حاسِك ، شهرى ساحلى در جنوب عُمان در ساحل خلیج خوریان ـ موریان*. نام حاسك بر گرفته از قبیله‌اى كهن به همین نام است كه در این منطقه سكونت داشتند و هم اكنون از میان رفته‌اند (مایلز، ص ٥١٦).

حاسك در َ٢١ ْ١٧ عرض شمالى و َ٢٣ ْ٥٥ طول شرقى، در دویست كیلومترى شمال‌شرقى بندر صَلاله* واقع است (رجوع کنید به >نقشه سلطان‌نشین عمان<). در میان رشته‌كوههاى مغرب حاسك، جبل سمحان از بقیه مهم‌تر است. در مشرق این رشته‌كوه، جبل حبریت/ هبروت با ٣٣٠،١ متر ارتفاع و وادى ریكُوت واقع است كه به بیابانها و آبراهه‌هاى كوچك و زیبا و سرانجام، به سواحل شنى نزدیك حاسك منتهى می‌شود. ساحل حاسك از شمال تا رأس حاسك امتداد دارد و از دامنه‌هاى شیب‌دارى تشكیل می‌گردد و در جنوب تا رأس نوس، مزارع و نیز تپه‌هاى گرانیتى بسیارى در آن یافت می‌شود (رجوع کنید به همانجا؛ مایلز، همانجا). به نوشته ابن‌حائك در سده چهارم، حاسك بخشى از سرزمین مَهْرَه و جزو یمن بود (رجوع کنید به ص ٩٠ـ٩١). در سده‌هاى بعد، حاسك شهر و بندرى كوچك و مستحكم، در مشرق مِرباط* بود كه خانه‌هایش با استخوان ماهى و پوست شتر بنا شده بود و مردمانش ماهیگیر بودند (ادریسى، ج ١، ص ٥٦ـ٥٧؛ ابن‌بطوطه، ج ١، ص ٢٧٤).

برخى برآن‌اند كه قوم عاد در حبریت می‌زیسته‌اند و آرامگاه حضرت هود علیه‌السلام یا یكى از فرزندان او در آنجاست (رجوع کنید به ابن‌حائك، ص ٩١، پانویس ٤؛ ادریسى، همانجا؛ حجرى یمانى، ج ١، جزء٢، ص ٢١٣). مایلز (همانجا) آرامگاه هر دو را در داخل یا اطراف حاسك دانسته است. در حدود ٣٣ كیلومترىِ سواحل حاسك و در میان دریاى عرب، هفت جزیره به نام مجموعه جزایر زنوبیا قرار گرفته است (رجوع کنید به >نقشه سلطان‌نشین عمان<). ادریسى (همانجا) از جزایر خوریان ـ موریان و خلیج حشیش در این مجموعه جزایر نام‌برده است.

به‌نوشته ابن‌بطوطه (همانجا) در سده هشتم، حاسك بندرى بوده كه مبادلات بسیارى بین آن و جزیره سُقُطْره* در جنوب انجام می‌شده است، از جمله كُندُر كه در سرزمین مهره كشت می‌شده و تجارت آن در حاسك رونق فراوان داشته و از این طریق به دیگر نقاط صادر می‌شده است.

پرتغالیان، كه در ٩٩٧/١٥٨٨ به این جزایر رفتند، آن را هزكیه یا همان حاسكیه نامیدند. در ١٢٥٢/١٨٣٦، به جز جزیره حلّانیه كه در آن عده كمى می‌زیستند، دیگر جزایر خالى از سكنه بودند و احتمالا ساكنان حلّانیه كسانى بودند كه اجدادشان چند قرن پیش، براثر جنگ با همسایگان، از حاسك رانده شدند و به این منطقه كوچ كردند (د. اسلام، چاپ دوم، ذیل مادّه؛ نیز رجوع کنید به واین، ص ٧١). گویا زبان مردم حاسك، مشابه زبان مردم سقطره بوده است (د. اسلام، همانجا).

در سده چهاردهم/ بیستم، حاسك حد شرقى بلاد مهره به‌شمار می‌رفت و در ساحل شرقى صلاله (مركز محافظه ظُفار*) به صید ماهى شهرت داشت، عربهاى ساحلى و برخى افریقایى جمعیت آن را تشكیل می‌دادند و ماهى و خرما در آنجا فراوان بود (كحّاله، ص ٣٦٢، ٣٦٥؛ كلمنتس، ص ١٠٥).

امروزه حاسك شهرى در مشرق استان (محافظه) ظفار است كه از راه ساحلى با صَلاله ارتباط دارد (رجوع کنید به >نقشه سلطان‌نشین عمان<؛ نیز رجوع کنید به عُمان ٢٠٠٠، ص ٢٩ و نقشه ص ١٦٣).

منابع :
(١) ابن‌بطوطه، رحلة ابن‌بطوطة، چاپ محمدعبدالمنعم عریان، بیروت ١٤٠٧/١٩٨٧؛
(٢) ابن‌حائك، صفة جزیرةالعرب، چاپ محمدبن على أكوع، صنعا ١٤٠٣/١٩٨٣؛
(٣) محمدبن محمد ادریسى، كتاب نزهةالمشتاق فى اختراق الآفاق، بیروت ١٤٠٩/١٩٨٩؛
(٤) محمدبن احمد حجرى یمانى، مجموع بلدان الیمن و قبائلها، چاپ اسماعیل‌بن على أكوع، صنعاء ١٤١٦/١٩٩٦؛
(٥) عُمان ٢٠٠٠: ثلاثون عاما من‌العطاء، مسقط: وزارةالاعلام، ١٤٢١/٢٠٠٠؛
(٦) عمررضا كحّاله، جغرافیة شبه جزیرةالعرب، چاپ احمدعلى، مكه ١٣٨٤/١٩٦٤؛
(٧) پیتر واین، تراث عمان، لندن ١٩٩٥؛

(٨) Frank Clements, Oman: the reborn land, London ١٩٨٠;
(٩) EI٢, s.v. "Hasik" (by. J. Schleifer);
(١٠) Samuel Barrett Miles, The countries and tribes of the Persian Gulf, London ١٩٦٦;
(١١) The Sultanate of Oman [map], Scale: ١:١'٣٢٠'٠٠٠, United Kingdom: GEO Projects, ١٩٨٣.

/ محمدحسین اشرف /