جبهه آزادیبخش جامو و کشمیر ،

سازمان ملی گرای مبارز برای استقلال منطقة جامو و کشمیر. پس از تقسیم شبه قارة هند به دو کشور هند و پاکستان در ١٣٢٦ ش / ١٩٤٧، در مورد اینکه ایالتِ جامو و کشمیر * ، که اکثر مردم آن مسلمان اند، به هند بپیوندد یا پاکستان ، اختلاف افتاد. در پی

به توافق نرسیدن دو کشور در مذاکرات سیاسی ، بین دو

کشور جنگ روی داد و هند دو سوم و پاکستان یک سوم (با

نام کشمیر آزاد) منطقه را تصرف کردند. از آن زمان تاکنون

هیچ راه حل سیاسی مناسبی برای حل بحران پیدا نشده است

و دو کشور بارها بر سر آن منطقه با یکدیگر درگیر شده اند

( رجوع کنید به اکبر، ص ١١٨ـ١٣١؛ کشمیر * ، بخش ٢: بحران کشمیر). افزون بر درگیر بودن دو کشور، گروههای کشمیری متعددی

نیز با هند درگیر بوده اند. این گروهها را می توان به دو دسته تقسیم کرد: ١) گروههای طرفدار پیوستن جامو و کشمیر

به پاکستان ، مانند الانصارالمجاهدین ، حرکت الانصار و

البُراق . ٢) گروههای طرفدار استقلال کشمیر، مانند لشکر

طیّبه که اسلام گراست ، و جبهة آزادیبخش جامو و کشمیر

( رجوع کنید بهمالک ، ص ٢٩٣، ٣٠١ـ ٣٠٢؛ ویدمالم ، ص ٥٨). در این میان ، انصارالمجاهدین و جبهة آزادیبخش جامو و کشمیر دو

گروه اصلی مبارزه با هند می باشند (ویرسینگ ، ص ١٣٢).

مبارزات پیروزمندانة الجزایریها با استعمار فرانسه و مقاومت ویتنامیها در برابر امریکا، مشوق کشمیریهای تبعیدی برای ایجاد سازمانهای نظامی برای رهایی از سلطة هند بود؛ ازاین رو، در ١٣٤٤ ش / ١٩٦٥، امان اللّه خان و مقبول بوت و چند کشمیری دیگر در کشمیر آزاد جبهة همه پرسی را ایجاد کردند و شاخة نظامی آن را جبهة آزادیبخش جامو و کشمیر نامیدند (اسکوفیلد ، ١٩٩٦، ص ٢٠٨، همو ٢٠٠٣، ص ١١٤؛ لم ، ص ٢٩٢؛ مارگولیس ، ص ٧٨). در ١٣٤٥ ش /١٩٦٦ در پی درگیری گروهی از مبارزان کشمیری با نیروهای هندی که مقبول بوت نیز در آن شرکت داشت ، مقبول بوت به جرم خرابکاری و قتل دستگیر شد. او به مرگ محکوم شد اما پیش از اجرای حکم از زندان گریخت و به کشمیر بازگشت ، ولی در ١٣٥٥ ش /١٩٧٦ دستگیر و در بهمن ١٣٦٢/ فوریة ١٩٨٤ اعدام شد.

در ١٣٥٦ ش / ١٩٧٨ امان اللّه خان ، رهبر جبهة همه پرسی ، به بیرمنگامِ انگلستان رفت و نام جبهه را به جبهة آزادیبخش جامو و کشمیر تغییر داد. او کوشید با سفر به لندن ، پاریس ، نیویورک ، آمستردام و برلین توجه بین المللی را به مسئلة کشمیر جلب کند (اسکوفیلد، ١٩٩٦، ص ٢١٠؛ همو، ٢٠٠٣، ص ١١٥ـ١١٦؛ ویدمالم ، ص ٥٨ ـ٥٩؛ مالک ، ص ٢٨٢ـ٢٨٣).

