حَبابه والِـبیه ، از راویان حدیث شیعه. وى دختر جعفر و منسوب به والبه، شعبه‌اى از قبیله بنی‌اسد، بود و از این‌رو به والبیه اسدیه شهرت یافت (رجوع کنید به سمعانى، ج ٥، ص ٥٦٨). كنیه‌اش امّالندى است (طبرسى، ج ٢، ص ١٤٠؛ ابن‌حمزه، ص ٥٦٢؛ قطب راوندى، ج ١، ص ٤٢٨؛ قس طوسى، ١٤١٥، ص ١٢٠، كه احتمال داده است كنیه او أمّالبراء باشد). نام وى را گاه به اشتباه حبّابه ضبط كرده‌اند (رجوع کنید به فیروزآبادى، ذیل «حبّ»؛ مامقانى، ج ٣، بخش ٢، ص ٧٤ـ٧٥). ابن‌ماكولا (ج ٢، ص ٣٧٢) او را از راویان حضرت على علیه‌السلام دانسته و ابن‌بابویه در كتاب من لایحضره‌الفقیه (ج ٤، ص ٢٩٨) حدیثى فقهى به روایت حبابه از امام آورده است. رجال‌شناسان شیعه نام یا كنیه او را ذیل راویان امام حسن تا امام باقر علیهم‌السلام آورده‌اند (رجوع کنید به برقى، ص ٦٢؛ كشى، ص ١١٤ـ١١٥؛ طوسى، ١٤١٥، ص ٩٤، ١٥١؛ ابن‌داوود حلّى، ص ٦٩). دخترش، فاطمه، را نیز از راویان امام حسن و امام حسین علیهماالسلام ذكر كرده‌اند (رجوع کنید به طوسى، ١٤١٥، ص ٩٦؛ ابن‌داوود حلّى، ص ٢٢٣).

بنابر یك روایت در كافى (ج ١، ص ٣٤٦ـ٣٤٧) وى از امام على نشانه امامت خواست. امام سنگریزه‌اى از او طلب كرد و آن را با خاتم خود مهر زد و توضیح داد كه هر كس مدعى امامت شد اگر بر این كار توانا باشد امام مفترض‌الطاعه است. از آن پس حبابه آن سنگریزه را نزد یكایك ائمه تا امام رضا علیه‌السلام می‌برد و آنها آن را مهر می‌زدند. این مطلب در منابع دیگر با همان سند و متن نقل شده است (رجوع کنید به ابن‌بابویه، ١٣٦٣ش، ص ٥٣٦ـ ٥٣٧؛
طبرسى، ج ١، ص ٤٠٨ـ٤٠٩؛
ابن‌حمزه، ص ١٤٠ـ ١٤١؛
قس خصیبى، ص ١٦٧ـ١٧٠ كه در آن، سند و متن حدیث متفاوت است). براساس همین روایت، گفته شده كه حبابه زمان امام على تا امام رضا علیه‌السلام را درك كرده و نه ماه پس از دیدار با امام رضا علیه‌السلام درگذشته است. امام نیز لباس خود را كفن او كرده و بر او نمازگزارده است (طوسى، ١٣٩٨، ص ٥٠). حبابه را صاحبةالحَصاة (صاحب سنگریزه) نیز نامیده‌اند. البته دو زن دیگر، به نامهاى ام‌غانم و ام‌اسلم (قس ابن‌عیاش، ص ١٧ـ١٨؛
ام‌سلیم؛
ابن‌حمزه، ص :٥٦٢ ام‌مسلم)، هم حكایتى مشابه وى دارند و از این‌رو این سه زن، صاحبات الحَصى نام گرفته‌اند (رجوع کنید به ابن‌عیاش، همانجا؛
طوسى، ١٣٩٨، ص٥٠، ١٢٢؛
طبرسى، ج٢، ص١٣٨ـ١٤٠؛
ابن‌حمزه، همانجا).

