جرايد در تركيه (٢) ،

جراید تركیه‌ و انحصار. از حدود ١٣٥٩ ش‌/ ١٩٨٠ به‌ بعد، به‌ سبب‌ قطع‌ یارانه‌ كاغذ دولتی‌ و عمومیت‌ یافتن‌ چاپ‌ افست‌، نیاز به‌ سرمایه‌گذاریهای‌ كلانی‌ پیش‌ آمد ( رجوع كنید به: د.ا.د.ترك‌ ، همانجا) كه‌ شركتهای‌ سهامی‌ و گروههای‌ مالی‌ می‌توانستند از عهده‌ آن‌ برآیند (رجوع كنید به: سلجوق‌، ص‌ ٤٧٥). افزایش‌ درآمد، از طریق‌ چاپ‌ آگهیهای‌ تجاری‌، نیز موجب‌ شد كه‌ چنان‌ شركتهایی‌ به‌ سرمایه‌گذاری‌ در عرصه‌ جراید جذب‌ شوند ( رجوع كنید به: دلبری‌پور، ص‌ ١٧)، اگرچه‌ پیش‌ از آن‌ هم‌ سرمایه‌دارانی‌، بی‌آنكه‌ سابقه‌ روزنامه‌نگاری‌ داشته‌ باشند، به‌ سرمایه‌گذاری‌ برای‌ انتشار روزنامه‌ علاقه‌ نشان‌ داده‌ بودند ( رجوع كنید به: توپوز، ١٩٩٦، ص‌ ٤٨١ـ ٤٨٢؛ دلبری‌پور، ص‌ ١١٠). با خرید روزنامه‌ ملیت‌ در مهر ١٣٥٩/ اكتبر ١٩٨٠ توسط‌ گروه‌ شركتهای‌ آیدین‌ دوغان‌ ــ كه‌ در زمینه‌های‌ گوناگونی‌ چون‌ تجارت‌ و بانكداری‌ و بیمه‌ و انتشارات‌ فعالیت‌ می‌كردند و صاحب‌ یك‌ شبكه‌ تلویزیونی‌ هم‌ بودند مرحله‌ تازه‌ای‌ در روزنامه‌نگاری‌ تركیه‌ آغاز شد كه‌ عبارت‌ بود از استیلای‌ سرمایه‌داران‌ بر مطبوعات‌. همان‌ گروه‌ با خرید روزنامه‌ حریت‌ و انتشارات‌ وابسته‌ به‌ آن‌ در تیر ١٣٧٣/ ژوئن‌ ١٩٩٤ و چند روزنامه‌ دیگر، گروه‌ مطبوعاتی‌ بزرگی‌ پدید آورد كه‌ بیش‌ از ٤٠% مجموع‌ شمارگان‌ روزنامه‌های‌ تركیه‌ را در برمی‌گرفت‌ ( رجوع كنید به: توپوز، ١٩٩٦، ص‌ ٤٨٣؛ دلبری‌پور، ص‌ ١٠٩ـ ١١٠؛ < دایره‌المعارف‌ جمهوریت >، ج‌ ٤، ص‌ ٤٣٦). گروه‌ دینچ‌ بیلگین‌ دومین‌ گروه‌ بزرگ‌ مالی‌ ـ مطبوعاتی‌ بود كه‌ افزون‌ بر مالكیت‌ یك‌ شبكه‌ تلویزیونی‌، مجموعه‌ای‌ از ده‌ روزنامه‌ (با ٣٤% مجموع‌ شمارگان‌ روزنامه‌های‌ تركیه‌) را در اختیار گرفت‌ كه‌ از آن‌ جمله‌ روزنامه‌ صباح‌ با شمارگانی‌ حدود هفتصدهزار نسخه‌ بود. روزنامه‌ آقشام‌ با حدود ٠٠٠ ، ٥٥٠ نسخه‌ به‌ گروه‌ ایلیجاق‌ ، و روزنامه‌ تركیه‌ با بیش‌ از ٠٠٠ ، ٤٥٠ نسخه‌ به‌ گروه‌ اخلاص‌ تعلق‌ دارد. مجموع‌ شمارگان‌ بیش‌ از ده‌ روزنامه‌ غیروابسته‌ به‌ گروههای‌ مالی‌ (روزنامه‌هایی‌ چون‌ زمان‌ ، جمهوریت‌ ، و ینی‌شفق‌ )، فقط‌ حدود ٠٠٠ ، ٤٥٠ نسخه‌ است‌ ( رجوع كنید به: توپوز، همانجا؛ دلبری‌پور، ص‌ ١٠٩؛ برای‌ اطلاعات‌ تفصیلی‌ در باره‌ روزنامه‌های‌ وابسته‌ به‌ گروههای‌ مالی‌ مذكور در ١٣٧٧ ش‌/ ١٩٩٨ رجوع كنید به: ایسپیرلی‌، ص‌ ٥٢ـ٧٥ و در ١٣٧٩ ش‌/ ٢٠٠٠ رجوع كنید به: همان‌، ص‌ ٧٥ـ٧٧). با توجه‌ به‌ آمار مذكور، ٧٧% شمارگان‌ روزنامه‌های‌ تركیه‌ به‌ دو گروه‌ مالی‌ بزرگ‌ یاد شده‌ تعلق‌ داشتند ( رجوع كنید به: نبیلر ، ص‌ ٤٨٦).

