بحرانی ، کمال الدین علی بن سلیمان سِتراوی ، عالم و فیلسوف امامی نیمة نخست قرن هفتم . سید حیدر آملی او را در زمرة علمایی آورده است که عرفان را برتر از دیگر راههای شناخت ، شمرده اند (ص ٤٩٨). از زندگی او اطلاع زیادی در دست نیست ، اما چنانکه از نسبت ستراوی برمی آید، در شهر ستره ، در یکی از جزایر کوچک بحرین ، زندگی و تحصیل کرده است . تنها استاد شناخته شدة او، کمال الدین احمد بن علی بن سعید بن سعادة بحرانی * ، همچو خود او، از متکلمان و فیلسوفان امامی مذهب بود و مدفن هر دوی آنها در شهر ستره است . بحرانی از طریق این استاد، سلسلة اسنادی خود را در حدیث شیعه با چهار واسطه به شیخ طوسی * رسانده است (ابن ابی جمهور، ج ١، ص ١٢).

وی همچنین ٢٤ پرسش دربارة علم الهی به استادش عرضه داشته که پس از وفات او، آنها را همراه با پاسخهای مختصر استاد و اظهارنظرهای خود، به خواجه نصیرالدین طوسی (احتمالا" پس از عزیمت از الموت در ٦٥٤) تقدیم کرده است . اظهار نظرهای طوسی در بارة این پرسش و پاسخها، امروزه در دست است (دانش پژوه ، ج ٣، بخش ١، ص ١٨٠-١٨١، بخش ٤، ص ٢٥٦١-٢٥٦٢، مدرسی زنجانی ، ص ٢١٣-٢١٦).

بحرانی ، استاد کمال الدین میثم بن علی بحرانی ( مشهور به ابن میثم * بحرانی ) (متوفی بعد از ٦٨١) بود. علامة حلی * آثار او را نزد فرزندش ، حسین ، خواند و اجازة روایت گرفت . او آثار بحرانی را نیکو شمرده و آگاهیش را به علوم عقلی و قواعد حکمی تأیید کرده است ( رجوع کنید به مجلسی ، ج ١٠٤، ص ٦٥). آثار شناخته شدة بحرانی عبارت است از: ١) الاشارات ، دربارة وجود غیب ، نبوت و ولایت . ظاهراً این کتاب همان اشارات الواصلین الی علوم العمیان و تنبیهات اهل العیان من ارباب البیان است که ذیل کتاب کشف الاسرارالایمانیة و هتک اسرار الخطابیة او آمده (آقا بزرگ طهرانی ، ج ٢، ص ٩٦، ٩٨) و ( ابن ) میثم بحرانی ، شرحی بر آن نوشته است (همان ، ج ١٣، ص ٩١، مدرس رضوی ، ص ٢١٤)؛ ٢) معراج السلامة و منهاج الکرامة که در آن آرای یکی از علمای معاصر خود را، بی ذکر نام او، دربارة وجود واجب الوجود شرح کرده است (دانش پژوه ، ج ٣، بخش ١، ص ٣٦٢)؛ ٣) النهج المستقیم علی طریقة الحکیم که شرحی بر عینیة ابن سیناست و احتمالاً آن را به اشتباه به ( ابن ) میثم بحرانی نسبت داده اند (آقا بزرگ طهرانی ، ج ٢٤، ص ٤٢٤ـ ٤٢٥)؛ ٤) مفتاح الخیر فی شرح رسالة الطیر که شرحی بر دیباچة رسالة الطیر اثر عرفانی ابن سیناست (همان ، ج ٢١، ص ٣٢٩)؛ ٥) قصة سلامان و ابسال که منتخب روایت حنین بن اسحاق از این داستان است با برخی حذف و اضافات . این کتاب ، بدون ذکر نام نویسنده ، در ذیل شرح اشارات طوسی به چاپ رسیده است (دانش پژوه ، ج ٣، بخش ١، ص ٢٦٠-٢٦٢).

منابع :
(١) محمد محسن آقابزرگ طهرانی ، الذریعة الی تصانیف الشیعة ، چاپ علی نقی منزوی و احمد منزوی ، بیروت ١٤٠٣/١٩٨٣؛
حیدربن

(٢) علی آملی ، کتاب جامع الاسرار و منبع الانوار ، چاپ هنری کربین و عثمان اسماعیل یحیی ، تهران ١٣٤٧/١٩٦٩؛
(٣) ابن ابی جمهور، عوالی اللئالی العزیزیة فی الاحادیث الدینیة ، چاپ مجتبی عراقی ، قم ١٤٠٣/١٩٨٣؛
(٤) عبداللّه بن عیسی افندی اصفهانی ، ریاض العلماء و حیاض الفضلاء ، چاپ احمد حسینی ، قم ١٤٠١، ج ٤، ص ١٠١-١٠٢؛
(٥) محسن امین ، اعیان الشیعه ، دمشق ١٩٣٥، ج ٤١، ص ٢٧٣؛
(٦) علی بن حسن بحرانی ، انوار البدرین فی تراجم علماء القطیف والاحساء و البحرین ، نجف ١٣٧٧، ص ٦١-٦٢؛
(٧) یوسف بن احمد بحرانی ، لؤلؤة البحرین ، چاپ محمد صادق بحرالعلوم ، نجف ١٣٨٦/١٩٦٦، ص ٢٥٣، ٢٦٤ـ ٢٦٥؛
(٨) محمدبن حسن حرّ عاملی ، امل الا´مل ، چاپ احمد حسینی ، نجف ١٣٨٥/١٩٦٥، ج ٢، ص ١٨٩؛
(٩) محمدتقی دانش پژوه ، فهرست کتابخانة مرکزی دانشگاه تهران ، ج ٣؛
(١٠) فهرست کتابخانة اهدائی آقای سید محمد مشکوة به کتابخانة دانشگاه تهران ، تهران ، بخش ١، ١٣٣٢ ش ، بخش ٤، ١٣٣٥ ش ؛
محمدباقربن محمدتقی

(١١) مجلسی ، بحارالانوار ، بیروت ١٤٠٣/١٩٨٣؛
(١٢) محمدتقی مدرس رضوی ، احوال و آثار خواجه نصیرالدین طوسی ، تهران ١٣٥٤ ش ؛
(١٣) محمد مدرسی زنجانی ، سرگذشت و عقاید خواجه نصیرالدین طوسی ، تهران ١٣٦٣ ش ؛
حسین بن محمدتقی نوری ، مستدرک الوسائل ، تهران ١٣١٨-١٣٢١/ ١٩٠٠-١٩٠٤، ج ٣، ص ٤٦٢.

/ مادلونگ ( ایرانیکا ) /