تُودِشْک ، دهستان و شهری در بخش کوهپایة شهرستان اصفهان .

١) دهستان تودشک . در مشرق بخش کوهپایه قرار دارد. از شمال به دهستان بهارستان از مشرق به دهستان لایْسیاه ، هر دو در بخش مرکزی شهرستان نائین ؛ از جنوب به دهستان گاوخونی در بخش بُن رود شهرستان اصفهان و از مغرب به دهستان جبل در بخش کوهپایة شهرستان اصفهان محدود است (مرکز آمار ایران ، ص ٢٢). طبق آمار ١٣٧٥ش ، دهستان تودشک ١٧٧ آبادی و مزرعه و مکان (محل فعالیتهای غیر کشاورزی ، مثل کارخانه ، کارگاه ، قهوه خانه و غیره ) داشته است ، آبادیهای آن عمدتاً در دشت واقع اند (همان ، ص ١٤ـ٢٢، ٨١ ـ٨٤).

کوهستان مارِشْنان (مرتفعترین قله ح ٣٣٠ ، ٣ متر) در شمال (جعفری ، ج ١، ص ٥٠٠)، کوه تودشک (مرتفعترین قله ح ٣٠٣ ، ٢ متر) در مرکز، و کوه لَخْت (مرتفعترین قله ح ٠٢٩ ، ٢ متر) در شمال شرقی دهستان قرار گرفته است (همان ، ج ١، ص ٤٩٤).

رود فصلی تودشک ، از شمال به جنوب ، اراضی دهستان را آبیاری می کند. آب کشاورزی و آشامیدنی اهالی از قنات و چاه و آب انبار تأمین می شود ( فرهنگ جغرافیائی آبادیها ، ج ٧٢، ص ٢٤).

دهستان تودشک از گیا گَوَن و رستنیهایی برای چرای دام دارد و از زیا خرگوش و روباه و شغال و بزکوهی و قوچ و میش و گرگ و کبک در آن یافت می شود.

محصولات عمدة دهستان گندم ، جو، پنبه ، تره بار و انواع میوه مانند بادام ، گردو، سنجد، توت و انار است (همان ، ج ٧٢، ص ٢٤ـ ٢٥). معادن شن و ماسه و سنگ در شمال غربی این دهستان وجود دارد (بخشداری کوهپایه ، ص ٢).

اهالی تودشک شیعة دوازده امامی اند و به فارسی با لهجة محلی صحبت می کنند ( فرهنگ جغرافیائی آبادیها ، ص ٢٤). طبق سرشماری ١٣٧٥ش ، جمعیت دهستان ١٤٩ ، ٩تن بوده است . راه اصلی اصفهان ـ نائین از این دهستان می گذرد و آبادیهای دهستان نیز عمدتاً از راههای فرعی به شهر تودشک و شهرهای اطراف مرتبط می شوند.

در تقسیمات کشوری ١٣٥٥ ش ، نام دهستان تودشک در بخش کوهپایه آمده است . در ١٠ تیر ١٣٦٦، هیئت وزیران دهستان بودن تودشک و اشتمال آن بر ١٦٦ آبادی و مزرعه و مکان را تصویب کرد (ایران . قوانین و احکام ، ص ٧١٤).

از جمله آثار تاریخی این دهستان ، قلعه ای آجری و یک برج دیده بانی متعلق به دورة صفویه در آبادی نو گنبد (ح ٣٨ کیلومتری جنوب شرقی نائین ) است . درخت توتی ششصد ساله نیز در سیّدآباد (ح ٤٢ کیلومتری جنوب غربی نائین ) وجود دارد ( فرهنگ جغرافیائی آبادیها ، ج ٧٢، ص ٦٥، ١٢٣).

