دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٤١٤٧
تیتومیر/ تیتومیان ، سید میرنثار علی ، از مسلمانان مبارز ضداستعمار و رهبر قیامهای دهقانی در بنگال . در ١١٩٦/ ١٧٨٢ در چاندپور در بخش بشیرهات ناحیة ٢٤ پَرگَنَه * در مغرب بنگال و در خانواده ای اصیل به دنیا آمد. فارسی و عربی و برخی دروس اسلامی را در مدرسه ای محلی فراگرفت . همچنین در آن زمان کشتی گیری صاحب نام بود. او به خدمت زمینداران محلی هندو در آمد، اما دیری نپایید که به دلیل مقاومت در برابر قدرتِ فئودالها زندانی شد (گزارش کالوین ، شورای قضایی بنگال ، سوم آوریل ١٨٣٢). در ١٢٣٧/ ١٨٢٢، هنگامی که همراه یکی از اعضای خاندان سلطنتی دهلی عازم حج بود، با سید احمد بریلوی * در مکه ملاقات کرد. وی تیتومیر را با طریقة محمدیه ، که متأثر از آرای ابن تَیْمیّه و محمدبن عبدالوهاب بود، آشنا کرد. تیتومیر در ١٢٤٢/ ١٨٢٧، در حین بازگشت به بنگال ، به فکر احیای عقاید اصیل اسلامی افتاد، به نحوی که عاری از تأثیرات فرهنگ محلی و مناسک مذهبی باشد. او دهقانان را به قیام بر ضد ظلم زمیندارانِ هندو و مسلمان و مستعمره داران برانگیخت و توانست افزون بر جلب «فقیرها»، گروههای مقاومتِ مسلح (مثلاً مسکین شاه )، برخی هندوها (مثلاً منوهر رای ، زمیندار اهل بهوسنه ) را نیز با خود همراه سازد. شماری از زمینداران و در رأس آنان کریشنا دیو رای ، از بیم گسترش نفوذ تیتومیر و برای تنبیه و تحقیر افرادی که محاسن داشتند یا مسجد می ساختند، مالیاتهای کمرشکنی وضع کردند. تیتومیر که از راههای قانونی نتوانسته بود به عدالت دست یابد، به مقاومت مسلحانه و نهایتاً به جنگ کشانده شد. وی قلعه ای از چوب بامبو (نی هندی ) بنا کرد، اما توپخانة کمپانی هند شرقی آن را ویران کرد و در ١٣ جمادی الا´خرة ١٢٤٧/ ١٩ نوامبر ١٨٣١، تیتومیر که به قهرمانی ملی تبدیل شده بود، همراه بسیاری از پیروانش کشته شد.
تیتومیر از پیشروان علمای مساوات طلب بنگالی بود و مردم را به نوعی نبرد طبقاتی بر اساس اعتقادات اسلامی فرا می خواند (کارل مارکس این را کاملاً غلط فهمیده بود رجوع کنید به > یادداشتهایی در بارة تاریخ هند < ، ص ١٥٢) که گاه با عنوان نهضت مولوی از آن یاد می شود.
پس از تیتومیر برخی از مریدانش ، مانند منشی محمد یاسین و منشی فیض الدین مختار، و رهبرانی همچون حاجی شریعت اللّه و پسرش دودومیان در سدة سیزدهم / نوزدهم ( رجوع کنید بهفرائضیه * ، جنبش ) و اخیراً مولانا باشانی (متوفی ١٣٥٥ ش ) این نهضت را ادامه دادند.
منابع :
(١) جعفرعلی نقوی ، تاریخ احمدی ، نسخة خطی کتابخانة دانشگاه پنجاب ؛
(٢) Aziz Ahmad, Studies in Islamic culture in the Indian environment , Oxford ١٩٦٤, ٢١٦-٢١٧;
(٣) P. Hardy, The Muslims of British India , Cambridge ١٩٧٢, ٥٧-٥٨;
(٤) K.W. Jones, Socio-religious reform movements in British India ) The New Cambridge hist. of India , III .١), Cambridge ١٩٨٩, ٢٢-٢٣, ٢٥;
(٥) Judicial (Criminal) Proceedings , West Bengal State archives, ١٨٣١, ١٨٣٢, ١٨٣٣;
(٦) Muinuddin Ahmad Khan, Muslim struggle for freedom in Bengal , Dacca ١٩٦٠;
(٧) idem, "The struggle of Titu Mir, a re- examination", Jnal. Asiatic Soc. Pakistan, IV (١٩٥٩), ١١٣-١٣٣;
(٨) idem, Titu Mir and his followers , Dhaka ١٩٨٠;
(٩) Karl Marx, Notes on Indian history , Moscow [n.d.];
(١٠) Narkel Barir Djanga (a Bengali puth ¦), Calcutta ١٨٥٣-١٨٥٤;
(١١) Biharilal Sarkar, T ¦tu ¦(in Bengali), ed. Sapan Basu, Calcutta ١٩٨١;
نیز رجوع کنید به
(١٢) EI ٢ , s.v. "Fara ¦ Ýid ¤iyya" (by A.Bausani).
/ محمدیوسف صدیق ( د. اسلام ) /