دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٣٢٣
بالْدیرزاده ، محمد افندی ، از مؤلفان ترک در قرن یازدهم که مدرس ، قاضی و شاعر نیز بوده است . در بورسه متولد شد. پدرش مصطفی افندی خطیب مسجد آن شهر بود. پس از پایان تحصیلات ، بیش از سی سال درشهرهای بورسه ، استانبول و اُسکُدار به تدریس پرداخت و در اواخر ١٠٤٤ به سمت قضای اسکدار منصوب ، و یک سال بعد قاضی مکه شد. او در ١٢ رجب ١٠٦٠ درگذشت .
بالدیرزاده شعر هم می سروده و سلیسی تخلّص می کرده است ، اما از اشعار او، که گویا در دیوانی گردآوری شده بود، تاکنون نسخه ای به دست نیامده است . مهمترین تألیفات وی در زمینة فقه ، تاریخ و طبقات از این قرار است :
١) روضة اولیا در شرح احوال بیش از دویست تن از علما و مشایخ و شعرای بورسه . بر این اثر، که از بهترین تواریخ ادب ترک به شمار می رود و «وفیات بالدیرزاده » نیز خوانده می شود، ذیلهایی نوشته اند که نخستین و مهمترین آنها گلدستة ریاض عرفان و وفیات دانشوران نادره دان ، اثر اسماعیل بلیغ بورسه ای است ؛ ٢) حاشیة علی شرح السیّد علی المفتاح که تحشیه ای بر شرح سیدشریف جرجانی بر قسم بلاغت مفتاح العلوم سکّاکی است ؛ ٣) تاریخ مکه که حین اقامت او در فاصله ١٠٤٦ـ١٠٤٧ در مکه تألیف شده است ؛ ٤) فضائل مکة مکرمه ؛ ٥) فضائل مدینة منوّره (نسخه خطی دو اثر اخیر با نام «فضایل حرمین » در کتابخانة سلیمانیه موجود است ؛ ٦) کتاب الصک (یا صکوک ).
آثار دیگری مانند «حاشیة الاشباح »، «بنای کعبه ، یه دائر رساله » (رساله ای دربارة بنای کعبه )، «جوامع المشایخین » به اسم او ثبت کرده اند که از هیچیک نسخه ای در دست نیست .
منابع :
(١) محمدافندی بالدیرزاده ، روضة اولیاء ، کتابخانة آثار خطی و چاپی قدیمی بورسه ، کتابهای اورخان ، ش ١/١٠١٨؛
(٢) اسماعیل بلیغ ، گلدستة ریاض عرفان و وفیات دانشوران نادره دان ، بورسه ١٣٠٢، ص ٣٤٦ـ ٣٤٩؛
(٣) محمد ثریا، سجل عثمانی ، استانبول ١٣٠٨ـ١٣١٥، ج ٤، ص ١٦٤؛
(٤) شیخی ، وقایع الفضلاء ، ج ١، ص ١٨٧ـ١٨٨؛
(٥) بروسه لی محمد طاهربک ، عثمانلی مؤلفلری ، استانبول ١٣٣٣ـ١٣٤٢، ج ١، ص ٢٥٧ـ٢٥٨؛
(٦) Abdulkerim Abdulkadirog § lu, Bursal i I smail Belig § , Ankara ١٩٨٥;
(٧) Hدseyin Ayvansa ª ray ª â , Mecmu ª a-i Tevar i ª h , ed. Fahri C.Derin and Vahid Cabuk, I stanbul ١٩٨٥;
(٨) Franz Babinger, Osmanl i Tarih Yazarlar i ve Eserleri , tr. Co í kun غµok, Ankara ١٩٨٢;
(٩) I sma ª il Belig § , Nuhbetد'l-a ª sa ª r , ed., Abdulkerim Abdulkadirog § lu, Ankara ١٩٨٥;
(١٠) M. Tayyib Gخkbilgin, "Bursa'da Kurulu í Devrinin I lim Mدesseseleri, I lim Adamlar â ve Bursa Tarih µ ileri Hakk â nda", Necati Lugal Armag § an i , Ankara ١٩٦٨.
) / د. ا. د. ترک ( تلخیص از / ع . عبدالادر اوغلی ¡