دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٣١٦٥
تاشکورگان (یا تاشقورقان ) ، شهری مسلمان نشین در شمال غربی چین . در مشرق ولایت خودمختار تاجیک قرار دارد. این ولایت در جنوب غربی ایالت خودمختار سین کیانگ / شین جیانگ اویغور ، در ارتفاعی میان ٠٠٠ ، ٣ تا٣٠٠ ، ٣ متر در کوههای پامیر واقع است . این شهر در کنار جادة سوق الجیشی قراقروم بین چین و پاکستان واقع شده و پاسگاه مرزی پاکستان در جنوب آن ، پس از گذرگاه خُونْجِراب ، قرار دارد. پیرامون شهر را کوههای بلند و یخچالهای طبیعی فراگرفته و رود تاشکورگان با جهت جنوبی ـ شمالی از آن می گذرد ( > مسیرهای زمینی جادة ابریشم و مبادلات فرهنگی بین شرق و غرب < ، ص ٣٤٤، ٤٢١، ٤٢٥، ٥٤٠، ٥٤٤، ٥٦٦).
مسلمانان در اولین سالهای قرن دوم به تاشکورگان رسیدند. در قرن چهارم این شهر ضمیمة حکومت ایلک خانیان شد و در پی تلاش آنها و نیز تردد بازرگانان ، دین اسلام در آنجا گسترش یافت . اهالی آنجا از قرن پنجم با ورود اعیان اسماعیلیه و در رأس آنها ناصرخسرو قبادیانی ، به اسماعیلیه گرویدند. تاشکورگان در قرن هفتم جزو فرمانروایی یوانِ مغول شد و با ورود سربازان مسلمان همراه این قوم ، اسلام در آنجا گسترش یافت . در قرن سیزدهم نفوذ مبلّغان آقاخان محلاتی (متوفی ١٢٩٩) که از هند اعزام می شدند، موجب گرایش اسماعیلیان تاشکورگان به شاخة «خواجوی » شد که هنوز هم ادامه دارد. تاشکورگان در این قرن برای مدتی همراه با دیگر سرزمینهای سین کیانگ جزو حکومت ترکستان شرقی به رهبری یعقوب بیگ شد، اما بار دیگر به چین پیوست (لی ـ شین هوا ، ص ٤٧٥ـ ٤٨٦؛ ما ـ تونگ ، ص ٤٨ـ٥٠).
از آثار مهم تاشکورگان ، قلعه ای قدیمی در مسیر جادة ابریشم جنوبی است که از سنگ و ملاط ساخته شده است . آثار قدیمی به دست آمده در آنجا نشان می دهد که ساکنان تاشکورگان از نژاد مردم مشرق ایران هستند. آنها تاجیک اند و به زبان فارسی و لهجه های سریکُلی و وخی / وخانی سخن می گویند. بر اساس سرشماری ١٣٦٩ ش / ١٩٩٠، حدود ٦٠% از جمعیت ٠٠٠ ، ٣٥ تنی تاجیکهای چین ، در شهر تاشکورگان به سر می برند و جمعیت اصلی شهر را تشکیل می دهند (ما ـ سوکونگ ، ص ٥٤ ـ٦٠؛ شورای تدوین سالنمای سین کیانگ ، ص ٥٣٧).
تاشکورگان از لحاظ اقتصادی ، جزو مناطق نسبتاً فقیر چین است و اقتصاد آن مبتنی بر کشاورزی ، بویژه کشت غلات ، و دامداری (پرورش گاو و گوسفند) است . اقتصاد تاشکورگان در دهه های اخیر، به سبب اتخاذ سیاست دروازه های باز چین (از ١٣٥٩ش / ١٩٨٠) و اولویت یافتن توسعة اقتصادیِ مناطقِ مسلمان نشین شمال غربی چین در برنامة جامع ١٣٧٢ـ ١٣٧٩ش / ١٩٩٣ـ٢٠٠٠، رونق داشته است .
منابع :
(١) نقشة راهنمای پاکستان ، تهران : گیتاشناسی ، ( بی تا. ) ؛
(٢) Lands routes of the silk roads and the cultural exchanges between the East and West before the ١٠th century , Peking: Unesco and New World, ١٩٩٦;
(٣) Li-Xinhua, Islan Zai Zhongua de Lishi (تاریخ اسلام در چین ) , Peking ١٩٩٨ ;
Ma-Sukong , "Wo Guo Tajike Zu
(٤) Isilan Maza Zhong the Wen Hua du he Xian Xian" (مزارهای اسلامی قوم تاجیک در چین و ویژگیهای فرهنگی آن ) , Xiyu Yanjiu, no.٤ (١٩٩١);
(٥) Ma-Tong , Zhong Guo Xibei Islan Jiao (ویژگیهای اسلام در شمال غربی چین ) , Sinkiang ١٩٩٠;
(٦) Sinkiang Weiwuer Zi Zhi qu Difang Zhi bian Zuan Weiyuanhui, Sinkiang Nianjian ١٩٩١ (کتاب سال ١٩٩١ سین کیانگ ) , Sinkiang ١٩٩١.
/ محمدجواد امیدوارنیا /