دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٥٢٥
بَحْدَل بن اُنَیف بن وَلْجَة بن قُنافَه ، از قبیلة بَنوحارِثَة بن جَناب ، معروف به «البَیْت » یا اشراف کَلْب . بحدل مانند غالب افراد قبیله اش مسیحی بود و علت اصلی شهرت او آن است که پدرِ مَیْسون (مادرِ یزیدبن معاویه ) بود (مسعودی ، ص ٣٠٣). قبیلة بنوحارثه در بخش جنوبی منطقة باستانی تَدْمُر زندگی می کردند، جایی که بعدها میسونْ، یزید را در جوانی به آنجا برد و امویان نیز پیش از مجمع جابْیَه * (یوم الجابیه ) و نبرد مَرْج * راهِط در این محل ، دوباره با هم متحد شدند. با آنکه بحدل ، خود در سیاست دخالت نمی کرد، اما سبب اصلی رونق و اعتلای کار کلبیان و دوام آن تا پایان زمامداریِ امویان بود. چون یکی از پسرانِ بحدل در دورة خلافت یزیدبن معاویه (٦٠ـ٦٤) به مسیحیت متهم بود، ظاهراً خود او نیز تا هنگام مرگ ، مانند اغلب افراد قبیله اش ، مسیحی مانده و در سالخوردگی و احتمالاً پیش از جنگ صفین درگذشته است (در این جنگ یکی از پسرانش فرماندهی افراد قبیلة قُضاعَة دمشق را به عهده داشت ). پس از مرگ بحدل ، پسرانش جانشین او و از مهمترین دولتمردان اموی شدند؛ از این پس طرفدارانِ امویان را بَحْدَلیّه نیز می نامیدند. نوة او حَسّان ، قیّمِ پسران یزید اول ، پس از مرگ معاویة دوم سودای جانشینی او را در سر پروراند. پس از نبرد مرج راهط ، اقتدار بیش از حد بحدلیان و کلبیان ، در تقسیم عربها به دو گروه قَیْسیان و یمنیان بسیار مؤثر بود.
منابع :
(١) ابن درید، کتاب الاشتقاق ، چاپ عبدالسلام محمد هارون ، بغداد ١٣٩٩/١٩٧٩، ص ٥٤١؛
(٢) ابن عبدربّه ، العقدالفرید، قاهره ١٣٧٥، ج ٢، ص ٣٠٥؛
(٣) حماسه ، چاپ فرایتاگ ، ص ٢٦١، ٣١٨ـ٣١٩، ٦٥٩؛
(٤) احمدبن داود دینوری ، اخبارالطّوال ، چاپ گیرگاس ، لیدن ١٨٨٨، ص ١٨٤،٢٧٥؛
(٥) محمدبن جریر طبری ، تاریخ الرسل والملوک ، چاپ دخویه ، لیدن ١٨٧٩ـ١٨٩٦، سلسلة دوم ، ص ٢٠٤، ٤٦٨، ٤٧١، ٥٧٧؛
(٦) علی بن حسین مسعودی ، التنبیه والاشراف ، چاپ دخویه ، لیدن ١٩٦٧؛
A. Musil, Kusair Amra ¦ , ١٥١.
) / د.اسلام / لامنس (