سلطه‌ شركتهای‌ مالی‌ انحصارگر بر مطبوعات‌، پیامدهایی‌ دارد كه‌ از اهمّ آنهاست‌: ١) تسلط‌ انحصارگرایان‌ بی‌اطلاع‌ از ظرایف‌ كار مطبوعات‌، در روزنامه‌نگاری‌ ایجاد تحریف‌ می‌كند (رجوع كنید به: همانجا). ٢) تسلط‌ صاحبان‌ مطبوعات‌ بر سردبیران‌ و روزنامه‌نگاران‌، حوزه‌ فعالیت‌ و انتخاب‌ را برای‌ آنان‌ محدودتر می‌كند، چنانكه‌ اگر روزنامه‌نگاری‌ درصدد انتقاد از نابسامانیهای‌ مرتبط‌ با این‌ انحصارات‌ برآید، ای‌بسا كه‌ ستونی‌ برای‌ درج‌ نوشته‌های‌ خود نمی‌یابد و ناچار تن‌ به‌ خودسانسوری‌ می‌دهد ( رجوع كنید به: همان‌، ص‌ ٤٨٦ـ٤٨٧؛ نیز رجوع كنید به: دلبری‌پور، ص‌ ٩٩). بدین‌ترتیب‌، روزنامه‌نگاران‌ تركیه‌ تحت‌ فشار سیاسی‌ و انحصاری‌ باقی‌ مانده‌اند ( رجوع كنید به: سلجوق‌، ص‌ ٤٧٦) و بیش‌ از آنكه‌ تحت‌فشار حكومت‌ و قانون‌ باشند، تحت‌ فشار صاحبان‌ انحصارگرند ( رجوع كنید به: دلبری‌پور، ص‌ ٩٩). ٣) هدف‌ اصلی‌ صاحبان‌ انحصارگر مطبوعات‌، افزایش‌ شمارگان‌ و بهره‌مندی‌ از مزایای‌ آن‌ است‌؛ از این‌ رو، برای‌ افزایش‌ شمارگان‌، از عكسها و تصاویر رنگی‌ غیراخلاقی‌ به‌ فراوانی‌ استفاده‌ می‌كنند و مطالب‌ سرگرم‌كننده‌ عامه‌پسند و ماجراهای‌ هیجان‌انگیز و شایعات‌ بی‌پایه‌ را بر مطالب‌ و اخبار جدّی‌ ترجیح‌ می‌دهند ( رجوع كنید به: سلجوق‌، ص‌ ٤٧٥ـ٤٧٦). از سوی‌ دیگر، گردانندگان‌ سودجوی‌ چنین‌ مطبوعاتی‌، كه‌ مردم‌ از آنان‌ حمایت‌ نكرده‌ باشند، در پی‌ یافتن‌ حامیان‌ و منابعی‌ غیر از خوانندگان‌ بر می‌آیند ( رجوع كنید به: مته‌، ص‌ ٩٧٤). ٤) از عمده‌ترین‌ روشها برای‌ افزایش‌ شمارگان‌ مطبوعات‌ و درنتیجه‌ منافع‌ بیشتر، توجه‌ به‌ تبلیغات‌ و ترفندهایی‌ برای‌ فروش‌ بیشتر است‌ ( رجوع كنید به: ایسپیرلی‌، ص‌ ٤٠).

