تازه شهر ، شهری در بخش مرکزی شهرستان سلماس * استان آذربایجان غربی . این شهر در دوازده کیلومتری جنوب غربی شهر سلماس (مرکز شهرستان )، در دشتی نسبتاً مسطح و در ارتفاع ٥٠٠ ، ١متری از سطح دریا قرار دارد. آب و هوای آن نسبتاً سرد و خشک است . رود رشاده (دریک ) ــ که از دامنه های کوه مرزی هاراویل (در ٣٤ کیلومتری مغرب سلماس ) سرچشمه می گیرد ــ زمینهای پیرامون تازه شهر را آبیاری می کند و به رودخانة زولاچای (از حوضة آبریز دریاچة ارومیه ) می پیوندد ( فرهنگ جغرافیائی آبادیها ، ج ٥، ص ٣٨؛ افشین ، ج ١، ص ٥١٣). آب آشامیدنی شهر و اراضی پیرامون ، از رودخانه و قنات و چشمه و چاههای نیمه عمیق تأمین می گردد. محصولات زراعی و باغی آن ــ که در اراضی حاشیة شهر به عمل می آید ــ گندم ، جو، تره بار، گردو، سیب و گلابی است که تنها نیاز داخلی شهر را تأمین می کند. در این شهر کارگاههای قالی بافی و پنیرسازی فعال است (رزم آرا، ج ٤، ص ١١٨؛ فرهنگ جغرافیائی آبادیها ، ج ٥، ص ٣٨ـ٣٩). تازه شهر از طریق راه اصلی با شهر سلماس مرتبط است . تازه شهر دو مسجد، یک امامزاده و دو کلیسا دارد ( فرهنگ جغرافیائی آبادیها ، ج ٥، ص ٣٨). تپه های بلقیس در ٥ر٣ کیلومتری مغرب و آغ تپه در ٥ر١ کیلومتری جنوب آن قرار دارد. خرابه های کهنه شهر در مجاورت آن واقع است (همان ، ج ٥، ص ٣٨ـ٣٩).

تازه شهر در ١٣٢٩ش از آبادیهای دهستان چَهریقِ شهرستان خوی و شاهپور (سلماس کنونی )، و در ١٣٣٥ش از آبادیهای خوی بود (ایران . وزارت کشور. ادارة کل آمار عمومی ، ج ١، ص ٢١٩؛ ایران . وزارت کشور. ادارة کل آمار و ثبت احوال ، ج ١، ص ٤٥١). با جدا شدن سلماس از خوی در ١٣٣٧ش و تبدیل شدن آن به شهرستان ، تازه شهر جزو آبادیهای سلماس شد و در ١٣٤٤ش به شهر تبدیل گردید (ایران . وزارت کشور. معاونت سیاسی و اجتماعی ، ص ٦). بر اساس نتایج سرشماری عمومی ، در ١٣٧٥ش این شهر ٤٦٦ ، ٧ تن جمعیت داشته است . اهالی تازه شهر به فارسی و ترکی آذربایجانی تکلم می کنند. مردم آن مسلمان و شیعة دوازده امامی اند.

در بارة پیشینة تازه شهر همین قدر می دانیم که نام قدیمی آن «کهنه شهر» بوده است . بر اثر زلزلة ١٣٠٩ش در منطقة شاهپور و پیرامون آن ، آبادی کهنه شهر خسارات شدیدی دید و برج قدیمی آن ــ که در حدود ٧٠٠ به دستور میری خاتون دختر ارغون آغا، حاکم خراسان ، ساخته شده بود ــ و مسجد جامع آن ویران شد ( فرهنگ جغرافیائی آبادیها ، ج ٥، ص ٣٨؛ د. اسلام ، چاپ دوم ، ذیل «سلماس »؛ امبرسز و ملویل ، ص ٢٢٠ـ٢٢٢). از حوادث مهم کهنه شهر، ملاقات مارشمعون بنیامین ، بَطرک نسطوری با اسماعیل خان سیمیتکو/ سِمکو، از رؤسای کُرد، در ١٣٣٦، بود که بعد از همین دیدار مارشمعون به قتل رسید ( د. اسلام ، همانجا؛ تمدن ، ص ١٨٦).

منابع :
(١) یداللّه افشین ، رودخانه های ایران ، تهران ١٣٧٣ش ؛
(٢) نیکلاس امبرسز و چارلز ملویل ، تاریخ زمین لرزه های ایران ، ترجمه ابوالحسن رده ، تهران ١٣٧٠ش ؛
(٣) اولین نقشة برجسته نمای آذربایجان ، تهران : مؤسسة جغرافیائی و کارتوگرافی سحاب ، ١٣٦٣ش ؛
(٤) ایران . وزارت کشور. ادارة کل آمار عمومی ، گزارش خلاصة سرشماری عمومی کشور ایران در آبان ماه ١٣٣٥ ، ج ١: تعداد و توزیع ساکنین کشور ، تهران ١٣٣٩ش ؛
(٥) ایران . وزارت کشور. ادارة کل آمار و ثبت احوال ، کتاب اسامی دهات کشور ، ج ١، تهران ١٣٢٩ش ؛
(٦) ایران . وزارت کشور. معاونت سیاسی و اجتماعی . دفتر تقسیمات کشوری ، نشریة تاریخ تأسیس دار: ( تقسیمات کشوری ١٣٧٨ ) ، تهران ١٣٧٨ش ؛
(٧) محمد تمدن ، اوضاع ایران در جنگ اوّل ، یا، تاریخ رضائیّه ، تهران ١٣٥٠ش ؛
(٨) رزم آرا؛
(٩) فرهنگ جغرافیائی آبادیهای کشور جمهوری اسلامی ایران ، ج ٥: خوی ـ سلماس ، تهران سازمان جغرافیائی نیروهای مسلح ، ١٣٧١ش ؛
(١٠) مرکز آمار ایران ، سرشماری عمومی نفوس و مسکن ١٣٧٥: نتایج تفصیلی کل کشور ، تهران ١٣٧٦ش ؛
(١١) نقشة راههای ایران ، تهران : سازمان نقشه برداری کشور، ١٣٧٧ش ؛

(١٢) EI ٢ , s.v. "Salma ¦s" (by C. E. Bosworth).

/ مهدی جوزی /