٨٦٨؛
شوكانى، ج ١، ص ١٦٦) و به نوشته خزرجى (همانجا) شاگردانى تربیت كرد. وى را به زهد و عبادت ستودهاند. او در سال ٨٠٠ در زبید فوت كرد و در همانجا در مقبره بابالقرتب دفن شد (رجوع کنید به همان، ج ٢، ص ٢٥٩؛
ابندیبع، همانجاها؛
حاجیخلیفه، ج ١، ستون ٤٤٦؛
شوكانى، همانجا).
حدادى بیش از بیست اثر دارد كه بیشتر آنها فقهى است (شوكانى، همانجا). آثار و آراى فقهى او بعدها مورد توجه برخى فقهاى حنفى قرارگرفت (براى نمونه رجوع کنید به ابننجیم، ج ١، ص١٣٦، ٣٩٣، ج ٢، ص ٦٢٠، ج ٣، ص ٤٣٢؛
ابنعابدین، ج ٢، ص٤٥٥، ٦١٢، ج ٣، ص ٣٧٧، ٣٩٦، ج ٤، ص ٢٧٣). مهمترین آثار فقهى وى عبارتاند از: شرح كتاب مختصر از احمدبن محمد قدورى* به نام السراج الوهاج الموضح لكل طالب محتاج و تلخیص آن با نام الجوهرة النیرة (المنیرة؛
مصر ١٣٢٢)؛
شرح كتاب فقهى المنظومة الهاملیة اثر استادش سراجالدین هاملى با نام سراج الظلام؛
و النورالمستنیر، شرح منظومه عمربن محمد نسفى در علم خلاف و فقه تطبیقى (حاجیخلیفه، ج ١، ستون ٦٢١، ج٢، ستون ١٦٣١،١٨٦٧ـ ١٨٦٨؛
شوكانى ،همانجا؛
سركیس، همانجا؛
المكتبةالازهریة، ج٢، ص١٣٥ـ١٣٦). حاجیخلیفه (ج١، ستون ١٣٦٧) اثرى فقهى با نام الرحیقالمختوم را به او نسبت دادهاست.
كشف التنزیل فى تحقیق التأویل معروف به تفسیر حدادى، و شرح قصیده قید الأوابد سروده اسماعیلبن ابراهیم ربعى (حاجیخلیفه، ج ١، ستون ٤٤٦، ج ٢، ستون ١٣٦٧ـ١٣٦٨، ١٤٨٨) نیز از آثار مهم حدادى است.
منابع :
(١) ابندیبع، الفضلالمزید علیبغیةالمستفیدفیاخبار زبید، چاپ محمدعیسى صالحیه، كویت١٤٠٢/١٩٨٢؛
(٢) ابنعابدین، حاشیة ردّالمحتار على الدرّالمختار: شرح تنویرالابصار، چاپ افست بیروت ١٣٩٩/ ١٩٧٩؛
(٣) ابننجیم، البحرالرائق شرح كنزالدقائق، بیروت ١٤١٨/١٩٩٧؛
(٤) حاجیخلیفه؛
(٥) علیبن حسن خزرجى، العقود اللؤلؤیة فى تاریخ الدولة الرسولیة، ج ٢، چاپ محمدبن على اكوع، صنعا ١٤٠٣/١٩٨٣؛
(٦) خیرالدین زركلى،الاعلام، بیروت ١٩٩٩؛
(٧) یوسف الیان سركیس، معجمالمطبوعات العربیة والمعربة، قاهره ١٣٤٦/١٩٢٨، چاپ افست قم ١٤١٠؛
(٨) محمد شوكانى، البدر الطالع بمحاسن من بعدالقرن السابع، قاهره ١٣٤٨، چاپ افست بیروت (بیتا.)؛
(٩) المكتبة الازهریة، فهرس الكتب الموجودة بالمكتبة الازهریة، قاهره ١٣٦٤ـ١٣٦٨/ ١٩٤٥ـ١٩٤٩.
/ مریم حسینیآهق /