در بهار ١٣٦٤ ش‌/ ١٩٨٥، كه‌ دینچ‌ بیلگین‌ روزنامه‌ صباح‌ را ــ كه‌ ادامه‌ روزنامه‌ ینی‌عصر (عصر جدید) ازمیر به‌ شمار می‌رفت‌ در استانبول‌ منتشر كرد، هدفش‌ افزایش‌ شمارگان‌ آن‌ به‌ هفتصد هزار نسخه‌ و پیشی‌ گرفتن‌ از حریت‌ بود. تبلیغات‌ وسیع‌ و عامه‌پسند كردن‌ روزنامه‌، وی‌ را به‌ هدفش‌ رساند ( رجوع كنید به: توپوز، ١٩٩٦، ص‌ ٤٨٣). در همان‌ دهه‌، مسابقه‌ تبلیغاتی‌ روزنامه‌ها ــ با دادن‌ برگه‌های‌ قرعه‌كشی‌ وسایل‌ ریز و درشت‌ و نیز دایره‌المعارفهایی‌ كه‌ شركتهای‌ سهامی صاحب‌ روزنامه‌ منتشر می‌كردند ( رجوع كنید به: دلبری‌پور، ص‌ ١١٢) ــ به‌ اوج‌ خود رسید ( رجوع كنید به: ایسپیرلی‌، ص‌ ٢٨، ٤٠ـ٤١). تبلیغات‌ باعث‌ افزایش‌ شمارگان‌ مطبوعات‌ تركیه‌ شد، چنانكه‌ مجموع‌ فروش‌ روزنامه‌ها از ٠٠٠ ، ٨٠٠ ، ١ نسخه‌ در دوره‌ پیش‌ از ١٣٦٤ ش‌/ ١٩٨٥، به‌ ٠٠٠ ، ٥٠٠ ، ٥ نسخه‌ در ١٣٧٥ ش‌/ ١٩٩٦ رسید ( رجوع كنید به: آلپای‌، ١٩٩٦، ص‌ ٦٦٣)، اما نشریات‌ وسیله‌ای‌ برای‌ تأمین‌ منافع‌ مالی‌ صاحبان‌ خود شدند و از نظر كیفی‌ تنزل‌ كردند ( رجوع كنید به: همانجا؛
همو، ١٩٩٣، ص‌ ٨٥؛
نیز رجوع كنید به: ایسپیرلی‌، ص‌ ٤٧)؛
از این‌رو، احمد توران‌ آلقان‌ تركیه‌ را كشور روزنامه‌های‌ بدون‌ خواننده‌ و خوانندگان‌ بدون‌ روزنامه‌ نامیده‌ است‌ (ص‌ ٣٨٩؛
نیز رجوع كنید به: قاراطاش‌ ، ص‌ ٦٣٧)، البته‌ روزنامه‌های‌ پرفروش‌ بیشتر به‌ تبلیغات‌ می‌پرداختند و روزنامه‌هایی‌ چون‌ آقشام‌ ، تركیه‌، پُسته‌ (پست‌) و جمهوریت‌ كمتر به‌ آن‌ علاقه‌ نشان‌ می‌دادند (ایسپیرلی‌، ص‌ ٦٦). در این‌ میان‌ جمهوریت‌ ، با دورنگهداشتن‌ خود از جریانهای‌ انحصاری‌ تبلیغات‌ و عوام‌گرایی‌، به‌ شیوه‌ سنّتی‌ و مستقلانه‌ خود ادامه‌ داد و به‌ شمارگان‌ حدود پنجاه‌ تا شصت‌ هزار بسنده‌ كرد ( رجوع كنید به: توپوز، ١٩٩٦، ص‌ ٤٨٦).

با آغاز كار رادیو و تلویزیون‌ و توسعه‌ آن‌، تا حدودی‌ از قدرت‌ مطبوعات‌ كاسته‌ شد ( رجوع كنید به: دلبری‌پور، ص‌ ١٦)؛
با این‌ همه‌، برخی‌ از روزنامه‌ها، كه‌ ستون‌ فقرات‌ رسانه‌های‌ گروهی‌ به‌ شمار می‌آیند ( رجوع كنید به: چویك‌، ص‌ ٤٧٧)، در اولین‌ فرصت‌ شبكه‌های‌ تلویزیونی‌ وابسته‌ به‌ خود را تأسیس‌ كردند. نخستین‌ شبكه‌ از این‌ نوع‌، كه‌ در ١٣٧١ ش‌/ ١٩٩٢ تأسیس‌ شد، شو تی‌وی‌ بود كه‌ به‌ گروه‌ روزنامه‌ حریت‌ (دوغان‌) وابسته‌ بود (ایسپیرلی‌، ص‌ ١٠٩). شبكه‌های‌ آ تی‌ وی‌ ، شبكه‌ د ، ت‌ گ‌ ر ت‌ ، و كهكشان‌ ، كه‌ همه‌ در ١٣٧٢ ش‌/ ١٩٩٣ تأسیس‌ شدند، به‌ترتیب‌ به‌ گروههای‌ روزنامه‌های‌ صباح‌ ، ملیت‌ ، تركیه‌ و زمان‌ تعلق‌ دارند ( رجوع كنید به: همان‌، ص‌١١٠؛
قاراطاش‌، همانجا).

