دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٣٣٦٠
تختِ سلیمان ،
کوه ، قله ای به ارتفاع ٦٥٠ ، ٤ متر در رشته کوههای البرز مرکزی . این قله در حدود پنجاه کیلومتری جنوب شرقی شهر تنکابن و حدود ٢٤ کیلومتری جنوب غربی شهر کلاردشت ، در دهستان سه هزار شهرستان تنکابن (در استان مازندران ) واقع است . از جنوب به قلة علم کوه * و از شمال به قلة سیاه غوک / سیاه گوگ (ارتفاع : ح ٥٠٠ ، ٤ متر) متصل است . ظاهراً به دلیل نزدیکی به قله های مرتفع پیرامون ، از جمله شانه کوه (ارتفاع : ح ٤٥٠ ، ٤ متر) و پسنده کوه (ارتفاع : ح ٣٠٠ ، ٤ متر) و میانْسه چال (ارتفاع : ح ٢٥٠ ، ٤ متر)، آن را «رشته کوه تخت سلیمان » نیز نامیده اند (جعفری ، ١٣٦٨ش ، ص ١٥٥؛ معرفت ، ص ٣٩٢، ٣٩٧، ٤١٥ـ٤١٦؛ جغرافیای کامل ایران ، ج ٢، ص ١١١٨). رودهای سرداب رود، دیزان و ناریان رود از آن سرچشمه می گیرند (جعفری ، ١٣٦٨ش ، همانجا).
در دامنه های تخت سلیمان یخچالهای طبیعی وجود دارد، از جمله یخچال شمال غربی علم کوه در جنوب غربی و یخچال تخت سلیمان در جنوب شرقی تخت سلیمان ، میان قله های تخت سلیمان و شانه کوه و میانْسه چال (معرفت ، ص ٣٩٣، ٣٩٦). حد برف دایمی تخت سلیمان در ارتفاع حدود ٤٠٠ ، ٣ متری ذکر شده است (احمدی و فیض نیا، ص ٣٠٦ـ ٣٠٨).
در بارة تخت سلیمان ، افسانه هایی نقل شده که بیشتر راجع به حضرت سلیمان است . در ١٢٩٤، اعتمادالسلطنه (ج ١، ص ٨١٢) در ذکر تنکابن ، به کوه تخت سلیمان متصل به کوه مارکوه اشاره کرده و صعود به آن را در وسط تابستان ممکن دانسته است . به نوشتة او، در قلة کوه عمارتی چوبی قرار دارد و مشهور است که حضرت سلیمان علیه السلام بالای این کوه آمده است (همان ، ج ١، ص ٨١٣). در زیر شیروانیِ این عمارت ، سنگی شبیه به مار وجود دارد که اهالی می گویند ماری بوده که حضرت سلیمان آن را به سنگ تبدیل کرده است (همانجا). در ١٣١٠ش ، مسعود کیهان (ج ١، ص ٣٧) تخت سلیمان را در جنوب دیلمان و محل تلاقی دو رشته کوه ، و فلات کوچکی ذکر کرده که در آن آثاری از یک دریاچه و در اطراف آن خرابه هایی پیدا شده است ، آثار قلعه های قدیمی متعدد نیز در حوالی کوهها وجود دارد.
نخستین بار کوهنوردان آلمانی در ١٣١٥ش به قلة تخت سلیمان صعود کردند (حریریان ، ص ١٠٢؛ د. فارسی ، ذیل مادّه ). در ١٣٢٠ برادران برن مولر آلمانی ، در ١٣١٦ش و ١٣٣٣ش هانس بوبک ، در ١٣٤٠ش پگی و درش ، و در ١٣٦١ش درش در بارة یخچالهای تخت سلیمان ، سیرکهای قدیمی (سیرک : چاله ای مدور و عمیق که بر اثر فرسایش یخچالی به وجود می آید)، پراکندگی یخرفتها و یخچالهای فعال کنونی گزارش داده اند (ملک پور، ص ٢٦؛ پتروف ، ص ٤٨؛ محمودی ، ص ١٩).
منابع :
(١) حسن احمدی و سادات فیض نیا، سازندهای دورة کواترنر: مبانی نظری و کاربردی آن در منابع طبیعی ، تهران ١٣٧٨ش ؛
(٢) اعتمادالسلطنه ؛
(٣) میخائیل پلاتونوویچ پتروف ، مشخصات جغرافیای طبیعی ایران ، ترجمة ح . گل گلاب ، تهران ١٣٣٦ش ؛
(٤) عباس جعفری ، شناسنامة جغرافیای طبیعی ایران ، تهران : گیتاشناسی ، ١٣٦٣ ش ؛
(٥) همو، گیتاشناسی ایران ، ج ١: کوهها و کوهنامة ایران ، تهران ١٣٦٨ش ؛
(٦) جغرافیای کامل ایران ، تهران : سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی ، ١٣٦٦ ش ؛
(٧) محمود حریریان ، کلیات ژئومرفولوژی ایران ، ( تهران ) ١٣٦٩ ش ؛
(٨) د. فارسی ؛
مسعود کیهان ، جغرافیای مفصل
ایران ، تهران ١٣١٠ـ ١٣١١ش ؛
فرج اللّه محمودی ، «تحول ناهمواریهای ایران در کواترنر»، پژوهش های جغرافیایی ، سال ٢٠، ش ٢٣ (شهریور ١٣٦٧)؛
احمد معرفت ، کوهها و غارهای ایران ، تهران ١٣٧٣ش ؛
علی ملک پور، کلاردشت : جغرافیا، تاریخ و فرهنگ ، تهران ١٣٧٧ش ؛
نقشة راهنمای البرز مرکزی : قسمتی از استان تهران ، تهران : گیتاشناسی ( بی تا. ) .
/ محسن رنجبر /