جَنَّت‌شهر ، شهری‌ در بخش‌ مركزی‌ شهرستان‌ داراب‌ در استان‌ فارس‌. این‌ شهر در دهستان‌ قریه‌الخیر، از نواحی‌ قدیمی‌ فارس‌، در هجده‌ كیلومتری‌ جنوب‌شرقی‌ شهر داراب‌، در ارتفاع‌ ١٥٠ ، ١ متری‌ و در كوهپایه‌ قرار دارد. كوههای‌ مروارید در یك‌ كیلومتری‌ شمال‌، ته‌ سرن‌ در یك‌ كیلومتری‌ جنوب‌ (هر دو از رشته‌كوه‌ زاگرس‌ جنوبی‌)، دره‌ خرچنگ‌ در دو كیلومتری‌ و غار آب‌ در شش‌ كیلومتری‌ شمال‌ آن‌ واقع‌اند ( فرهنگ‌ جغرافیائی‌ آبادیها ، ج‌ ١١٣، ص‌ ٣٤؛ جعفری‌، ج‌ ١، ص‌٥١٠). چند مزرعه‌ موقت‌ به‌ آن‌ وابسته‌ است‌، از جمله‌ ابراهیم‌آباد در سه‌ كیلومتری‌ شمال‌غربی‌ و اسلام‌آباد در دو كیلومتری‌ جنوب‌شرقی‌ آن‌. آب‌ مصرفی‌ شهر از چشمه‌ و چاه‌ تأمین‌ می‌شود. اهالی‌ علاوه‌ بر كشت‌ محصولاتی‌ مانند گندم‌، جو، بنشن‌ و پنبه‌، به‌ باغداری‌ نیز اشتغال‌ دارند. فراورده‌های‌ باغی‌ آنجا پرتقال‌، لیمو، نارنگی‌، انگور، انار و خرماست‌. فرش‌بافی‌، با طرح‌ كاشان‌، نیز در آنجا رواج‌ دارد ( فرهنگ‌ جغرافیائی‌ آبادیها ، همانجا).

فاصله‌ جنّت‌شهر با شیراز از شمال‌غربی‌ حدود ٢٧٨ كیلومتر است‌. این‌ شهر در مسیر شهرهای‌ داراب‌ ـ حاجی‌آباد (مركز شهرستان‌ حاجی‌آباد در شمال‌ استان‌ هرمزگان‌) قرار دارد و با آبادی‌ ده‌ خیر سفلا، در فاصله‌ حدود چهار كیلومتری‌ مغرب‌، نیز در ارتباط‌ است‌.

جنّت‌شهر پیش‌ از ١٣٧٢ ش‌، ده‌خیر نام‌ داشت‌ و در ٣ اسفند ١٣٧٢، به‌ موجب‌ مصوبه‌ هیئت‌ وزیران‌ آبادی‌ ده‌خیر به‌ شهر بدل‌ شد و جنّت‌شهر نام‌ گرفت‌ (ایران‌. قوانین‌ و احكام‌، ص‌ ٧٢٢). در سرشماری‌ عمومی‌ ١٣٧٥ ش‌، جمعیت‌ آن‌ ٨١٢ ، ٩ تن‌ ذكر شده‌ است‌ (مركز آمار ایران‌، ١٣٧٦ ش‌، ص‌ هشتاد). بیشتر اهالی‌ آن‌ شیعه‌ دوازده‌ امامی‌اند و به‌ فارسی‌ سخن‌ می‌گویند. همچنین‌ عده‌ای‌ از اهل‌ تسنن‌، كه‌ به‌ بلوچی‌ گفتگو می‌كنند، در آنجا به‌سر می‌برند ( فرهنگ‌ جغرافیائی‌ آبادیها ، همانجا).