جبهة آزادیبخش جامو و کشمیر ملی گراست و مستقل از دولت پاکستان یا دولت کشمیرِ آزاد است (لم ، ص ٢٩٣). هدف جبهه ، ایجاد کشوری مستقل در ایالت جامو و کشمیر است که مرزهای آن ، مرزهای پیش از درگیری پاکستان و هند و تقسیم جامو و کشمیر بین دو کشور در ١٣٢٧ ش / ١٩٤٧ است . آنان معتقد به ایجاد حکومتی غیرقومی و عرفی (سکولار) در کشمیرند، حکومتی که با وجود عرفی گرا بودن ، با هیچ کدام از قوانین و اصول قرآن و سنّت در تعارض نباشد (مالک ، ص ٣٠٠؛ ویرسینگ ، همانجا). آنان از پیوستن هر کشمیری ، چه مسلمان چه هندو، به جبهه استقبال می کنند. آنان در عمل در جذب غیرمسلمانان موفقیت کمی داشته اند اما از حمایت عمومی در کشمیر برخوردارند (مالک ، همانجا). این جبهه خواستار ایجاد نظامی فدرال در کشمیر است که در آن حقوق گروههای قومی و مذهبی رعایت شود و پنج سال پس از استقلال ، همه پرسی از جانب سازمان ملل متحد در کشمیر برگزار شود که در آن مردم کشمیر در بارهاستقلال ، پیوستن به هند یا پیوستن به پاکستان اظهارنظر کنند (مارگولیس ، ص ٨٧).

جبهة آزادیبخش جامو و کشمیر پس از تشکیل ، شاخه های خود را در کشمیرِ تحت ادارة هند و پاکستان و اروپا و امریکا گسترش داد. بدین ترتیب نیروهای این جبهه افزون بر هند و پاکستان در خاورمیانه و غرب نیز فعال اند. شاخه های دانشجویی و بانوان جبهه نیز نقش فعالی در برگزاری تظاهرات اعتراض آمیز در جهت اهداف جبهه دارند (جبهة آزادیبخش جامو و کشمیر، ١٩٩٧، ش ١ و ٨).

جبهه برای رسیدن به اهداف خود، فعالیتهایش را در سه بخش سیاسی ، بین المللی و نظامی متمرکز کرده است . در بخش سیاسی ، برای تبلیغ مرام و اهداف و مقاصد و خواستهای جبهه ، از برنامه های تبلیغاتی ، تظاهرات ، برگزاری همایش و فعالیتهای مطبوعاتی استفاده می شود. در بخش دیپلماتیک ، جبهه در پی جلب نظر دیپلماتها و سیاستمداران خارجی است . بخش نظامیِ جبهه مبارزان کشمیری را برای درگیری مسلحانه با هند سازماندهی می کند. در این زمینه جبهه با جذب کشمیریها،

آنان را آموزش داده و برای عملیات نظامی آماده می سازد (همان ، ش ٥).

از آغاز تشکیل جبهه تا اواخر دهة ١٣٦٠ ش / ١٩٨٠، این سازمان تأثیر کمی بر اوضاع جامو و کشمیر داشت . در واقع جبهه عملیات نظامی خود را به صورت جدّی از ١٣٦٧ ش / ١٩٨٨ آغاز کرد. جبهه اعلام کرد که دلیل کم کاری اش ، تلاش برای فراهم آوردن زمینة مبارزه بوده است اما از ١٣٦٧ ش / ١٩٨٨ تأثیر جبهه بر زندگی سیاسی در جامو و کشمیر افزایش یافت (لم ، ص ٣٦٦؛ ویدمالم ، ص ٥٩؛ اسکوفیلد، ٢٠٠٣، ص ١٣٩؛ همو، ١٩٩٦، ص ٢٣٣).

مهم ترین عملیات جبهه در سالهای پیش از ١٣٦٧ ش / ١٩٨٨ ربودن یک فروند هواپیمای مسافربری هندی و منفجر کردن آن پس از فرود آمدن در لاهور در ١٣٥٠ ش /١٩٧١ بود. در آبان ١٣٦٨/ اکتبر ١٩٨٩ با ربودن دختر وزیرکشور هند خواستار آزادی پنج مبارز کشمیری زندانی در هند شد که با موفقیت صورت گرفت ؛ موفقیت در این عملیات باعث افزایش شورشها و فعالیتها بر ضد هند شد (اکبر، ص ٢١٥ـ٢١٦؛ لم ، ص ٣٧٧؛ اسکوفیلد، ١٩٩٦، ص ٢١٥، ٢٢١، ٢٤٠ـ٢٤١؛ همو، ٢٠٠٣، ص ١١٦؛ حسین ، ص ٢١٥؛ مالک ، ص ٢٨٥ـ٢٨٦).