روزنامه‌های‌ مهمی‌ كه‌ در تركیه‌ منتشر می‌شوند، عبارت‌اند از: حریت‌ ، صباح‌ ، استار ، پوسته‌ ، ملیت‌ ، تركیه‌ ، تقویم‌ ، زمان‌ ، گونش‌ (آفتاب‌)، آقشام‌ ، گؤزجو (نگهبان‌)، عقد (عقد و پیمان‌)، رادیكال‌ ، جمهوریت‌ ، وطن‌ ، ینی‌شفق‌ ، و بوگون‌ .

مجلات‌ تركیه‌ پس‌ از ١٣٥٩ش‌/١٩٨٠. در این‌ سالها مجلات‌ بسیاری‌ در زمینه‌های‌ اجتماعی‌، ادبی‌، هنری‌، فرهنگی‌، اقتصادی‌، فكری‌، علمی‌، حرفه‌ای‌، فكاهی‌، كودكان‌، و زنان‌، از عامه‌پسند گرفته‌ تا روشنفكری‌ و تخصصی‌، منتشر شده‌ است‌ ( رجوع كنید به: ایسپیرلی‌، ص‌ ١٠٢ـ١٠٣).

قاباجالی‌ شمارگان‌ مجلات‌ هفتگی‌ را كه‌ در ١٣٦٣ ش‌/ ١٩٨٤ منتشر می‌شدند، در چهار گروه‌ به‌ دست‌ داده‌ است‌: ١) مجلات‌ عامه‌پسند هفته‌ سونو (پایان‌ هفته‌)، تی‌وی‌ده‌ یدی‌گون‌ (هفت‌ روز در تلویزیون‌) و هفته‌نین‌ سسی‌ (صدای‌ هفته‌)، با شمارگان‌ تقریبی‌ به‌ ترتیب‌ ٠٠٠ ، ٩٦، ٠٠٠ ، ٧٣ و ٠٠٠ ، ٤٠ نسخه‌؛
٢) مجلات‌ فكاهی‌ گرگر (غرغر)، فرت‌ (قورت‌) و چارشاف‌ (چادرشب‌)، با شمارگان‌ به‌ ترتیب‌ در حدود ٠٠٠ ، ٣١١، ٠٠٠ ، ٩٧ و ٠٠٠ ، ٤٤ نسخه‌؛
٣) مجلات‌ كودكان‌ ملیت‌ چوجوق‌ (كودك‌ ملیت‌)، ترجمان‌ چوجوق‌ ، تركیه‌ چوجوق‌ ، و حریت‌ چوجوق‌ ، كه‌ به‌ ترتیب‌ دارای‌ شمارگان‌ تقریبی‌ ٠٠٠ ، ٦٥، ٠٠٠ ، ٤٠، ٠٠٠ ، ٣١ و ٠٠٠ ، ٩ نسخه‌ بودند و آنها را روزنامه‌های‌ معروف‌ منتشر می‌كردند ( رجوع كنید به: ص‌ ٢٥٧)؛
٤) مجلات‌ هفتگی‌ سیاسی‌، مانند مجله‌ نقطه‌ كه‌ شمارگان‌ آن‌ از هفده‌ هزار نسخه‌ در ١٣٦٣ ش‌/١٩٨٤ ( رجوع كنید به: همانجا) به‌ كمتر از پنج‌هزار نسخه‌ در ١٣٧٧ ش‌/١٩٩٨ رسید ( رجوع كنید به: ایسپیرلی‌، ص‌ ١٠٢).

