دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٣٠٩
بالا(٢) ، کلمة فارسی ، عنوان یکی از مراتب اداری در عصر عثمانی . در دورة سلطان عبدالمجیداول (حک : ١٢٥٥ـ ١٢٧٧)، به سبب اهمیت یافتن شغل مشاوریِ صدراعظم و پیشکاری والده سلطان * ، اعطای عنوانی به صاحبان مشاغل ضرورت یافت و عنوانِ «بالا» نخستین بار در ١٢٦٢ به زُهدی بیک ، مشاور صدراعظم ، و حسین بیک پیشکار والده سلطان اعطا شد (لطفی ، ج ٨، ص ٩٢ به بعد). این عنوان ابتدا مخصوص وزرا بود و بندرت ممکن بود به کسی داده شود؛ اما بتدریج اعطای آن به رجال درجة دوم نیز شروع شد و عدّة کسانی که این عنوان را داشتند افزایش یافت . در دورة سلطان عبدالمجید اول و سلطان عبدالعزیزبن محمود (حک : ١٢٧٧ـ ١٢٩٣) و سلطان مراد پنجم (حک : ١٢٩٣)، شمار کسانی که این عنوان را داشتند تقریباً به ٩٠ تن می رسید، ولی ، در دورة سلطان عبدالحمید دوم (حک : ١٢٩٣ـ١٣٢٧) و مخصوصاً در دوره های بعد، علاوه بر رؤسای دفاتر و متصرّفان (حاکمان سنجق * ) و منشیان ، این عنوان به صاحبان چاپخانه های دولتی و حتی به تجّاری که مأمور دولت نبودند اعطا و وسیله ای برای تحبیب و تطمیع شد. عدّة کسانی که در دورة سلطان عبدالحمید دوم صاحب این عنوان بودند، به ٤٦٠ نفر رسید.
پس از اعلام مشروطیتِ دوم در عثمانی در ١٣٢٦/١٩٠٨، عنوان «بالا» و سایر عناوین غیرنظامی بندرت به کسی داده شد. آخرین بار، این عنوان در ٨ ذیحجة ١٣٣٧، در زمان سلطان محمد ششم (حک : ١٣٣٦ـ١٣٤١)، به سعیدبیگِ گَلَنْبَوی ، وزیر معارف ، اعطا شد ( تقویم وقایع ، ش ٦٤٣ ، ٣، مورّخ ١٥ ذیحجة ١٣٣٧). کسانی که عنوان «بالا» را داشتند، چون صاحب عنوانِ «بیگ » یا «افندی » نیز بودند، در مکاتبات ، با عنوان «حضرت عطوفتلوبیگ افندی » یا «حضرت عطوفتلوافندی » مخاطب قرار می گرفتند (به استثنای وزرا که برای آنان به جای «عطوفتلو» عنوان «دولتلو» را به کار می برند). لباس رسمی مخصوص صاحبان عنوانِ «بالا» عبارت بود از کت سیاه یک دکمه با یقه و سرآستین ملیله دوزی شده ، و شلوار گشاد نواردار با کمربند قلابدوزی شده با رشته های سیمین یا زرّین و یک قبضه شمشیر.
منابع :
(١) تقویم وقایع (مجموعه )؛
(٢) محمد ثریا، نخبة الوقایع ، ج ١، ص ٢١، ٣٢، ٥٤ و بعد، ٧٠، ١٣٩، ١٥٠؛
(٣) دولت سالنامه لری (مجموعه )؛
(٤) سالنامة نظارت خارجه ، استانبول ١٣٠٢، ص ١٩٧ و بعد؛
احمد لطفی ، تاریخ ، ( استانبول ١٢٩٠ ـ ١٣٢٨ ) ، ج ٤، ص ١١٣ و بعد، ج ٥، ص ٢٥، ١٢٦
(٥) و بعد، ج ٦، ص ٦٦، ج ٨ ، ص ١٥٥ و بعد.
(٦) / جاوید بایسون ( د. ا. ترک )؛
تشنر ( د. اسلام ) /