دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٣١٦٧
تافلاتی ، محمدبن محمد طیّب مالکی ، فقیه و شاعر حنفی قرن دوازدهم . وی در مغرب زاده شد؛ از زمان تولدش اطلاعی در دست نیست . از کودکی به تحصیل پرداخت و در هشت سالگی قرآن را حفظ کرد. در نحو، آجرومیّة صنهاجی را نزد پدر خود و در عقاید، کتاب سنوسیّه را نزد شیخ محمد سعدی جزایری آموخت و هنوز به سن بلوغ نرسیده بود که کتاب سنوسیّه را برای طلاّ ب تدریس می کرد. سپس به قصد ادامة تحصیل به طرابلس و از آنجا به مصر رفت و در الازهر مشغول تحصیل شد. وی نزد استادانی چون محمدبن سالم حنفی (متوفی ١١٨٢) صاحب کتاب الثمرة البهیّة و احمد ملوی (متوفی ١١٨١) علم آموخت (مرادی ، ج ٤، ص ١٠٢ـ ١٠٥؛ کتانی ، ج ١، ص ٢٦٩؛ الموسوعة الفلسطینیة ، ج ٤، ص ١٤٤). پس از مدتی ، هنگامی که از راه دریا قصد بازگشت به وطن داشت ، به دست فرنگیان (اروپاییان ) اسیر و روانة مالطه (مالت ) شد. تافلاتی دو سال در آنجا اقامت کرد و با احاطة علمی به مناظره با مسیحیان در بارة الوهیت مسیح و معجزة پیامبر اکرم صلی اللّه علیه و آله وسلم و دیگر مسائل پرداخت و به رغم سن کم ، بر آنان فایق آمد (مرادی ، ج ٤، ص ١٠٣ـ١٠٤). وی پس از این توقف در مالطه به اسکندریه و قاهره و حجاز و یمن و بحرین و بصره و حلب سفر کرد؛ از زمان و مدت این سفرها اطلاعی در دست نیست . سپس در بیت المقدس اقامت گزید و در ١١٩٠ یا ١١٩١ از دنیا رفت (همان ، ج ٤، ص ١٠٨؛ الموسوعة الفلسطینیة ، همانجا؛ بغدادی ، هدیة العارفین ، ج ٢، ستون ٣٤١).
تألیفات تافلاتی را در نظم و نثر بیش از هشتاد اثر دانسته اند، از جمله : تحفة المجدین ؛ غایة الارشاد فی احادیث البلاد ؛ حسن التبیان فی معنی مدلول القرآن ؛ الصلح بین المجتهدین ؛ القهوة والدخان ؛ المعراج ؛ اسرارالبسملة ؛ صخرة بیت المقدس ؛ الاسعاد فی شرح و تخمیس بانت سعاد ؛ و دیوان شعر (بغدادی ، ایضاح المکنون ، ج ١، ستون ٢٥٧؛ الموسوعة الفلسطینیة ، همانجا؛ مرادی ، ج ٤، ص ١٠٥؛ زرکلی ، ج ٧، ص ٦٩).
منابع :
(١) اسماعیل بغدادی ، ایضاح المکنون ، ج ١، در حاجی خلیفه ، ج ٣؛
(٢) همو، هدیة العارفین ، ج ٢، در حاجی خلیفه ، ج ٦؛
(٣) زرکلی ؛
(٤) محمد عبدالحی بن عبدالکبیر کتانی ، فهرس الفهارس و الاثبات ، چاپ احسان عباس ، بیروت ١٤٠٢/١٩٨٢؛
(٥) محمد خلیل بن علی مرادی ، سِلک الدُرَر فی اعیان القرن الثانی عشر ، بولاق ١٢٩١ـ١٣٠١، چاپ افست بغداد ( بی تا. ) ؛
(٦) الموسوعة الفلسطینیة ، دمشق ١٩٨٤.
/ عبداللّه کیانی فرید /