در ١٣٦٩ ش / ١٩جبهة آزادیبخش جامو و کشمیر خود را دولت در تبعید نامید. جبهه در ١٣٧١ ش / ١٩٩٢ سه بار کوشید با بر پایی راهپیمایی غیرمسلحانه با گذر از خط نظارت مرزی بین کشمیر تحت ادارة هند و کشمیرِ تحت ادارة پاکستان ، همبستگی خود را با کشمیریانی که با سلطة هند بر کشمیر مبارزه می کنند اعلام کند. هدف جبهه نشان دادن عدم رسمیت مرز ایجاد شده بین پاکستان و هند در کشمیر بود اما راهپیمایان هر بار با ممانعت نیروهای پاکستانی مواجه شدند؛ در این راهپیمایی ، نیروهای پاکستانی گروهی از اعضای جبهه را کشتند و گروهی از جمله امان اللّه خان ، رهبر جبهه ، را دستگیر و زندانی کردند (اسکوفیلد، ١٩٩٦، ص ٢٥١ـ٢٥٢؛ همو،٢٠٠٣، ص ١٥٧ـ ١٥٨؛ مارگولیس ، ص ٨٨؛ ویرسینگ ، ص ١٢٣ـ١٢٤).

دفتر مرکزی و مقر جبهه در پیشاور (مرکز ایالت سرحد در شمال غربی پاکستان ) است . پاکستان از جبهه هیچ حمایتی نمی کند و در حقیقت رابطة جبهه با دولت پاکستان متشنج بوده است و تنها عاملی که حمایت دولت پاکستان را از جبهه نشان می دهد، فعالیت رسمی و علنی آن در این کشور است . دولت پاکستان بارها اعلام کرده است که هیچ کمکی به این گروه نمی کند اما نمی تواند از کمکهای غیردولتی به آنان جلوگیری کند. گفته می شود پاکستان به گروههای طرفدار پیوستن کشمیر به پاکستان ، مانند حزب المجاهدین و حرکت الانصار، کمک می کند (مالک ، ص ٢٩٣، ٢٩٦؛ ویدمالم ، ص ٩٢؛ ویرسینگ ، ص ١٢٣؛ مارگولیس ، ص ٨٩).

طرح جبهة آزادیبخش جامو و کشمیر برای استقلال این ایالت و برگزاری انتخابات پس از پنج سال برای تعیین سرنوشت آن ، هند و پاکستان را در تنگنا قرار داده است . باتوجه به این ادعای هند که همة مخالفانش در کشمیر مسلمانانی تندرواند که قصد دارند کشوری با حکومت اسلامی ایجاد کنند، و به این بهانه آنان را سرکوب می کند، این طرح که محتوایی دموکراتیک دارد ادعای هند را نفی می کند. از سوی دیگر چون مُفاد این طرح به قطعنامه های سازمان ملل متحد در مورد کشمیر نزدیک است ، ممکن است دستمایة طرح صلح و راه حلی بین المللی برای این مسئله شود که موقعیت هند را تضعیف نماید (مارگولیس ، ص ٨٧ ـ ٨٨).

این طرح به همان میزان پاکستان را نیز با مشکل روبه رو کرده ، زیرا جبهه خواستار ایجاد کشمیری مستقل است متشکل از استانهای درة کشمیر، جامو، لَداخ * تحت نظارت هند و کشمیر آزاد، گِلْگِت * ، و بَلتِستانِ * تحت نظارت پاکستان . دو منطقة اخیر را پاکستان جزو مناطق شمالی خود می داند نه ایالت کشمیر. پاکستان اعلام کرده که حاضر است فوراً منطقة کشمیر آزاد را به دولت مستقل جامو و کشمیر منتقل کند اما در مورد گلگت و بلتستان این گونه نیست . منطقة گلگت راه ارتباطی پاکستان با چین است و از سوی دیگر منطقه ای است که درآمد جهانگردی زیادی برای پاکستان دارد؛ ازاین رو به باور پاکستانیها جبهه افزون بر هند، پاکستان را نیز تهدید می کند. امان اللّه خان رهبر جبهه بارها به سبب طرح این مسئله در پاکستان به زندان افتاده است (همان ، ص ٨٨). به همین دلیل جبهه مدعی است اسلام آباد و دهلی نو مخفیانه با یکدیگر برای حفظ وضع موجود و از بین بردن استقلال کشمیر تبانی کرده اند. حتی اعضای جبهه ، گروههای مبارز کشمیری طرفدار پاکستان را به کشتن مبارزان جبهه و در اختیار گذاشتن نشانی مخفیگاههای آن متهم می کنند (همانجا؛ اسکوفیلد، ٢٠٠٣، ص ١٥٧).