٢) شهر تودشک . در مغرب بخش کوهپایه ، در ارتفاع حدود ٠٣٠ ، ٢ متری ، و در دشت واقع است . این شهر در حدود ٤٦ کیلومتری جنوب غربی شهر نائین ، حدود ٢١ کیلومتری مشرق شهر کوهپایه (مرکز بخش کوهپایه )، و در حدود سه کیلومتری راه اصلی اصفهان ـ یزد قرار دارد. رود فصلی تودشک از مشرق آن می گذرد. کوه تودشک در جنوب ، کوه شهر در جنوب شرقی و گردنة ملااحمد در کوه ملااحمد در شمال شرقی شهر واقع است . آب و هوای آن معتدل خشک است . این شهر با راه اصلی به شهر کوهپایه و شهر نائین ، و با راههای فرعی به دیگر آبادیهای دهستان مرتبط می شود. اقتصاد شهر مبتنی بر مشاغل خدماتی و صنایع دستی است . از جمله صنایع دستی آنجا قالی بافی با طرح نائینی است (همان ، ج ٧٢، ص ٢٤). برخی از کارخانه ها و کارگاههای این شهر عبارت اند از: کارخانة بیسکویت سازی ، کارخانة سنگ بُری ، کارخانة نخ تابی ، کارگاههای رنگرزی ، کارگاه تولید لولة پلی اتیلن ، کارگاه تولید پلاستیک و کارگاه صنایع فلزی (بخشداری کوهپایه ، همانجا).

در ١٣٢٣ ش ، تودشک ، آبادیِ دهستان قُهْپایة شهرستان اردستان در استان دهم (اصفهان ) بود (ایران . وزارت کشور. ادارة کل آمار و ثبت احوال ، ج ٣، ص ٢٥٤). در ١٣٦٦ش ، این آبادی مرکز دهستان تودشک شد (ایران . قوانین و احکام ، همانجا). به موجب مصوبة هیئت دولت در ١٣٨٠ش ، آبادی تودشک با مزارع و مکانها و آبادیهای تُودِشْکْچوئیه / تودشک چو و نوبنیاد و صادق آباد و مزرعة نو و مزرعة کهنه و وَرجان ، همگی از توابع بخش کوهپایه ، شهر شد (بخشداری کوهپایه ، ص ١). در سرشماری ١٣٧٥ش ، جمعیت تودشک ٠٦٢ ، ٢ تن بوده است .

در این شهر بقایایی از آب انباری قدیمی و قبر شخصی به نام سیدمحمود ــ که او را «پیشوای مذهبی » معرفی کرده اند ــ وجود دارد ( فرهنگ جغرافیائی آبادیها ، ج ٧٢، ص ٢٥ و تصویر ص مقابل ).

منابع :
(١) اطلس راههای ایران ، تهران : گیتاشناسی ، ١٣٧٤ش ؛
(٢) ایران . قوانین و احکام ، مجموعة قوانین و مقررات مربوط به وزارت کشور: از آغاز پیروزی انقلاب اسلامی تا پایان سال ١٣٦٩ ، تهران ١٣٧٠ش ؛
(٣) ایران . وزارت کشور، تقسیمات کشور شاهنشاهی ایران ، تهران ١٣٥٥ش ؛
(٤) ایران . وزارت کشور. ادارة کل آمار و ثبت احوال ، کتاب جغرافیا و اسامی دهات کشور ، ج ٣، تهران ١٣٣١ش ؛
(٥) ایران . وزارت کشور. معاونت سیاسی و اجتماعی . دفتر تقسیمات کشوری ، نشریة اسامی عناصر و واحدهای تقسیماتی ( به همراه مرکز )، تهران ١٣٨٠ش ؛
(٦) بخشداری کوهپایه ، خلاصة گزارش توجیهی در خصوص شهر تودشک ، ١٣٨٠ش (منتشرنشده )؛
(٧) عباس جعفری ، گیتاشناسی ایران ، ج ١: کوهها و کوهنامة ایران ، تهران ١٣٦٨ش ؛
(٨) فرهنگ جغرافیائی آبادیهای کشور جمهوری اسلامی ایران ، ج ٧٢ : نائین ، تهران : ادارة جغرافیائی ارتش ،١٣٦٠ش ؛
(٩) مرکز آمار ایران ، سرشماری عمومی نفوس مسکن ١٣٧٥: شناسنامة آبادیهای کشور، استان اصفهان ، شهرستان اصفهان ، تهران ١٣٧٦ش ؛
(١٠) نقشة عملیات مشترک زمینی : نائین ، مقیاس ٠٠٠ ، ٢٥٠:١، تهران : سازمان جغرافیایی کشور، ١٣٥١ ش .

/ فرزانه ساسان پور /