ثَوْربن یزید کَلاعی ، محدّث قرن اول و دوم . کنیة وی ابوخالد و خود اهل حِمْص ، بود، ازاین رو او را ابوخالد شامیِ حمصی نیز خوانده اند. از تاریخ تولد و دورة کودکی او اطلاع

دقیقی در دست نیست و در بارة دیگر سوانح حیات وی نیز اطلاعات اندک است ( رجوع کنید به ابن ابی حاتم ، ج ١، ص ٤٦٨؛ ذهبی ، ١٤٠٢، ج ٦، ص ٣٤٤؛ خلیفه بن خیاط ، ص ٣١٥؛ یافعی ، ج ١، ص ٢٥٢؛ مزّی ، ج ٤، ص ٤١٨). ثُوَیربن یزید شامی را، که از اصحاب امام سجاد علیه السلام به شمار آمده است ( رجوع کنید به طوسی ، ص ١١١)، با ثوربن یزید یکی دانسته اند ( رجوع کنید به تستری ، ج ٢، ص ٥٠٣) اما بر خلاف نظر مامقانی (ج ١، بخش ٢، ص ١٩٨)، باتوجه به تعابیر شرح حال نویسان اهل سنّت ، نمی توان او را شیعه دانست ( رجوع کنید به تستری ، ج ٢، ص ٥٠٢). گفته اند که جد ثور در جنگ صفّین یکی از لشکریان معاویه بود و کشته شد و به همین سبب ثور از امام علی علیه السلام اکراه داشت ( رجوع کنید بهابن سعد، ج ٧، ص ٤٦٧؛ مزّی ، ج ٤، ص ٤٢١). با این حال نقل شده که ثور در مجلسی که جماعتی علی علیه السلام را سب می کردند، حضور داشت اما با آنان همراهی نکرد ( رجوع کنید به مزّی ، ج ٤، ص ٤٢٧).

اغلب منابع ثور را قَدَری مذهب دانسته و گفته اند به همین سبب اهالی حمص خانه اش را آتش زدند و او را از شهر بیرون راندند. وی سپس به مدینه رفت و در آنجا مقیم شد (برای نمونه رجوع کنید به ابن حجر عسقلانی ، ج ١، ص ٥٧٧؛
ابن عماد، ج ١، ص ٢٣٤). هرچند به نقل برخی منابع ( رجوع کنید به مزّی ، ج ٤، ص ٤٢٢؛
ذهبی ، ١٩٦٣ـ١٩٦٤، ج ١، ص ٣٧٤) دیده نشده است که کسی در قدری بودن ثور تردید کرده باشد، از او سخنی نقل گردیده که بر تبرا جستن او از قدریه حمل شده است ( رجوع کنید به مزّی ، ج ٤، ص ٤٢٦). برخی نیز این موضوع را دلیلی بر بازگشت او از قدریه دانسته اند (برای نمونه رجوع کنید به ذهبی ، ١٤٠٢، ج ٦، ص ٣٤٥).

ثور در حدیث مورد اعتنا بوده است و گفته اند که حدود دویست حدیث مُسند از او نقل شده است . افراد بسیاری او را در حدیث ثقه دانسته اند و حتی بیشتر کسانی که وی را، به سبب قَدَری بودن ، رد کرده اند، اخذ حدیث را از او جایز شمرده اند ( رجوع کنید بهابن ابی حاتم ، ج ١، ص ٤٦٩؛
مزّی ، ج ٤، ص ٤٢١ـ ٤٢٨؛
سیوطی ، ص ٩١). در منابع از ورع و زهد و صداقت او یاد شده است ( رجوع کنید به ذهبی ، ١٤٠٢، ج ٦، ص ٣٤٤ـ ٣٤٥؛
همو، ١٣٨٨ـ ١٣٩٠، ج ١، ص ١٧٥؛
سیوطی ، همانجا). ثور از محدّثان بسیاری حدیث شنیده است ، از جمله از خالدبن مَعْدان ، راشد بن سعد مَقرائیّ، رجاء بن حَیْوة ، عمروبن شعیب ، حبیب بن عُبید، عطاءبن اَبی رَباح و عبداللّه بن ذکوان . همچنین راویان بسیاری از او حدیث نقل کرده اند، از جمله سُفیان بن عُیَیْنَه ، بَقیَّة بن ولید کلاعیّ، یَحیی بن سعید قَطّان ، ضَحّاک بن مَخْلَد نَبیل ، سُفیان بن سعید ثوری ، مُعافی بن عِمران اَزْدی ، عبداللّه بن مبارک ، ولیدبن