اهمّ مجلاتی‌ كه‌ از ١٣٥٩ ش‌/١٩٨٠ به‌ بعد در تركیه‌ منتشر شده‌اند، عبارت‌اند از: مجله‌ ادبی‌ یازكو ادبیات‌ (ادبیات‌ مكتوب‌)، از انتشارات‌ تعاونی‌ نویسندگان‌ و مترجمان‌ ، كه‌ از ١٣٥٩ ش‌/١٩٨٠ منتشر شد و پس‌ از انتشار شماره‌ ٥٩ تعطیل‌ گردید و بسیاری‌ از نویسندگان‌ و شاعران‌ معروف‌ با آن‌ همكاری‌ می‌كردند ( رجوع كنید به: دوغان‌، ص‌ ١٢٣ـ ١٢٥)؛
مجله‌ هنری‌ ـ ادبی‌ گؤستری‌ (نمایش‌)، كه‌ از آذر ١٣٥٩/ دسامبر ١٩٨٠ بیش‌ از یك‌ دهه‌ منتشر شد و در آن‌، علاوه‌ بر ادبیات‌، به‌ نقاشی‌، طنز تصویری‌ (كاریكاتور)، سینما، نمایش‌ و موسیقی‌ نیز پرداخته‌ می‌شد ( رجوع كنید به: همان‌، ص‌ ١٢٦ـ ١٢٨)؛
صنعت‌ اولایی‌ (رویداد هنر) كه‌ بیشتر به‌ شعر، داستان‌، گزارش‌ هنری‌، نقد و بررسی‌ ادبی‌ و هنری‌، و مطالب‌ مربوط‌ به‌عكس‌ و نقاشی‌ و نمایش‌ اختصاص‌ داشت‌ و از آغاز انتشارش‌ در ١٣٦٠ ش‌/ ١٩٨١ تا اواخر همان‌ دهه‌، نویسندگان‌ و هنرمندان‌ معروف‌ زیادی‌ با آن‌ همكاری‌ می‌كردند ( رجوع كنید به: همان‌، ص‌ ١٢٩ـ١٣١)؛
مجله‌ هنری‌، فرهنگی‌، ادبی‌ یونلیشلر (رویكردها)، كه‌ از ١٣٦٠ تا ١٣٦٤ ش‌/ ١٩٨١ـ ١٩٨٥ و نیز در ١٣٦٩ ش‌/ ١٩٩٠، جمعاً ٥٣ شماره‌ از آن‌ منتشر شد، در این‌ مجله‌ از نمونه‌های‌ متون‌ كلاسیك‌ زبان‌ تركی‌ تا ترجمه‌ها، قصه‌ها، شعرها، مقالات‌ تحقیقی‌ در باره‌ ادبیات‌ و فلسفه‌ و نیز معرفی‌ كتابهای‌ تازه‌ درج‌ می‌گردید و گاهی‌ هم‌ مصاحبه‌هایی‌ با صاحب‌نظران‌ در باره‌ موضوعاتی‌ چون‌ «تمایلات‌ اسلامی‌ در ادبیات‌ جدید» در آن‌ چاپ‌ می‌شد ( رجوع كنید به: دوغان‌، ص‌ ١٣٢ـ ١٣٥)؛
آدام‌ صنعت‌ (هنر انسان‌)، مجله‌ ماهانه‌ای‌ كه‌ از آذر ١٣٦٤/ دسامبر ١٩٨٥ سالها منتشر شد، دربردارنده‌ مطالبی‌ در باره‌ همه‌ شاخه‌های‌ هنر بود، به‌ویژه‌ شعر و نقد و بررسی‌ در آن‌ جایگاه‌ ویژه‌ای‌ داشت‌ ( رجوع كنید به: همان‌، ص‌ ١٤٦ـ١٤٧)؛
مجله‌ یدی‌ اقلیم‌ (هفت‌ اقلیم‌) در دو مرحله‌ منتشر شد: از بهار ١٣٦٦ تا بهار ١٣٦٨ ش‌/ ١٩٨٧ـ ١٩٨٩، كه‌ در این‌ دوره‌ بیشتر مجله‌ای‌ ادبی‌ بود و بیشتر صفحاتش‌ به‌ شعر و داستان‌ اختصاص‌ داشت‌، و از بهار ١٣٧١ش‌/ ١٩٩٢ به‌ بعد، كه‌ تبدیل‌ به‌ مجله‌ فرهنگی‌ آكادمیك‌ با رویكرد هویتی‌ خاص‌ شد ( رجوع كنید به: همان‌، ص‌ ١٥٢ـ١٥٣)؛
و مجله‌ ماهانه‌ ادبی‌، هنری‌ و فرهنگی‌ درگاه‌ ، كه‌ انتشارات‌ درگاه‌ از بهار ١٣٦٩ ش‌/١٩٩٠ آن‌ را منتشر می‌كرد. در این‌ مجله‌ ــ كه‌ به‌ مجله‌ درگاه‌ پیش‌ از دوره‌ جمهوری‌ بی‌توجه‌ نبود (رجوع كنید به: جراید در عثمانی‌) شعر و داستان‌ و مقالات‌ تحقیقی‌ و تحلیلی‌ چاپ‌ می‌شد و در هر شماره‌ صفحاتی‌ در اختیار اندیشمند، پژوهشگر، نویسنده‌ یا شاعر مهمانی‌ گذاشته‌ می‌شد كه‌ در باره‌ موضوعات‌ گوناگونی‌، از ادبیات‌ و سینما تا معماری‌ و جامعه‌شناسی‌، سخن‌ می‌گفت‌ ( رجوع كنید به: همان‌، ص‌ ١٥٩ـ١٦٠؛
چنار، ص‌ ٨٥ ٩١؛
در باره‌ مشخصات‌ ٧٩ نشریه‌ فرهنگی‌ و هنری‌ تركیه‌ كه‌ در ١٣٧٨ ش‌/ ١٩٩٩ منتشر شدند؛
رجوع كنید به: حكیم‌پور، ص‌ ٣ـ١٣).

