تِنّیسی ، شهرت تعدادی از محدّثان و راویان اهل سنّت منسوب به تنّیسِ * مصر.

١) ابوزکریا یحیی بن حسّان مصری (یا بصری )، از محدّثان قرن دوم . نام پدر وی در برخی منابع ابی حسان آمده است . وی در ١٤٤ در دمشق به دنیا آمد، بعدها به مصر رفت و به سبب اقامت در ناحیة تنّیس به تنّیسی مشهور شد (یاقوت حموی ، ج ٢، ص ٥٤؛
ابن اثیر، ج ١، ص ٢٢٦؛
مزّی ، ج ٨، ص ٢٤). برخی اصل وی را از بصره دانسته اند (ابن حجر عسقلانی ، ١٤١٦، ص ٥١٩ ؛
نووی ، قسم ١، جزء٢، ص ١٥١). تنّیسی از محدّثان و راویانی چون لیث بن سعد، مالک بن انس ، معاویة بن سلام و سلیمان بن بلال حدیث شنیده است . محدّثان بسیاری از شام و مصر، از جمله امام شافعی ، محمدبن وزیر دمشقی ، دُحَیم و جعفربن مسافر تنّیسی ، از وی حدیث نقل کرده اند. امام شافعی و دیگر عالمان حدیث اهل سنّت ، از جمله نَسائی ، احمدبن حنبل و عبدالرحمان بن احمدبن یونس ، معروف به ابن یونس (متوفی ٣٤٧؛
مؤلف کتاب تاریخ علمای مصر )، وثاقت و جلالت وی را ستوده اند. بخاری و مسلم نیز روایات وی را آورده اند ( رجوع کنید به ابن حبّان ، ج ٩، ص ٢٥٢؛
نووی ، قسم ١، جزء ٢، ص ١٥١ـ١٥٢؛
مزّی ، ج ٨، ص ٢٤ـ ٢٥؛
ابن حجر عسقلانی ، ١٤١٥، ج ٩، ص ٢١٦ـ ٢١٧). به گفتة برخی محدّثان ، وی احادیث را به صورت کتابهایی گرد آورده بوده و از آنها حدیث نقل می کرده است (مزّی ، ج ٨، ص ٢٥)، ولی در منابع ، نام کتابها و آثار وی نیامده است ( رجوع کنید به زرکلی ، ج ٨، ص ١٤٠؛
کحّاله ، ج ١٣، ص ١٩٠). وفات وی را، به اختلاف ، از ٢٠٤ تا ٢٠٨ در مصر دانسته اند (ابن حبّان ؛
مزّی ، همانجاها؛
ذهبی ، ١٤٠١ـ ١٤٠٩، ج ١٠، ص ١٢٩).

٢) ابوحفص عَمْروبن ابی سلمة . بنا بر نوشتة ابن یونس ، وی از اهالی دمشق بود، به مصر رفت و در تنّیس اقامت گزید. از احفاد وی تا زمان ابن یونس عده ای در تنّیس اقامت داشته اند. او از اوزاعی ، حفص بن غَیلان ، مالک بن انس ، لیث بن سعد و دیگران سماع حدیث کرده است (ابن عساکر، ج ٤٦، ص ٦٠ـ٦١). به گفتة حُمَیدبن زَنجَویه ، احمدبن حنبل احادیثی را که تنّیسی روایت کرده ، معتبر می دانسته است (همان ، ج ٤٦، ص ٦٧؛
سمعانی ، ج ٣، ص ٩٦؛
ذهبی ، ١٤٠١ـ ١٤٠٩، ج ١٠، ص ٢١٣). وی از جمله راویان احادیث در صحاح ستّه است . با این حال ، رجال شناسانی چون یحیی بن معین (ابن عساکر، ج ٤٦، ص ٦٨؛
ذهبی ، ١٤٠١ـ ١٤٠٩، ج ١٠، ص ٢١٤) و ابوحاتم رازی و عُقَیلی وی را جرح کرده اند (مزّی ، ج ٢٢، ص ٥٤). امام شافعی نیز گاهی از وی بصراحت و گاهی ، با حذف نام و تعبیر «الثقة » حدیث نقل کرده است (ابن عساکر، ج ٤٦، ص ٦١). تنّیسی کتاب المُوَطّأ مالک بن انس و برخی از احادیث و مطالب دیگری از اوزاعی را روایت کرده است (مزّی ، همانجا). وی در بیشتر آرای خود به اقوال مالک استناد می جسته و در این کار به مجموعة مدوّنی از سؤالات خود از مالک ارجاع می داده است (ابن عساکر، ج ٤٦، ص ٦٧). در الانساب به سبب افتادگی در متن چاپی یا نسخة خطی ، شرح حال وی با زندگی محدّثی معاصر با سمعانی در آمیخته ، زیرا به حوادثی اشاره شده که مدتها بعد از مرگ ابوحفص رخ داده بوده است ( رجوع کنید به سمعانی ، ج ١، ص ٤٨٧). تنّیسی در ٢١٣ یا ٢١٤ درگذشت (ابن عساکر، ج ٤٦، ص ٦٩).

