جمعیت‌ زنان‌ جمهوری اسلامی ایران‌ ، تشكلی با گرایش‌ فرهنگی و بعضاً سیاسی و فعال‌ در زمینه مسائل‌ اجتماعی زنان‌.

این‌ جمعیت‌ در ١٣٦٥ش‌ به‌ پیشنهاد زهرا مصطفوی، دختر امام‌ خمینی، رسماً تأسیس‌ شد و در تیر ١٣٦٨ مجوز فعالیت‌ گرفت‌. شماری از زنان‌ متدین‌ و معتقد به‌ مبانی انقلاب‌ اسلامی به‌ عضویت‌ این‌ جمعیت‌ درآمدند. آنان‌ عموماً پیش‌ از انقلاب‌، به‌ مبارزات‌ سیاسی میپرداختند، یا پس‌ از پیروزی انقلاب‌ در امور اجتماعی و سیاسی كشور مشاركت‌ میكردند، یا به‌ واسطه مشاغل‌ همسرانشان‌ وارد چنین‌ فعالیتهایی شده‌اند. بیشتر اعضا تحصیلكرده‌ و دارای مشاغل‌ دولتی و دانشگاهیاند (شادلو، ص‌٤٢٣ـ٤٢٤، ٤٢٨). حضور برخی از آنان‌ در رده‌های شغلی نسبتاً بالای دولتی و اداری، اهمیت‌ خاصی به‌ این‌ تشكل‌ بخشیده‌ است‌ (برای آگاهی از برخی اعضای جمعیت‌ و مشاغل‌ آنان‌ رجوع کنید به مصطفوی، ١٣٧٨ش‌، ص‌٤؛ راكعی، ص‌٢٨؛ مافی، ص‌٢٨؛ نوری، ص‌٢٤).

این‌ تشكل‌ سه‌ ركن‌ دارد: هیئت‌ رهبری، هیئت‌ اجرایی و شورای داوری. اولین‌ دبیركل‌ آن‌ زهرا مصطفوی بوده‌ است‌. نُه‌ واحد به‌ اداره امور آن‌ میپردازند كه‌ عبارت‌اند از: تحقیقات‌، برنامه‌ریزی، بانك‌ اطلاعات‌، تبلیغات‌، روابط‌ عمومی، روابط‌ بین‌المللی، اداری ـ مالی، امداد و امور خیریه‌، و انتشارات‌. انتشار فصلنامه ندا، ترجمان‌ (ارگان‌) این‌ جمعیت‌، از بهار ١٣٦٩ش‌ شروع‌ شده‌ است‌ (شادلو، ص‌٤٢٣، ٤٢٧؛ ایران‌. وزارت‌ كشور، ص‌٢٦).

مهم‌ترین‌ اهداف‌ جمعیت‌ در اساسنامه آن‌ به‌ شرح‌ زیر آمده‌ است‌: اعتلای فكری، فرهنگی، علمی و شخصیتی زن‌ منطبق‌ بر آرمانهای اسلام‌ در داخل‌ و خارج‌ از ایران‌؛ ارائه الگوی زن‌ مسلمان‌ با خنثا كردن‌ تبلیغات‌ مغرضانه‌ درباره زن‌ مسلمان‌ و زن‌ در جمهوری اسلامی ایران‌؛ تلاش‌ برای احقاق‌ حقوق‌ زنان‌ با تكیه‌ بر بینش‌ معتبر دینی؛ تثبیت‌ جایگاه‌ زن‌ در نهاد خانواده‌ براساس‌ تعالیم‌ اسلامی؛ تلاش‌ برای اعتلای فرهنگ‌ و بینش‌ جامعه‌ درباره مقام‌ زن‌؛ ارائه راههایی برای رشد فكری و فرهنگی زنان‌ و افزایش‌ حضور آنان‌ در جامعه‌؛ حمایت‌ از حركتهای سالم‌ زنان‌ در جهان‌ و برقراری ارتباط‌ با تشكیلات‌ مربوط‌ به‌ زنان‌ در جهان‌ (ایران‌. وزارت‌ كشور، ص‌٢٤ـ٢٦؛ شادلو، ص‌٤٢٥).

به‌ رغم‌ ثبت‌ جمعیت‌ زنان‌ به‌ عنوان‌ تشكلی سیاسی و تصریح‌ بر سیاسی بودن‌ آن‌ در اساسنامه‌اش‌، تاكنون‌ بیشتر فعالیتهای آن‌ جنبه فرهنگی داشته‌ و مهم‌ترین‌ فعالیتهای سیاسی آن‌ به‌ صدور بیانیه‌ و اعلام‌ موضع‌ در مناسبتها اختصاص‌ داشته‌ است‌. شاخص‌ترین‌ فعالیت‌ سیاسی این‌ گروه‌، عرضه فهرست‌ انتخاباتی در انتخاباتِ مجلس‌ شورای اسلامی و اعلام‌ موضع‌ در انتخابات‌ ریاست‌ جمهوری بوده‌ است‌ (رجوع کنید به جمعیت‌ زنان‌ جمهوری اسلامی ایران‌، بیانیه مورخ‌ ٢٥/٢/١٣٧٩، كد ٥٩٤٨، بیانیه مورخ‌ ٢٠/٤/١٣٧٨، كد ٥٩٤٤، بیانیه مورخ‌ ٢٢/١/١٣٧٧، كد ٥٩٤٠، موجود در بایگانی مركز اسناد انقلاب‌ اسلامی؛ نیز رجوع کنید به شادلو، ص‌٤٢٥؛ جمعیت‌ زنان‌ جمهوری اسلامی ایران‌، ١٣٧٦ش‌، ص‌١٨).

