دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٥٥٨٨
چورُم ، استان و شهرى در تركیه.
١) استان چورم. در شمال مركزى تركیه واقع است. از شمال به استانهاى قسطمونى، سینوپ و سامسون، از مشرق به استان آماسیه، از جنوب به استان یوزغاد/ یوزغات، از جنوب غربى به استان كِرك قلعه و از مغرب به استان چانغرى/ چانگیرى محدود میشود. این استان در منطقه كوهستانى واقع شده و از كوههاى مهم آن اگرلیداغى، قرهداغ و كرلارداغیاست. رودهاى قزل ایرماق، یشیل ایرماق و چورم چاى، از ریزابههاى آن، در این استان جاریاند (رجوع کنید به >اطلس جغرافیایى تركیه<، بخش ١، ص ١٧ـ٢٠، بخش ٢، نقشه ٢٦ـ٢٧).
استان چورم مشتمل است بر شهرستانهاى هیمنه كه در تولید فرش شهرت دارد، بیگ پازارى و ایاش كه داراى چشمههاى آب گرم هستند و نلیخان كه مركز تولید برنج است (>اطلس عثمانى<، ص ٦٢).
جمعیت استان چورم در ١٣٨٢ش/ ٢٠٠٣، حدود ٠٠٠ ،١٧٤ نفر بوده است(>سازمانملل متحد<، ص٢٧٧).
٢)شهر چورم. در دشتى زیبا و گسترده واقع است (سامى، ذیل مادّه). شهر چورم با راههاى اصلى آنكارا ـ سامسون با دیگر شهرهاى تركیه در ارتباط است (رجوع کنید به >اطلس جغرافیایى تركیه<، بخش ١، ص ١٩ـ٢٠).
از آثار باستانى شهر، مسجدجامع و قلعه چورم واقع در شمال شهر است (رجوع کنید به همان، بخش ٢، نقشه ٢٦ـ٢٧). شهر چورم پیش از اسلام، تاویوم یا تائویون نام داشت و در دره آلاجا، در راه شاهى آسیاى صغیر (روم)، واقع بود (موستراس، ص ٢٤٤؛ رمزى، ص ٢٩، ٥٠، ٢٤٣، ٢٥٧).
در دوره عثمانى، ولایت چورم مدتى سَنجَقِ مستقلى به مركزیت شهر چورم، و مدتى نیز در ولایت آنكارا و جزء سنجق یوزغاد بود (رجوع کنید به سامى؛ >اطلس عثمانى<، همانجاها).
شهر چورم در دوره عثمانى داراى مسجدجامع، تكیه، حمام، بازار، مكتبخانه و قلعه بود (رجوع کنید به اولیا چلبى، ج ٢، ص ٤٠٨).
در نزدیكى شهر چورم، در ده علوان چلبى، مزار شیخ علوان، پسر عاشقپاشا* شاعر معروف، قرار دارد (همان، ج ٢، ص ٤١٠) كه وجود آن نشاندهنده رواج عقاید علویان بكتاشى در چورم است. در دوران معاصر گاهى درگیریهاى خونین و كوتاه مدت میان صاحبان این عقاید و دیگر فرق اسلامى، در این شهر روى داده است (شانكلند، ص ١).
منابع :
(١) اولیا چلبى؛
(٢) شمسالدینبن خالد سامى، قاموسالاعلام، چاپ مهران، استانبول ١٣٠٦ـ١٣١٦/ ١٨٨٩ـ١٨٩٨؛
(٣) ك. موستراس، المعجم الجغرافى للامبراطوریة العثمانیة، ترجمة و تعلیق عصام محمد شحادات، بیروت ١٤٢٣/٢٠٠٢؛
(٤) Osmanli atlasi: xx. Yuzyl baslari, ed. Rahmi Tekin and Yasar Bas, Istanbul: Osmanli Arastirmalari Vakfi, ٢٠٠٣;
(٥) W.M. Ramsay, The historical geography of Asia Minor, Amsterdam ١٩٦٢;
(٦) David Shankland, The Alevis in Turkey: the emergence of a secular Islamic tradition, London ٢٠٠٣;
(٧) Turkiye cografya atlasi, Istanbul: Dogan Burda Rizzoli, ٢٠٠٤;
(٨) United Nations, Demographic Yearbook, New York ٢٠٠٦.
/ عباس احمدوند /