در دهه‌ ١٣٧٠ش‌/١٩٩٠ و سالهای‌ نخستین‌ دهه‌ ١٣٨٠ش‌/ ٢٠٠٠، انتشار چند مجله‌ در حوزه‌ اندیشه‌ با گرایش‌ اسلامی‌ و روشنفكری‌ در تركیه‌ آغاز شد كه‌ از مهم‌ترین‌ آنهاست‌: بیلگی‌ و حكمت‌ (دانش‌ و حكمت‌)، عمران‌ ، و تذكره‌ . بیلگی‌ و حكمت‌ ، در ١٣٧٢ ش‌/ ١٩٩٣ با همكاری‌ علی‌ بولاچ‌ ، اندیشمند نوگرای‌ اسلامی‌ و روزنامه‌نگار و نویسنده‌ ( رجوع كنید به: اونسال‌ و اوزنسل‌ ، ص‌ ٧٣٦ـ٧٥٩؛
ایشیق‌، ذیل‌ "Bulac, Ali" )، منتشر شد و در پی‌ پاسخ‌ دادن‌ به‌ پرسشهایی‌ در باره‌ موضع‌ اسلام‌ و مسلمانان‌ در قبال‌ مسائل‌ جهان‌ مدرن‌ بود. این‌ مجله‌، پس‌ از مدتی‌ توقف‌، در ١٣٨١ ش‌/ ٢٠٠٢ با نام‌ جدید بیلگی‌ و دوشونجه‌ (دانش‌ و اندیشه‌) انتشار یافت‌.

مجله‌ فكری‌، فرهنگی‌ و سیاسی‌ عمران‌ هم‌، كه‌ از ١٣٧٢ ش‌/ ١٩٩٣ آغاز به‌ انتشار كرده‌، عرصه‌ مباحثات‌ اسلامی‌ روشنفكری‌ بوده‌ است‌ و ترجمه‌ نوشته‌های‌ برخی‌ از اندیشمندان‌ معروف‌ جهان‌ اسلام‌، چون‌ علی‌ شریعتی‌، محمدحسین‌ فضل‌اللّه‌، حسن‌ حنفی‌، حسن‌ ترابی‌، و نیز آثار متفكرانی‌ چون‌ چامسكی‌ و هابرماس‌ در آن‌ درج‌ می‌گردد.

مجله‌ تذكره‌ نیز با همكاری‌ شماری‌ از استادان‌ و روشنفكران‌ از ١٣٧٠ش‌/ ١٩٩١ منتشر می‌شود. این‌ نشریه‌ در سالهای‌ نخست‌ انتشار، دارای‌ گرایشهای‌ انقلابی‌ ـ بنیادی‌ بود و با راهیابی‌ روشنفكران‌ اسلامگرای‌ نسلهای‌ بعد به‌ آن‌، دستخوش‌ تحولات‌ نوگرایانه‌ مداوم‌ بوده‌ است‌ ( رجوع كنید به: كنتل‌ ، ص‌ ٧٢١ـ٧٨١).

افزون‌ بر این‌ مجلات‌، مجلات‌ خبری‌ و اقتصادی‌ اكونومیست‌ ، آكسیون‌ ؛
پارا (پول‌)؛
آكتوئل‌ ، و تمپو نیز منتشر می‌شوند ( رجوع كنید به: ایسپیرلی‌، ص‌ ١٠٢ـ١٠٣).

منابع‌:
(١) علی‌ حكیم‌پور، شناسنامه‌ مجلات‌ فرهنگی‌ و هنری‌ تركیه‌ ، تهیه‌ شده‌ در اداره‌ كل‌ فرهنگی‌ آسیا و اقیانوسیه‌ سازمان‌ فرهنگ‌ و ارتباطات‌ اسلامی‌، تهران‌ ١٣٨٣ش‌؛
(٢) اصغر دلبری‌پور، سیاست‌ مطبوعاتی‌ تركیه‌ ، آنكارا ١٣٨٠ش‌؛