٣) عبداللّه بن یوسف کِلاعی . وی از مردم دمشق بوده ولی به سبب اقامتش در تنّیس به این نام مشهور شده است . او از کسانی چون اسماعیل بن عُلَیه ، لیث بن سعد و مالک بن انس سماع حدیث کرده است . کسانی چون بخاری ، ابوحاتِم رازی ، یحیی بن معین ، یعقوب بن سفیان ، نسائی ، ابوداود و ترمذی از وی حدیث نقل کرده اند. بخاری ، یحیی بن معین ، ابوکامل بن عدی و دیگر رجال شناسان اهل سنّت ، وی را توثیق نموده اند (ابن عساکر، ج ٣٣، ص ٣٩٢، ٣٩٨؛
مزّی ، ج ١٦، ص ٣٣٤ـ ٣٣٦؛
ذهبی ، ١٤٠١ـ١٤٠٩، ج ١٠، ص ٣٥٧ـ ٣٥٨). مالک بن انس نیز تنّیسی را تکریم کرده است . از وی به عنوان راوی کتاب الموطّـأ مالک یاد شده و روایت او را از مالک یکی از معتبرترین روایتهای الموطّـأ دانسته اند (ابن عساکر، ج ٣٣، ص ٣٩٥ـ٣٩٧؛
مزّی ، ج ١٦، ص ٣٣٥ـ ٣٣٦). تنّیسی در ٢١٨ درگذشت (ابن عساکر، ج ٣٣، ص ٣٩٥).

٤) ابوعبداللّه بشربن بکر تنّیسی بَجَلی . بنا به گفتة محمدبن وزیر مصری ، وی در ٢٢٤ متولد گردید. تنّیسی از اوزاعی ، ابومریم بکربن ابی مریم و دیگران سماع حدیث کرده است (ابن عساکر، ج ١٠، ص ١٧٣؛
مزّی ، ج ٤، ص ٩٥) و کسانی چون امام شافعی ، عبداللّه بن زبیر حُمیدی ، محمدبن عبداللّه بن عبدالحکم از او حدیث نقل کرده و ابوزَرعه و دارْقُطنی وی را ثقه معرفی کرده اند (ابن عساکر، همانجا؛
مزّی ، ج ٤، ص ٩٦؛
ذهبی ، ١٤٠١ـ١٤٠٩، ج ٩، ص ٥٠٧ـ ٥٠٨). وی بیشتر عمر خود را در تنّیس و دمیاط به سر برد و در ٢٥٠ درگذشت (مزّی ، ج ٤، ص ٩٧).

٥) ابومحمدبکربن احمد تنّیسی . وی از محدّثانی چون یونس بن عبدالاعلی ، محمدبن عبدالحکم و احمدبن محمد، مورخ مشهور تاریخ حمص ، در دمشق سماع حدیث کرده است (ابن عساکر، ج ١٠، ص ٣٧٧؛
ذهبی ، ١٤١٥، حوادث و وفیات ٣٣١ـ٣٥٠ ه . ، ص ٥١). مشهورترین کسی که از وی حدیث روایت کرده ، ابن یونس بوده که قول به ثقه بودن تنّیسی را نیز نقل کرده است (ذهبی ، ١٤٠١ـ١٤٠٩، ج ١٥، ص ٣٠٩). علاوه بر ابن یونس ، شریف میمون بن حمزة حسینی ، محمدبن مظفر و دیگران نیز از او حدیث شنیده اند (ابن عساکر، ج ١٠، ص ٣٧٧ـ ٣٧٨؛
ذهبی ، ١٤١٥؛
همو، ١٤٠١ـ١٤٠٩، همانجاها). نمونه ای از احادیث منقول از او را ابن عساکر ثبت کرده است ( رجوع کنید به ج ١٠، ص ٣٧٨). تنّیسی در ٣٣١ درگذشت (ذهبی ، ١٤٠١ـ١٤٠٩، همانجا).

