دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٥٦٦٠
حاجى اشرفى ، محمدبن محمدمهدى مازندرانى بارفروشى، مشهور به حجت اشرفى و ملقب به حجةالاسلام، فقیه شیعى قرن سیزدهم و چهاردهم. وى در ١٢٢٠ در قصبه اشرف (بهشهر) مازندران به دنیا آمد (حبیبآبادى، ج ٣، ص٦٧٨ـ ٦٧٩؛ مهجورى، ص ٨٠؛ قس مشار، ج ٥، ستون ٨٤٩، كه تولد او را در حدود ١٢٣٢ ذكر كرده است). حاجیاشرفى بیشتر عمر خود را در بارفروش (بابُل كنونى) گذراند (قزوینى، ص ٣٥) و در همانجا به تحصیل مقدّمات پرداخت (مهجورى، همانجا). او عمدتآ نزد سعیدالعلماء مازندرانى دانش آموخت و از وى اجازه اجتهاد نیز گرفت (رجوع کنید به موسوى اصفهانى، ج ١، ص ١٢٥؛ مهجورى، همانجا). در حوزه علمیه نجف از محمدحسن نجفى* معروف به صاحب جواهر و شیخ مرتضى انصارى* بهره علمى برد و بعد از اتمام تحصیلات به بابل بازگشت و همانجا ساكن شد (حرزالدین، ج ٢، ص ٢٢٧؛ حبیبآبادى، ج ٣، ص ٦٧٨؛ مهجورى، همانجا).
حاجى اشرفى در علوم حدیث، تفسیر، حكمت، كلام، فقه و اصول متبحر بود (مهجورى، همانجا) و عدهاى از مردم ایران از او تقلید میكردند (اعتمادالسلطنه، ج ١، ص ١٩٤؛ قمى، ج ٢، ص ٦٢٨). او را صاحب كرامات، زاهد، عابد و خوش سخن وصف كرده و برخى او را متمایل به تصوف دانستهاند (رجوع کنید به معصوم علیشاه، ج ٣، ص ٦٥٢؛ اعتمادالسلطنه، همانجا؛ شریف رازى، ج ٣، ص ١٦١ـ١٦٢؛ موسوى اصفهانى، ج ١، ص ١٢٤؛ مهجورى، همانجا). او در ١٣١٥ در بابل درگذشت و همانجا دفن شد. بقعه وى هم اكنون زیارتگاه است (آقابزرگ طهرانى، ج ٢، ص ٤٦؛ شریفرازى، ج ٣، ص ١٦١؛ قس شریف كاشانى (ص ١٠٨) كه عمر او را بیش از صد سال ذكر كرده است).
تألیفات حاجى اشرفى عبارتاند از: اسرارالشهادة، به فارسى، كه در ١٣١٥ و ١٣٢٢ (? ١٣١٢) به چاپ رسیده است؛ ذریعةالنجاة، رساله عملیه او به فارسى، در عبادات و بعضى ابواب معاملات، كه در ١٣١٢ (یا ١٣١٦) چاپ شد؛ شعائر الاسلام فى مسائل الحلال و الحرام، معروف به «سؤال و جواب»، كه شرح شرایع الاسلام محقق حلّى است و در ١٣١٢
در تهران چاپ شد (مدرس تبریزى، ج ١، ص ١٢٩؛ آقابزرگ طهرانى، ج ٢، ص ٤٦، ج١٠، ص ٣٢، ج ١١، ص ٢١٨، ج ١٢، ص ٢٤٩، ج ١٣، ص ٣٢٨، ج ١٤، ص ١٩١؛ مشار، ج ٢، ستون٨٥٠؛ موسوى اصفهانى، ج ١، ص ١٢٥).
منابع :
(١) آقابزرگ طهرانى؛
(٢) محمدحسنبن على اعتمادالسلطنه، المآثر و الآثار، در چهل سال تاریخ ایران، چاپ ایرج افشار، ج ١، تهران : اساطیر، ١٣٦٣ش؛
(٣) محمدعلى حبیبآبادى، مكارم الآثار در احوال رجال دو قرن ١٣ و ١٤ هجرى، ج ٣، اصفهان ١٣٥١ش؛
(٤) محمد حرزالدین، معارفالرجال فى تراجم العلماء و الادباء، قم ١٤٠٥؛
(٥) محمدشریف رازى، گنجینه دانشمندان، تهران ١٣٥٢ـ١٣٥٤ش؛
(٦) حبیباللّهبن على مدد شریف كاشانى، لبابالالقاب فى القاب الاطیاب: فیه معرفة احوال الرجال من علماءالشیعة، كاشان ١٣٧٢ش؛
(٧) محمد قزوینى، «وفیات معاصرین»، یادگار، سال ٣، ش ٣ (آبان ١٣٢٥)؛
(٨) عباس قمى، فوائدالرضویه: زندگى علماى مذهب شیعه، تهران [?١٣٢٧ش[؛
(٩) محمدعلى مدرس تبریزى، ریحانةالادب، تهران ١٣٧٤ش؛
(١٠) خانبابا مشار، مؤلفین كتب چاپى فارسى و عربى، تهران ١٣٤٠ـ ١٣٤٤ش؛
(١١) محمدمعصومبن زینالعابدین معصوم علیشاه، طرائق الحقائق، چاپ محمدجعفر محجوب، تهران [? ١٣١٨[؛
(١٢) محمدمهدى موسوى اصفهانى، احسنالودیعة فى تراجم اشهر مشاهیر مجتهدى الشیعة، او، تتمیم روضاتالجنات، بغداد [? ١٣٤٨[؛
(١٣) اسماعیل مهجورى، دانشمندان و رجال مازندران، به كوشش هدایتاللّه مهجورى، (تهران ١٣٥٣ش).
/ مریم حسینیآهق /