سخى سرور سلطان، ، صوفى سلسلۀ چِشتيه در قرن ششم. اطلاعات موجود دربارۀ او اندك است. سيداحمد، مشهور به سخى سرور سلطان، در ٥٢٤ در كُرسى كوت/ سيالكوتِ شهر مُلتان به دنيا آمد ) د. اردو، ذيل مادّه. ( القاب متعددى براى او ذكر كرده‌اند، از جمله پير خانو، لكهي‌خان، لكه داتا) غلام سرور لاهورى، ج ٢، ص ٢٤٥ و گنج‌بخش عبدالرشيد، ص( ٢٣ . پدرش، زين‌العابدين، از سادات حسينى بود كه از سرزمينهاى عربى به سيالكوت مهاجرت كرده بود (غلام سرور لاهورى، ج ٢، ص ٢٤٥ـ٢٤٦ ). زين‌العابدين از صوفيان ملتان به‌شمار مي‌رفت؛ بنابراين، سخى در ابتدا مريد پدر خود شد. آنگاه به بغداد رفت و مدتى نزد عبدالقادر گيلانى و سپس شيخ شهاب‌الدين سهروردى به سير و سلوك پرداخت(همان، ج ٢، ص ٢٤٦ ). پس از آن، در بازگشت به هند، در چشت توقف كرد و در آنجا به خواجه مودود چشتى دست ارادت داد و خرقۀ خلافت و اجازه دستگيرى دريافت نمود (همانجا؛ قس محمود زيدى، ص ١٣، كه او را از سلسلۀ سهرورديه دانسته و آريا، ص ٤٤، نيز از او تبعيت كرده‌است). سخى در مدتى كه نزد خواجه مودود بود، به چوپانى و زراعت پرداخت(، سپس به لاهور رفت و از مولوى محمداسحاق لاهورى علوم ظاهرى آموخت. بعد از آن به سودبرا(يكى از روستاهاى ناحيه وزيرآباد) رفت و به سيروسلوك و ارشاد مردم پرداخت) غلام سرور لاهورى، ج ٢، همانجا). در همانجا بود كه به سخى سرور و لكه داتا مشهور شد، چون كسى از نزد او محروم بازنمي‌گشت(همان، ج ٢، ص ٢٤٦ـ٢٤٧ ). به همين دليل كراماتى هم به او نسبت داده‌اند(رجوع کنید بههمان، ج ٢، ص ٢٤٧ـ٢٤٨).

سخى پس از مدتى به زادگاه خود بازگشت و به تعليم و تربيت مريدان پرداخت. در آنجا افراد زيادى به او دست ارادت دادند؛ ازاين‌رو، عده‌اى از روى كينه، او و همسر و برادرش (عبدالغنى) و پسرش (سراج‌الدين معروف به سيد راج) را در ٥٧٧ به قتل رساندند (همان، ج ٢، ص ٢٤٨). مزار او در سيالكوت است (همانجا)؛ اما كوثر (ص ٢٧) مزار او را در ديره غازي‌خان پنجاب دانسته و آرمان سرحدى (ص ٨٧) نيز آن را در مورى دروازۀ لاهور ذكر كرده است. عُرس سخى هر سال در ١١ آوريل برگزار مي‌شود (د. اردو، همانجا)؛ اما آرمان سرحدى (همانجا) تاريخ عرس را ٢٩ اوت هر سال نوشته است. از سخى سرور اثرى گزارش نشده است، فقط كتابى با نام شجره‌نامه پيروان سروريه وجود دارد كه دربارۀ زنجيرۀ تبار و پيروان سروريه است (رجوع کنید به منزوى، ج ١١، ص ١٠٩٥).

در منطقه نِگاهه پنجاب، خانقاهى به نام سخى سرور بنا شده است. حكومت پاكستان در ١٣٣٩ش/ ١٩٦٠ ادارۀ اوقاف را تأسيس كرد و اكثر خانقاهها را تحت پوشش خود قرار داد و ساماندهى خانقاه سخى سرور هم به اين اداره محول شد (د. اردو، همانجا). امروزه سخى سرور پيروان زيادى دارد، كه بيشتر به سروريه، سلطانيه، نگاهيه، سيوك سخى سرور، سلطاني‌رام راى، نگاهه پير و دهونگَل سيوك معروف‌اند (همانجا). جالب توجه آنكه برخى هندوان هم به وى معتقد و به «سلطانى» مشهورند (اكرام، ص ٨٣). اكثر پيروان او در پنجاب، گُجرات، بلوچستان، ملتان و لاهور سكونت دارند (د. اردو؛ كوثر، همانجاها).

منابع :
(١) امان‌اللّه‌خان آرمان سرحدى، عرس اورميلى، لاهور ١٩٥٨؛
(٢) غلامعلى آريا، طريقه چشتيه در هند و پاكستان، تهران ١٣٨٣ش؛
(٣) محمداكرام، آب كوثر، لاهور ٢٠٠٢؛
(٤) مقبول بيگ بدخشانى، «سخى سرور سلطان»، در اردو دائره معارف اسلاميه، لاهور ١٩٧٣؛
(٥) عبدالرشيد، داتا گنج بخش، زندگينامه و تعاليم شيخ‌ابوالحسن علي‌بن عثمان هجويرى، ترجمه احمد سميعى، تهران ١٣٤٩ش؛
(٦) غلام‌سرور لاهورى، خزينة الاصفياء، نولكشور ١٣٣٢/١٩١٤؛
(٧) انعام‌الحق كوثر، تذكره صوفيائى بلوچستان، لاهور ١٩٨٦؛
(٨) شميم محمود زيدى، احوال و آثار شيخ بهاءالدين زكريا ملتانى و خلاصه‌العارفين، راولپندى ١٣٥٣ش/١٣٩٤؛
(٩) احمد منزوى، فهرست مشترك نسخه‌هاى خطى فارسى پاكستان، اسلام‌آباد ١٣٦٩ش.

/ سيدحميد جهان‌بخت /

تاریخ انتشار اینترنتی:١٠/١٠/١٣٨٧