در چند سال‌ اخیر، جمعیت‌ زنان‌ از مباحثات‌ دامنه‌دار درباره حقوق‌ زنان‌ در جامعه‌، متأثر بوده‌ است‌. اعضای این‌ تشكل‌، با اتخاذ رویكردی جدید، به‌ هواخواهان‌ بازنگری قوانین‌ راجع‌ به‌ زنان‌ پیوسته‌اند. طرح‌ مباحثی چون‌ لزوم‌ بازنگری احكام‌ فقهی برای پاسخگویی به‌ مشكلات‌ زن‌ مسلمان‌ معاصر و تسریع‌ در قاعده‌مند كردن‌ قوانین‌ حقوقی زنان‌، از كارهای این‌ جمعیت‌ است‌ (بروجردی، ص‌١٠ـ١٢؛ مصطفوی، ١٣٧٨ش‌، ص‌٤؛ راكعی، ص‌٣٠؛ اعرابی، ص‌٣).

جمعیت‌ زنان‌ تا ١٣٨٤ش‌ عضوگیری عمومی نكرده‌ و بیشتر فعالیت‌ آن‌ در حوزه فرهنگی، در تهران‌ متمركز بوده‌ و فقط‌ دو شعبه‌ از این‌ جمعیت‌ در مشهد و اردبیل‌ افتتاح‌ شده‌ است‌ (پیروزنیا، ص‌٨٨ـ٨٩؛ مصطفوی، ١٣٨٢ش‌، ص‌٥٨). بخش‌ انتشارات‌ جمعیت‌، افزون‌ بر نشر فصلنامه ندا كه‌ حاوی مقالات‌ فرهنگی و سیاسی و اجتماعی و مطالب‌ دیگر است‌، تاكنون‌ چندین‌ كتاب‌ به‌ زبان‌ فارسی، عربی و انگلیسی منتشر كرده‌ است‌.

منابع‌:
(١) فرشته‌ اعرابی، «حضور زنان‌ در مجلس‌، ضامن‌ رشد و تعالی نسل‌ آینده‌ است‌»، ندا، ش‌٨ (زمستان‌ ١٣٧٠)؛
(٢) ایران‌. وزارت‌ كشور. اداره كل‌ سیاسی، شناسنامه تشكلها و احزاب‌ سیاسی ایران، تهران‌: كمیل‌، ١٣٧٧ش‌؛
(٣) اشرف‌ بروجردی، «در دستیابی به‌ منزلت‌ اجتماعی زن‌ به‌ كجا رسیده‌ایم‌؟»، ندا ، ش‌٢٣ (زمستان‌ ١٣٧٦)؛
(٤) فاطمه‌ پیروزنیا، «گزارش‌ مراسم‌ افتتاحیه شعبه جمعیت‌ زنان‌ جمهوری اسلامی ایران‌ در مشهد مقدس‌»، همان‌، ش‌٣٥ (زمستان‌ ١٣٨٠)؛
(٥) جمعیت‌ زنان‌ جمهوری اسلامی ایران‌، «بیانیه جمعیت‌ زنان‌ به‌ مناسبت‌ هفتمین‌ دوره انتخابات‌ ریاست‌ جمهوری»، همان‌، ش‌٢١ (بهار ١٣٧٦)؛
(٦) فاطمه‌ راكعی، «مصاحبه‌ با خانم‌ دكتر راكعی نماینده منتخب‌ مردم‌ تهران‌ در ششمین‌ دوره انتخابات‌ مجلس‌ شورای اسلامی»، ندا ، ش‌٢٨ (زمستان‌ ١٣٧٨)؛
(٧) عباس‌ شادلو، اطلاعاتی درباره احزاب‌ و جناحهای سیاسی ایران‌ امروز ، تهران‌ ١٣٧٩ش‌؛
(٨) فرزانه‌ مافی، «گفتگو با خانم‌ فرزانه‌ مافی مشاور وزیر جهادسازندگی در امور بانوان‌ و مدیر امور زنان روستایی و عشایری»، ندا، ش‌٣٠ (پاییز ١٣٧٩)؛
(٩) زهرا مصطفوی، «دیدار زنان‌ عضو شوراهای سراسر كشور با دبیركل‌ جمعیت‌ زنان‌ جمهوری اسلامی ایران‌»، همان‌، ش‌٢٧ (بهار ١٣٧٨)؛
(١٠) همو، «گزارش‌ مراسم‌ افتتاح‌ شعبه‌ جمعیت‌ زنان‌ جمهوری اسلامی: سخنرانی سركار خانم‌ دكتر زهرا مصطفوی در برنامه افتتاحیه دفتر جمعیت‌ در استان‌ اردبیل‌»، همان‌، ش ٣٩ـ٤٠ (پاییز و زمستان‌ ١٣٨٢)؛
(١١) اعظم‌ نوری، «مصاحبه‌ با سركار خانم‌ اعظم‌ نوری معاون‌ پارلمانی وزارت‌ فرهنگ‌ و ارشاد اسلامی»، همان‌، ش‌٣١ (زمستان‌ ١٣٧٩).

/ محبوبه‌ جودكی /