دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٥٧٨
بَحْرَقْ ، جمال الدین محمدبن عمربن مبارک بن عبداللّه بن علی حِمْیَری حَضْرمی شافعی ، عالم و صوفی عربستان جنوبی . در ٨٦٩ در سَیْوون به دنیا آمد. پس از تحصیل در عدن و زَبِید، چندی قاضی شِحْر شد و سپس در عدن اقامت گزید و توجه و عنایت حاکم آن ، امیر مَرجان را به خود جلب کرد. پس از مرگِ امیرمرجان در ٩٢٧، به هند رفت و در آنجا از حمایت مظفرشاه سلطان گجرات برخوردار شد. اما پس از اندک مدتی ناچار به ترک دربار شد و در ٩٣٠ در احمدآباد هند، شاید به سبب مسمومیت ، درگذشت .
تألیفات بسیار متعدد او هم شامل موضوعات دینی و هم غیردینی است . آثار وی که به نظر می آید ابتکاری باشند، عبارت اند از: مَوَاهِب القدّوس فی مَناقب ابن العَیْدَروس ( رجوع کنید به سارجنت ، ص ٥٨٦؛ دربارة استادش رجوع کنید به د. اسلام ، ذیل «عیدروس »، ش ٢)؛ حلیة البَنَات والبَنِین فی ما یحتاج الیه من امرالدین ؛ عِقْدالدُرَرِ فی الایمان بالقضاءِ والقدر؛ العِقْد الثَّمین فی اِبطال القول بالتقبیح والتحسین ؛ التَّبصرة الاحَمدیّة
فی السیرة النبویّة ؛ ترتیب السّلوک الی ملک الملوک ( رجوع کنید به بروکلمان ، ج ١، ص ٥٧٦)؛ قصیدة العُرْوة الوثیقة (الوُثْقی )، با شرح الحدیقة الانیقة (همان ، > ذیل < ، ج ٢، ص ٥٥٥). تلخیصها: الاسرارالنبویة ، ملخّص الاذْکار النَوَویة ، یعنی حِلیة الابرار (همان ، ج ١، ص ٥٠١)؛ ذَخیرة الاِخْوان ، ملخّص کتاب الاستغناء بالقرآن (؟)؛ مُتْعَة الاسماع ، ملخّص الاِمتاع فی اَحکام السَّماع ، تألیف اَدْفُوی (همان ، > ذیل < ج ٢، ص ٢٧)؛ کتاب الاوائلِ عسکری (همان ، > ذیل < ج ١، ص ١٩٤)؛ المَقاصد الحَسَنَة سخاوی (همان ، > ذیل < ، ج ٢، ص ٣٢)؛ الترغیب و الترهیب مُنْذری (همان ، > ذیل < ، ج ١، ص ٦٢٧). شروح : العقیدة الشافعیّة ، شرح قصیدة مشهور یافعی (همان ، > ذیل < ، ج ٢، ص ٢٢٧ ـ ٢٢٨)؛ تحفة الاحباب و طرفة الاصحاب ، شرح مُلْحَة الاِعراب حریری (همان ، > ذیل < ، ج ١، ص ٤٨٩)؛ نشرالعَلَم فی شرح لامیَّة العجم (سرکیس ، ج ١، ستون ٥٣٣؛ که در واقع خلاصة شرح صفدی است )؛ شرح لامیَّة الافعال ابن مالک (همان ، ج ١، ستون ٥٣٢ـ٥٣٣؛ رجوع کنید به بروکلمان ، ج ١، ص ٣٦٢، > ذیل < ، ج ١، ص ٥٢٦). رسالات کوچکتری نیز در ریاضیات و نجوم و طب دارد. نمونه هایی از اشعارش را عیدروس و سَقّاف آورده اند.
منابع :
(١) یوسف الیان سرکیس ، معجم المطبوعات العربیّة والمعرّبة ، قاهره ١٣٤٦/١٩٢٨؛
(٢) عبدالله بن محمد سقّاف ، تاریخ الشعراء الحضرمیین ، ج ١، ص ١٢١ به بعد؛
(٣) عبدالقادربن شیخ عیدروس ، النُّورالسافر عن اخبارالقرن العاشر، ص ١٤٣-١٥١؛
(٤) Carl Brockelmann, Geschichte der arabischen Litteratur, Leiden ١٩٤٣-١٩٤٩, Supplementband , ١٩٣٧-١٩٤٢, é , ٥٥٤;
(٥) EI , s.v.û`Aydaru ¦ sý (by O.Lخfgren);
R.B. Serjeant, ûMaterials for South Arabian history. Notes on new MSS. from H ¤ ad ¤ ramawtý, BSOAS , x Ë Ë Ë (١٩٥٠).
) / د. اسلام / لوفگرن (