در منابع شیعى، غالبآ ذیل بحث اثبات امامت ائمه یا ذكر معجزات ایشان، درباره حبابه والبیه مطالبى آمده است، از جمله شفا یافتن مرض برص وى به دست امام حسین علیه‌السلام (صفار قمى، ص ٢٧١؛
كشى، ص ١١٥؛
قس طبرى آملى، ص ١١٩؛
دلائل الامامة، ص ٢١٣؛
كه نوشته است شفا به دست امام سجاد علیه‌السلام صورت گرفت؛
نیز قس ابن‌بسطام، ص :٥٠٥ به دست امام صادق علیه‌السلام)، جوان شدن وى در ١١٣ سالگى با اشاره امام سجاد علیه‌السلام (ابن‌بابویه، ١٣٦٣ش، ص ٥٣٧؛
ابن‌حمزه، ص ١٥١؛
ابن‌شهر آشوب، ج ٤، ص ١٣٥) و سیاه شدن موى سپید سرش با دعاى امام باقر علیه‌السلام (صفارقمى، ص ٢٧٠؛
خصیبى، ص ٢٤٠؛
قطب راوندى، ج ١، ص ٢٧٣).

منابع :
(١) ابن‌بابویه، كتاب من لایحضره الفقیه، چاپ حسن موسوى خرسان، بیروت ١٤٠١/١٩٨١؛
(٢) همو، كمال‌الدین و تمام‌النعمة، چاپ علی‌اكبر غفارى، قم ١٣٦٣ش؛
(٣) ابن‌بسطام (حسین‌بن بسطام) و ابن‌بسطام (عبداللّه‌بن بسطام)، طب‌الائمّة، چاپ محسن عقیل، بیروت ١٤١٤/ ١٩٩٤؛
(٤) ابن‌حمزه، الثاقب فی‌المناقب، چاپ نبیل رضا علوان، قم ١٤١٢؛
(٥) ابن‌داوود حلّى، كتاب الرجال، چاپ محمدصادق آل بحرالعلوم، نجف ١٣٩٢/١٩٧٢، چاپ افست قم (بی‌تا.)؛
(٦) ابن‌شهر آشوب، مناقب آل ابی‌طالب، چاپ هاشم رسولى محلاتى، قم (بی‌تا.)؛
(٧) ابن‌عیاش، كتاب مقتضب الاثر فى النص على الائمة الاثنى عشر، قم: مكتبة الطباطبائى، (بی‌تا.)؛
(٨) ابن‌ماكولا، الاكمال فى رفع الارتیاب عن المؤتلف و المختلف فى الاسماء والكنى و الانساب، چاپ عبدالرحمان‌بن یحیى معلمى یمانى، بیروت (بی‌تا.)؛
(٩) احمدبن محمد برقى، كتاب الرجال، تهران ١٣٨٣؛
(١٠) حسین‌بن حمدان خصیبى، الهدایة الكبرى، بیروت ١٤٠٦/١٩٨٦؛
(١١) دلائل الامامة، منسوب به محمدبن جریر طبرى آملى، قم : مؤسسة البعثة، ١٤١٣؛
(١٢) سمعانى؛
(١٣) محمدبن حسن صفارقمى، بصائر الدرجات فى فضائل آل‌محمد«ص»، چاپ محسن كوچه باغى تبریزى، قم ١٤٠٤؛
(١٤) فضل‌بن حسن طبرسى، اعلام الورى باعلام الهدى، قم ١٤١٧؛
(١٥) محمدبن جریر طبرى آملى، كتاب نوادر المعجزات فى مناقب الائمة الهداة علیهم‌السلام، قم ١٤١٠؛
(١٦) محمدبن حسن طوسى، رجال الطوسى، چاپ جواد قیومى اصفهانى، قم ١٤١٥؛
(١٧) همو، كتاب الغیبة، تهران (? ١٣٩٨)؛
(١٨) محمدبن یعقوب فیروزآبادى، ترتیب القاموس المحیط، چاپ طاهر احمدزاوى، بیروت ١٣٩٩/١٩٧٩؛
(١٩) سعیدبن هبةاللّه قطب راوندى، الخرائج و الجرائح، قم ١٤٠٩؛
(٢٠) محمدبن عمركشى، اختیار معرفة الرجال، (تلخیص) محمدبن حسن طوسى، چاپ حسن مصطفوى، مشهد ١٣٤٨ش؛
(٢١) كلینى؛
(٢٢) عبداللّه مامقانى، تنقیح المقال فى علم الرجال، چاپ سنگى نجف ١٣٤٩ـ ١٣٥٢.

/ فاطمه صادقى /