٦) ابوبکرمحمدبن علی معروف به نقاش . تولد او را در ٢٨٢ نوشته اند. در دمشق و شهرهای دیگر از کسانی چون محمدبن حُرَیم ، ابوبکر باغندی ، ابوعبدالرحمان نسائی ، محمدبن جعفر، زکریابن یحیی ' ساجی ، محمدبن جریر طبری و ابویعلی موصلی حدیث شنید. وی مقیم تنّیس بود (یاقوت حموی ، ج ٢،

ص ٥٤؛
ذهبی ، ١٤٠١ـ١٤٠٩، ج ١٦، ص ٢٣٤؛
ابن عماد، ج ٣، ص ٧٠). جمعی از محدّثان ، از جمله دارقطنی ، از او حدیث روایت کرده اند (ذهبی ، ١٤٠١ـ ١٤٠٩، همانجا؛
ابن تغری بردی ، ج ٤، ص ١٣٧). وی در ٣٦٩ درگذشت . در برخی منابع ، به او تألیف کتابی نسبت داده شده است (ذهبی ، ١٤٠١ـ١٤٠٩، ج ١٦، ص ٢٣٥؛
صفدی ، ج ٤، ص ١١٥؛
ابن عماد، همانجا).

منابع :
(١) ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الانساب ، بیروت ١٤١٤/١٩٩٤؛
(٢) ابن تغری بردی ، النجوم الزاهرة فی ملوک مصر و القاهرة ، قاهره ?( ١٣٨٣/١٩٦٣ ) ؛
(٣) ابن حبّان ، کتاب الثقات ، حیدرآباد دکن ١٣٩٣ـ١٤٠٣/ ١٩٧٣ـ١٩٨٣؛
(٤) چاپ افست بیروت ( بی تا. ) ؛
(٥) ابن حجر عسقلانی ، تقریب التهذیب ، بیروت ١٤١٦/ ١٩٩٦؛
(٦) همو، کتاب تهذیب التّهذیب ، چاپ صدقی جمیل عطار، بیروت ١٤١٥/١٩٩٥؛
ابن عساکر، تاریخ

(٧) مدینة دمشق ، چاپ علی شیری ، بیروت ١٤١٥ـ١٤٢١/ ١٩٩٥ـ٢٠٠٠؛
(٨) ابن عماد؛
(٩) محمدبن احمد ذهبی ، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام ، چاپ عمر عبدالسلام تدمری ، حوادث و وفیات ٣٣١ـ٣٥٠ ه . ، بیروت ١٤١٥/ ١٩٩٥؛
همو، سیر اعلام النبلاء ، چاپ شعیب ارنؤوط

(١٠) و دیگران ، بیروت ١٤٠١ـ ١٤٠٩/ ١٩٨١ـ ١٩٨٩؛
(١١) زرکلی ؛
(١٢) سمعانی ؛

(١٣) صفدی ؛
(١٤) کحّاله ؛
(١٥) یوسف بن عبدالرحمان مزّی ، تهذیب الکمال فی اسماء الرجال ، چاپ بشار عواد معروف ، بیروت ١٤٠٠ـ١٤١٣/ ١٩٧٩ـ١٩٩٢؛
(١٦) یحیی بن شرف نووی ، تهذیب الاسماء و اللغات ، مصر: ادارة الطباعة المنیریة ( بی تا. ) ، چاپ افست تهران ؛
(١٧) یاقوت حموی ، معجم البلدان ، بیروت ١٣٩٩/ ١٩٧٩.

/ داود الهامی و محمدکاظم رحمتی /