(٣) Feroz Ahmad, The making of modern Turkey , London ١٩٩٤;
(٤) Sina Aksíin, "Dusunce tarihi (١٩٤٥ sonrasi)" ), in Turkiye tarihi , ed. Sina Aksin, vol.٥, Istanbul ١٩٩٧;
(٥) Ahmet Turan Alkan, "Takvim-i vekayi ile tencere-tava promosyonu gelengi arasinda okuyucusuz gazeteler ve gazetesiz okuyucular ulkesi: Turkiye", Yeni Turkiye , no.١١ (Sep.-Oct. ١٩٩٦);
(٦) Sahin Alpay, "Journalists: cautious democrats", in Turkey and the West: changing political and cultural identities , ed. Metin Heper, Ayse Oncu and Heinz Karmer, London: I. B. Tauris, ١٩٩٣;
(٧) idem, "Turkiye'de demokrasi, medya ve sorunlari ," Yeni Turkiye , no. ١١ (Sep. - Oct. ١٩٩٦);
(٨) Caner Arabaci , "Esref Edib Fergan ve Sebilurresad Uzerine", in Modern Turkiye'de siyasi dusunce , vol.٦, Istanbul: I letisim Yayinlar, ٢٠٠٤;
(٩) Abdulhamit Avsar, Bir partinin kapanmasinda basinin rolu: Serbest Cumhuriyet Firkasi , Istanbul ١٩٩٨;
(١٠) Besir Ayvazoglu, "Nihad Sami Banarli ", in Modern Turkiye'de siyasi dusunce , ibid, vol.٥;
(١١) Ekber Babayev, Yasami ve yapitlariyle Nazim Hikmet , tr. A. Behramoglu, Istanbul ١٩٧٦;
(١٢) Hikmet Cetinkaya, "Basin Ozgurlugu mu, iletisim Ozgurlugu mu?", Yeni Turkiye , no.١١ (Sep.- Oct. ١٩٩٦);
(١٣) Ilnur Cevik, "Turk basini kalite ve guven krizi yasíyor", in ibid;
(١٤) Metin Cinar, " Dergah dergisi", in Modern Turkiye'de siyasi dusunce , ibid, vol.٥;
(١٥) Cumhuriyet ansiklopedisi: ١٩٢٣-٢٠٠٠ , ed. Hasan Ersel etal ., Istanbul: Yapi Kredi Yayinlari , ٢٠٠٣;
(١٦) Hakan Derman, "Mizah dergileri ve karikatur", in Turkiye'de dergiler-ansiklopediler: ١٨٤٩-١٩٨٤, Istanbul ١٩٨٤;
(١٧) Abdurrahman Dilipak, Inonu donemi , Istanbul ١٩٨٩;
(١٨) Erdal Dogan, Edebiyatimizda dergiler , Istanbul ١٩٩٧;
(١٩) Necdet Ekinci, "Turkiyed'de cok parlili duzene gecis surecinde ikinci durak: Serbest Cumhuriyet Firkasi olayi ve donem basini , "in Turkler , vol.١٦, Ankara Yeni Turkiye Yayinlari , ٢٠٠٢;
(٢٠) Sadettin Elibol, "Muhalif bir dusunce okulu: hareket dergisi", in Modern Turkiye'de siyasi dusunce , ibid, vol.٥;
(٢١) EI ٢, s.v. "Djarida. III: Turkey" (by Vedad Gدnyol and Andrew Mango);
(٢٢) Hamza Eroglu, Turk devrim tarihi , Ankara ١٩٧٧;
(٢٣) Bagis Erten and Gorkem Dogan, "Cumhuriyet'in cumhuriyet'i: cumhuriyet gazetesi", in Modern Turkiye'de siyasi dusunce , ibid, vol.٢;
(٢٤) Seyma Gencel, "Cocuk dergileri", in Turkiye'de dergiler-ansiklopediler: ١٨٤٩-١٩٨٤ , Istanbul ١٩٨٤;
(٢٥) Vedat Gunyol, "Cumhuriyet sonrasi sanat ve edebiyat dergileri", in ibid;
(٢٦) Aynur Ilyasoglu and Deniz Insel, "Kadin dergilerinin evrimi", in ibid;
(٢٧) Ihsan Isík, Turkiye yazarlar ansiklopedisi , Ankara ٢٠٠٤;
(٢٨) Muhammet Ispirli, Medya gercegi ve haberciler , Ankara ٢٠٠٠;
(٢٩) Alpay Kabacali , Baslangicdan gunumuze: Turkiye'de matbaa, basin ve yayin , Istanbul ٢٠٠٠;
(٣٠) Cemal A. Kalyoncu, Derin gazeteciler , Istanbul ٢٠٠٤;
(٣١) Saban Karatas, "Yirmibirinci asrin esiginde medyamiz" , Yeni Turkiye , no.١١ (Sep.-Oct. ١٩٩٦) ;