پیشینه‌. ناحیه‌ای‌ كه‌ جنّت‌شهر در آن‌ واقع‌ شده‌، كمابیش‌ منطبق‌ بر كوره‌ دارابگرد * است‌. اصطخری‌ (ص‌ ١٣٢) در سده‌ چهارم‌، در ذكر مسافت‌ شیراز ـ جزومِ كرمان‌ [جزوم‌: رموم‌/ زموم‌ = زم‌ (برای‌ اطلاع‌ بیشتررجوع کنید به اصطخری‌، ص‌٩٦ـ٩٧؛ ترجمه‌ فارسی‌، ص‌ ٩٦؛ یاقوت‌ حموی‌، ذیل‌ «رَمٌّ») ] از رَمّ مهدی‌، میان‌ دارابگرد و رستاق‌الرستاق‌ * ، در فاصله‌ پنج‌ فرسخی‌ از هریك‌، نام‌ برده‌ كه‌ تقریباً مطابق‌ با جنّت‌شهر كنونی‌ است‌. به‌ نوشته‌ شوارتس‌، محقق‌ معاصر آلمانی‌، باتوجه‌ به‌ جزء اول‌ رمّ مهدی‌، به‌ نظر می‌رسد كه‌ آبادی‌ كردنشین‌ بوده‌ است‌ (ج‌ ٢، ص‌ ١٠٩). ویرانه‌های‌ شهر جنّت‌ قدیمی‌ نزدیك‌ جنّت‌شهر است‌ (مصطفوی‌، ص‌ ٤٢٢؛ برای‌ آگاهی‌ از شهر جنّت‌ قدیمی‌ رجوع کنید به داراب‌ *). ابن‌بلخی‌ (ص‌ ١٣١، ١٥٩) در قرن‌ ششم‌ قلعه‌ای‌ به‌ نام‌ رُنْبه‌ در نزدیكی‌ تنگی‌ به‌ همین‌ نام‌ را معرفی‌ كرده‌ است‌، مكان‌ قلعه‌ مزبور مطابق‌ با اطراف‌ جنّت‌شهر است‌ (نیز رجوع کنید به آزما، ص‌ ١٤٠؛ نحوی‌، ص‌ ٢١). این‌ قلعه‌ دست‌ كم‌ تا سده‌ نهم‌ از قلاع‌ مهم‌ فارس‌ شمرده‌ می‌شد. به‌ گفته‌ ابن‌بلخی‌، حاكم‌ دارابگرد كسی‌ بود كه‌ این قلعه‌ را در اختیار بگیرد. حافظ‌ ابرو (متوفی‌ ٨٣٣) نیز از تنگ‌ رنبه‌ در كوره‌ دارابجرد/ دارابگرد نام‌ برده‌ است‌ (ج‌ ٢، ص‌ ١١٧).

در سده‌ سیزدهم‌، خورموجی‌ (ص‌ ٤٨٩ـ٤٩٠) از ده‌ خیر یاد كرده‌ و در اواخر سده‌ سیزدهم‌، فسائی‌ (ج‌ ٢، ص‌ ١٣١٧، ١٦٢٨) قلعه‌ رنبه‌ را در چهار فرسخی‌ و ده‌ خیر را در سه‌ فرسخی‌ مشرق‌ شهر داراب‌، در بلوكی‌ به‌ همین‌ نام‌، ضبط‌ كرده‌ است‌. در ١٣٢٩/١٩١١ گوستاو دومورنیی‌ (ص‌١٠٠ـ١٠٣)، آبادی‌ ده‌ خیر علیا را در بلوك‌ دارابگرد جزو ولایت‌ خمسه‌ ذكر كرده‌ است‌. در ١٣٢٣ ش‌، این‌ آبادی‌ مركز دهستان‌ قریه‌الخیر بود و ٩١٧ ، ٢ تن‌ جمعیت‌ داشت‌. در حدود ١٣٣٠ ش‌ نیز قصبه‌ ده‌خیر علیا همین‌ دهستان‌ بود، ساكنان‌ آن‌ كشاورز بودند و از صنایع‌دستی‌، قالی‌بافی‌ در آنجا رواج‌ داشت‌ (ایران‌. وزارت‌ كشور. معاونت‌ سیاسی‌. دفتر تقسیمات‌ كشوری‌، ج‌ ٢، ص‌ ٢٩١؛ رزم‌آرا، ج‌ ٧، ص‌ ١٠٧). امروزه‌ طوایفی‌ از ایل‌ خمسه‌ * در پیرامون‌ این‌ شهرِ رو به‌ رشد، ییلاق‌ و قشلاق‌ می‌كنند(رجوع کنید به مركز آمار ایران١٣٧٨ ‌ش‌، ص‌ ١٠٨).

