دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٤٢٤٣
ثَعْلَبة بن میمون ، فقیه و محدّث شیعی و از اصحاب
امام جعفرصادق و امام موسی کاظم علیهماالسلام . کنیه اش ابواسحاق بود و او را ابواسحاق فقیه ، ابواسحاق نحوی و
اسدی کوفی نیز می خواندند ( رجوع کنید به کشی ، ص ٣٧٥؛ نجاشی ، ص ١١٧؛ طوسی ، ص ١٧٤). از تاریخ تولد و وفاتش اطلاعی
در دست نیست . از موالی بنی اسد و بنی سلامه بوده و به
زهد و عبادت و نیک کرداری و فصاحت شهرت داشته است . در بارة عبادت ثعلبه در مسجد کوفه و توجه هارون الرشید
(حک : ١٤٩ـ١٩٣) به او، روایتی نقل شده است ( رجوع کنید به نجاشی ، ص ١١٨؛ قمی ، ص ٦٤؛ خوئی ، ج ٣، ص ٤٠٩). او را قاری
و نحوی و لغوی نیز دانسته اند ( رجوع کنید به نجاشی ، همانجا؛ ابن داوود حلّی ، ص ٦٠؛ علامه حلّی ، ص ٣٠). او از امام جعفرصادق ،
امام موسی کاظم و کسانی چون زُرارَة بن اَعیَن ، حارث بن
مُغیره ، حمّادبن عثمان و محمدبن مسلم روایت نقل کرده
است . کسانی چون احمدبن محمدبن ابی نصر بزنطی ، عبداللّه بن
محمد حجّال ، عبداللّه بن بُکَیر، ابوسعید مُکاری و بسیاری
دیگر از او روایت کرده اند ( رجوع کنید به طوسی ، ص ٣٣٣؛ علامه حلّی ، همانجا؛ تستری ، ج ٢، ص ٤٩١؛ خوئی ، ج ٣، ص ٤١٠ـ
٤١١). گفته اند که ثعلبه کتابی در حدیث داشته که راویان بسیاری از آن نقل کرده اند ( رجوع کنید به نجاشی ؛ طوسی ، همانجاها؛
خوئی ، ج ٣، ص ٤٠٩). نیامدن لفظ ثقه در رجال نجاشی
سبب شده تا بعضی در وثاقت ثعلبه تردید کنند، اما این
تردید کاملاً بی وجه بوده ( رجوع کنید بهمامقانی ، ج ١، بخش ٢، ص ١٩٦؛ امین ، ج ٤، ص ٢٥) و دیگران ثعلبه را ثقه دانسته اند ( رجوع کنید بهکشی ، ص ٤١٢).
منابع :
(١) ابن داوود حلّی ، کتاب الرجال ، چاپ محمدصادق آل بحرالعلوم ، نجف ١٣٩٢/١٩٧٢، چاپ افست قم ( بی تا. ) ؛
(٢) امین ؛
(٣) تستری ؛
(٤) خوئی ؛
(٥) محمدبن حسن طوسی ، رجال الطوسی ، چاپ جواد قیومی اصفهانی ، قم ١٤١٥؛
(٦) حسن بن یوسف علامه حلّی ، رجال العلامة الحِلّی ، چاپ محمدصادق بحرالعلوم ، نجف ١٣٨١/١٩٦١، چاپ افست قم ١٤٠٢؛
(٧) عباس قمی ، تحفة الاحباب فی نوادر آثار الاصحاب ، چاپ جعفر حسینی ، تهران ١٣٧٠ ش ؛
(٨) محمدبن عمرکشی ، اختیار معرفة الرجال ، ( تلخیص ) محمدبن حسن طوسی ، چاپ حسن مصطفوی ، مشهد ١٣٤٨ ش ؛
عبداللّه مامقانی ، تنقیح المقال فی علم الرجال ،
(٩) چاپ سنگی نجف ١٣٤٩ـ١٣٥٢؛
احمدبن علی نجاشی ، فهرست
(١٠) اسماء مصنفّی الشیعة المشتهرب رجال النجاشی ، چاپ موسی شبیری زنجانی ، قم ١٤٠٧.
/ فاطمه مینایی /