(٣٢) Kemal Karpat, Turk demokrasi tarihi , Istanbul ١٩٩٦;
(٣٣) Ferhat Kentel, "١٩٩٠' larin Islami dusunce dergileri ve yeni Musluman entelektueller : Bilgi ve Hikmet , umran , Tezkire dergileri", in Modern Turkiye'de siyasi dusunce, ibid, vol.٦;
(٣٤) Uygur Kocabasoglu, "Cumhuriyet dergiciligine genel bir bakis" , in Turkiye'de dergiler-ansiklopediler : ١٨٤٩-١٩٨٤, Istanbul ١٩٨٤;
(٣٥) Cemil Kocak, "Siyasal tarih (١٩٢٣-١٩٥٠)", in Turkiye tarihi , ed. Sina Aksin, vol.٤, Istanbul ١٩٩٠;
(٣٦) Emre Kongar, ٢١. yuzyilda Turkiye , Istanbul ٢٠٠٤;
(٣٧) Bernard Lewis, The emergence of modern Turkey , London ١٩٦٨;
(٣٨) Elcin Macar "Dogan Avcioglu", in Modern Turkiye'de siyasi dusunce , ibid, vol.٢;
(٣٩) Muhsin Mete, "Milli basin meselesi" , Yeni Turkiye , no.١٢ (Nov.-Dec. ١٩٩٦);
(٤٠) Meydan-Larousse: buyuk lugat ve ansiklopedi , Istanbul: Meydan Yayinevi, ١٩٩٠-١٩٩١;
(٤١) Halil Nebiler, Basinda tekellesme ve basin ahlakinin cokusu" , Yeni Turkiye , no.١١ (Sep.-Oct. ١٩٩٦);
(٤٢) Enver Behnan Sapolyo, Turk gazeteciligi tarihi: her yonile basin , Ankara ١٩٧٦;
(٤٣) Ilhan Selcuk, "Medyada vaziyet ve manzara-i umumiye" , Yeni Turkiye , no.١١ (Sep.-Oct. ١٩٩٦) ;
(٤٤) Stanford J. Shaw, History of the Ottoman Empire and modern Turkey , Cambridge ٢٠٠٢;
(٤٥) A. Holly Shissler , Iki imparatorluk arasinda Ahmet Agaoglu ve yeni Turkiye, tr. Taciser Ulas Belge, Istanbul ٢٠٠٥;
(٤٦) Mehmet Soydas and Atilla Lok, "I lhan Selcuk", in Modern Turkiye'de siyasi dusunce , ibid, vol.٢;
(٤٧) Necdet Subasi, "١٩٦٠ Oncesi Islami nesriyat: sindirilme, tahayyul ve tefekkur" , in ibid, vol.٦;
(٤٨) Kemal Sulker, Nazim Hikmetin gercek yasami , Istanbul ١٩٨٧-١٩٨٩;
(٤٩) Cemal Sureya, "Eski dergiler (١): Insan" , Milliyet sanat dergisi , no.١٣١ (٩ May ١٩٧٥);
(٥٠) Bulent Tanor, "Siyasal tarih (١٩٨٠-١٩٨٣)", in Turkiye tarihi , ed. Sina Aksin, vol.٥, Istanbul ١٩٩٧;
(٥١) Zafer Toprak, "Fikir dergiciliginin yuzyili ," in Turkiye'de dergiler-ansiklopediler: ١٨٤٩-١٩٨٤ , Istanbul ١٩٨٤;
(٥٢) Hifzi Topuz, "Yeni iletisim duzensizligi icinde Turk basini", Yeni Turkiye , no.١١ (Sep.-Oct.١٩٩٦);
(٥٣) idem, ١٠٠ soruda Turk basin tarihi, Istanbul ١٩٧٣;
(٥٤) Mete Tuncay, "Siyasal tarih (١٩٠٨-١٩٢٣)", in Turkiye tarihi , ed. Sina Ak í in, vol.٤, Istanbul ١٩٩٠;
(٥٥) idem, T. C.'nde tek-parti yonetimi'nin kurulmasi (١٩٢٣-١٩٣١), Ankara ١٩٨١;
(٥٦) idem, Turkiye'de solakimlat:١٩٠٨-١٩٢٥ , Istanbul ١٩٦٧;
(٥٧) Turk dili ve edebiyati ansiklopedisi , Istanbul: Dergah yaymlari , ١٩٧٦-١٩٩٨ Mustafa Turkes , "Kadro dergisi", in Modern Turkiye'de siyasi dusunce , ibid, vol.٢;
(٥٨) TDVI A , s.v. "Matbuat. Turk edebiyati " (by Alim Kahraman);
(٥٩) Fatma Bostan Unsal and Ertan Ozensel, "Ali Bulac", in Modern Turkiye'de siyasi dusunce , ibid, vol.٦;
(٦٠) Erik Jan Zurcher, Modernlesen Turkiye'nin tarihi , tr. Yasemin Saner Goren, Istanbul ٢٠٠٤.

/ رحیم‌ رئیس‌نیا /