از اوایل دهة ١٣٧٠ ش / ١٩٩٠ جبهة آزادیبخش جامو و کشمیر باتوجه به حضور گروههای طرفدار پاکستان مانند حزب المجاهدین ، و نیز اختلافهای درون گروهی ، در عرصة نظامی به حاشیه رانده شده اما در عرصة سیاسی همچنان از پشتیبانی سیاسی بیشتر مردم کشمیر برخوردار است (اسکوفیلد، ١٩٩٦، ص ٢٦٨؛ همو، ٢٠٠٣، ص ١٧٤؛ ویدمالم ، ص ١٣٢؛ مالک ، ص ٣٠٠).

در ١٣٧٣ش /١٩٩٤، محمدیاسین مَلِک ، از رهبران جبهه که در دهلی نو زندانی بود، باعث انشعاب در جبهه شد. او به دلیل اختلاف شخصی با امان اللّه خان و همچنین اختلاف در زمینة جایگاه استفاده از نیروی نظامی در مبارزات جبهه راه دیگری در پیش گرفت ؛ کاربرد خشونت را رد کرد و پس از آزادی از زندان اعلام داشت روش گاندی که مبتنی بر پرهیز از خشونت است ، راهنمای اوست . به دنبال این اختلاف ، یاسین ملک رهبری سازمانی همنام را در هند در دست گرفت که هدفش دستیابی به استقلال کشمیر از راههای آشتی جویانه است . این انشعاب جبهه را تضعیف کرد (مالک ، ص ٣٠٠ـ٣٠١؛ اسکوفیلد، ١٩٩٦، ص ٢٦٨ـ٢٦٩، ٢٩٤؛ همو، ٢٠٠٣، ص ١٧٤ـ١٧٥، ٢٣١).

جبهة آزادیبخش جامو و کشمیر پرچمی با رنگهای سبز، سرخ و سفید دارد که رنگ سبز نماد سرسبزی کشمیر، رنگ سرخ نماد اندیشه های انقلابی جبهه و نیاز به خون فشانی در راه آمال جبهه ، و رنگ سفید نماد باور جبهه به تلاشهای صلح آمیز برای حل مسئلة کشمیر و احترام به اقلیتهای مذهبی است (جبهة آزادیبخش جامو و کشمیر، ١٩٩٧، ش ٦).

نیز رجوع کنید به جامو و کشمیر *

منابع :
(١) الطاف حسین ، کشمیر: بهشت زخم خورده ، ترجمة فریدون دولتشاهی ، تهران ١٣٧٢ ش ؛

M. J. Akbar, Kashmir behind the vale , New Delhi ٢٠٠٢;
Jammu Kashmir Liberation Front , ٢٩ May ١٩٩٧. [Online(. Available: http://shell. comsats. net. pk/ ´ jklf/ index. html. )١١ June ٢٠٠٥];
Alastair Lamb, Kashmir: a disputed legacy, ١٨٤٦-١٩٩٠ , Karachi ١٩٩٣;
Iffat Malik, Kashmir: ethnic conflict, international dispute , Oxford ٢٠٠٢;
Eric S. Margolis, War at the top of the world: the struggle for Afghanistan, Kashmir and Tibet , New York ٢٠٠١;

Victoria Schofield, Kashmir in conflict: India, Pakistan and the unending war, London ٢٠٠٣;
idem, Kashmir in the crossfire , London ١٩٩٦;
Sten Widmalm, Kashmir in comparative perspective: democracy and violent separatism in India , London ٢٠٠٢;
Robert G. Wirsing, India, Pakistan, and the Kashmir dispute on regional conflict and its vesolution , Calcutta ١٩٩٥.

/ جواد حسن پور و سیدقندیل عباس /