دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٣٦٩
بانْجَرمسین / بنجرمسین ، یا بَنْجَرمسین (جمعیت در ١٣٥٩ ش / ١٩٨٠: ٨٨٤ ، ٣٨٠ تن )، شهر مسلمان نشین و مرکز ایالت کالیمانتان * جنوبی ، در جنوب شرقی بُرنِئو در اندونزی . رود مارتاپورا با جهت شمالی ـ جنوبی از آن می گذرد و به دریای جاوه می ریزد. رشته کوههای مراتوس در مشرق آن است .
خانه های شهر، بر اثر طغیان همیشگی ، روی تیرهای چوبی بنا شده و پیرامون آن را باغ فراگرفته است . ترابری میان نقاط مختلف شهر اغلب با قایق صورت می گیرد ( امریکانا ، ذیل «بانجرمسین »). محصولات عمدة آن کائوچو، فلفل ، الوار، خیزران ، برنج ، ذرت ، الیاف ، نفت ، الماس ، آهن و ذغال سنگ است . پالایشگاه بزرگ نفت و کارگاههای تراش الماس و چوب بری دارد. معدن ذغال سنگ در پنگارون قرار گرفته است . صادرات مهمّ آن ، الماس ، نفت و چوب است ( > دایرة المعارف و اطلس جغرافیایی جهان < ، ذیل «بانجرمسین »). بانجرمسین بازاری برای تولیدات منطقة باریتو شمرده می شود (همانجا). شهر با جاده ای به بندر باتاکان در جنوب و با راههایی در شمال به آبادیهای پیرامون خود متصل است . فرودگاه آن در مشرق شهر قرار دارد.
پیشینه . در قرن هشتم /چهاردهم ، بانجرمسین قسمتی از پادشاهی هندوستان بود، امّا در اواخر قرن نهم /پانزدهم ، مسلمانان آنجا را پس گرفتند. در ١٠١٥/١٦٠٦، هلندیها به تجارت با آنان پرداختند، سپس ادارة شهر به دست
انگلیسیها افتاد (همانجا). گر چه در قرن دوازدهم / هیجدهم در بانجرمسین پیمانی با شرکت هلندی (هند شرقی ) منعقد شد، ولی در بیشتر سالهای قرن سیزدهم /نوزدهم ، بانجرمسین مرکز مقاومت در برابر هلندیها بود. کمپانی هند شرقی هلند در آنجا دفاتری داشت ، امّا در اوایل قرن سیزدهم /
نوزدهم آن دفاتر را رها کرد. (ریکلفس ، ص ٢١٨). در ١٢٣٢/١٨١٧، سلطان بانجرمسین بخشهایی از سرزمین خود را به هلندیها واگذار کرد و در ١٢٤١/ ١٨٢٦، اراضی ساحلی بیشتری به دولت استعماری واگذار شد (همانجا). در ١٢٧٥/١٨٥٩، یکی از شاهزادگان خانوادة سلطنتی به نام اَنْتَساری با پیوستن به شورشیان روستایی به نبرد با هلندیها پرداخت که تا ١٣٢٣/١٩٠٥ ادامه داشت (همان ، ص ٢١٩). در ١٢٠١/١٧٨٧، بانجرمسین تحت الحمایة هلندیها شد ( > دایرة المعارف و اطلس جغرافیایی جهان < ، همانجا). در جنگ جهانی دوّم اندونزی مدتی به اشغال ژاپنیها درآمد، و کالیمانتان ( از جمله بانجرمسین ) در اختیار نیروی دریایی ژاپن قرار گرفت (ریکلفس ، ص ٣١٣). از ١٣٢٩/١٩٥٠ تا ١٣٣٤/ ١٩٥٦، بانجرمسین مرکز ایالت بزرگ کالیمانتان شمرده می شد و تا پیش از استقلال اندونزی ، در ١٣٢٨/١٩٤٩، در دست هلندیها بود.
منابع :
(١) مرل کالوین ریکلفس ، تاریخ جدید اندونزی ، ترجمة عبدالعظیم هاشمی نیک ، تهران ١٣٧٠ ش ؛
(٢) The Encyclopaedia Americana, Danbury ١٩٨٤;
(٣) Ensiklopedi Nasional Indonesia, vol. III, Jakarta ١٩٨٩, s.v. Banjarmasin;
(٤) The International geographic encyclopaedia and atlas, London ١٩٧٩;
(٥) The New Encyclopaedia Britannica, Micropaedia, Chicago ١٩٨٥, s.v. Banjarmasin;
(٦) The Times atlas of the world, London ١٩٨٥.
/ مینو یوسف نژاد ـ گروه جغرافیا /