منابع‌:
(١) حسین‌ آزما، شهر من‌ داراب،[شیراز(١٣٧٠ ش‌؛
(٢) ابن‌بلخی‌؛
(٣) اصطخری‌؛
(٤) همان‌، ترجمه فارسی‌؛
(٥) اطلس‌ گیتاشناسی‌ استانهای‌ ایران‌ ، تهران‌: گیتاشناسی‌، ١٣٨٣ ش‌؛
(٦) ایران‌. قوانین‌ و احكام‌، مجموعه‌ قوانین‌ سال‌ ١٣٧٢ ، تهران‌: روزنامه‌ رسمی‌ كشور، ١٣٧٣ ش‌؛
(٧) ایران‌. وزارت‌ كشور. معاونت‌ سیاسی‌. دفتر تقسیمات‌ كشوری‌، نشریه‌ عناصر و واحدهای‌ تقسیمات‌ كشوری‌) تا پایان‌ آبان‌ ١٣٨٤(، تهران‌ ١٣٨٤ ش‌؛
(٨) عباس‌ جعفری‌، گیتاشناسی‌ ایران‌، تهران‌ ١٣٦٨ـ١٣٧٩ ش‌؛
(٩) عبداللّه‌بن‌ لطف‌اللّه‌ حافظ ‌ابرو، جغرافیای‌ حافظ‌ ابرو ، چاپ‌ صادق‌ سجادی‌، تهران‌ ١٣٧٥ ش‌ ـ ؛
(١٠) محمدجعفربن‌ محمدعلی‌ خورموجی‌، نزهت‌الاخبار: تاریخ‌ و جغرافیای‌ فارس‌ ، چاپ‌ سیدعلی‌ آل‌داود، تهران‌ ١٣٨٠ ش‌؛
(١١) گوستاو دومورنیی‌، عشایر فارس‌: اصلاحات‌ اداری‌ ، ترجمه‌ جلال‌الدین‌ رفیع‌فر، تهران‌ ١٣٧٥ ش‌؛
(١٢) رزم‌آرا؛
(١٣) فرهنگ‌ جغرافیائی‌ آبادیهای‌ كشور جمهوری‌ اسلامی‌ ایران‌ ، ج‌ ١٣: داراب‌ ، تهران‌: اداره‌ جغرافیائی‌ ارتش‌، ١٣٦٧ ش‌؛
(١٤) حسن‌بن‌ حسن‌ فسائی‌، فارسنامه‌ ناصری‌ ، چاپ‌ منصور رستگار فسائی‌، تهران‌ ١٣٦٧ ش‌؛
(١٥) مركز آمار ایران‌، سرشماری‌ اجتماعی‌ ـ اقتصادی‌ عشایر كوچنده‌ ١٣٧٧: جمعیت‌ عشایری‌ دهستانها، كل‌ كشور ، تهران‌ ١٣٧٨ ش‌؛
(١٦) همو، سرشماری‌ عمومی‌ نفوس‌ و مسكن‌ ١٣٧٥: نتایج‌ تفصیلی‌ كل‌ كشور ، تهران‌ ١٣٧٦ ش‌؛
(١٧) محمدتقی‌ مصطفوی‌، اقلیم‌ پارس‌ ، تهران‌ ١٣٤٣ ش‌؛
(١٨) سیف‌اللّه‌ نحوی‌، سیمای‌ داراب‌ ، )قم‌] ١٣٧٣ ش‌؛
(١٩) یاقوت‌ حموی‌؛

(٢٠) Paul Schwarz, Iran im Mittelalter nach den arabischen Geographen , Leipzig ١٨٩٦-١٩٣٥.

/ وحید ریاحی‌ /