مُسلم ، مالک بن اَنس ، عبدالرحمان بن محمد عَرْزَمی و خالدبن حارث (ابن ابی حاتم ، ج ١، ص ٤٦٨؛
مزّی ، ج ٤، ص ٤١٨ـ٤٢٠؛
ذهبی ، ١٤٠٢، ج ٦، ص ٣٤٤؛
همو، ١٣٨٨ـ١٣٩٠، ج ١، ص ١٧٥؛
اردبیلی ، ج ١، ص ١٤٢؛
خوئی ، ج ٣، ص ٤١٧).

ثور در بیت المقدّس درگذشت . تاریخ وفات او را بین ١٥٠ تا ١٥٥ ضبط کرده اند که مشهورترین آنها ١٥٣ است . تاریخ ٢٥٣ نیز ذکر شده که اشتباه است ( رجوع کنید به ابن سعد، همانجا؛
بخاری ، ج ٢، ص ٩٣؛
ابن اثیر، ج ٥، ص ٦١٠؛
مزّی ، ج ٤، ص ٤٢٨؛
ذهبی ، ١٩٦٣ـ١٩٦٤، ج ١، ص ٣٧٥؛
تستری ، ج ٢، ص ٥٠٢ ـ٥٠٣).

منابع :
(١) ابن ابی حاتم ، کتاب الجرح و التعدیل ، حیدرآباد دکن ١٣٧١ـ١٣٧٣/ ١٩٥٢ـ١٩٥٣، چاپ افست بیروت ( بی تا. ) ؛
(٢) ابن اثیر؛
(٣) ابن حجر عسقلانی ، کتاب تهذیب التهذیب ، چاپ صدقی جمیل عطار، بیروت ١٤١٥/١٩٩٥؛
(٤) ابن سعد (لیدن )؛
(٥) ابن عماد؛
(٦) محمدبن علی اردبیلی ، جامع الرواة و ازاحة الاشتباهات عن الطرق و الاسناد ، بیروت ١٤٠٣/ ١٩٨٣؛
(٧) محمدبن اسماعیل بخاری ، التاریخ الصغیر ، چاپ محمود ابراهیم زاید، بیروت ١٤٠٦/١٩٨٦؛
(٨) تستری ؛
(٩) خلیفه بن خیاط ، کتاب الطبقات ، روایة موسی بن زکریا تستری ، چاپ اکرم ضیاءعمری ، بغداد ( ١٩٦٧ ) ؛
(١٠) خوئی ؛
(١١) محمدبن احمد ذهبی ، سیراعلام النبلاء ، ج ٦، چاپ شعیب ارنووط و حسین اسد، بیروت ١٤٠٢/١٩٨٢؛
(١٢) همو، کتاب تذکرة الحفاظ ، حیدرآباد دکن ١٣٨٨ـ١٣٩٠/ ١٩٦٨ـ١٩٧٠؛
(١٣) همو، میزان الاعتدال فی نقد الرجال ، چاپ علی محمد بجاوی ، قاهره ١٩٦٣ـ١٩٦٤، چاپ افست بیروت ( بی تا. ) ؛
(١٤) عبدالرحمان بن ابی بکر سیوطی ، طبقات الحفاظ ، چاپ علی محمد عمر، قاهره ١٤١٧/١٩٩٦؛
(١٥) محمدبن حسن طوسی ، رجال الطوسی ، چاپ جواد قیومی اصفهانی ، قم ١٤١٥؛
(١٦) عبداللّه مامقانی ، تنقیح المقال فی علم الرجال ، چاپ سنگی نجف ١٣٤٩ـ١٣٥٢؛
(١٧) یوسف بن عبدالرحمان مزّی ، تهذیب الکمال فی اسماء الرجال ، ج ٤، چاپ بشار عوّاد معروف ، بیروت ١٤٠٣/ ١٩٨٣؛
(١٨) عبداللّه بن اسعدیافعی ، مرآة الجنان و عبرة الیقظان ، بیروت ١٤١٧/ ١٩٩٧.

/ محمد رئیس زاده /