دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٢٩٠٦
پیام اکبرآبادی ، میر شرف الدین علی خان ، شاعر هندی قرن دوازدهم . در اکبرآباد به دنیا آمد (قائم ، ص ٢٢). از تاریخ تولد او اطلاع دقیقی در دست نیست . ابتدا «خرد» تخلص می کرد و بعد بنا به داستانی در تذکرة مقالات الشعرا (حیرت اکبرآبادی ، ص ٢٧)، تخلص خود را به «پیام » تغییر داد. پیام از شاگردان سراج الدین علی خان آرزو * بود (آرزو، ص ٣٢؛ گوپاموی ، ص ٨١). او از اکبرآباد به شاهجهان آباد رفت و مدتی در آنجا با بزرگان و شعرای آن دیار، از جمله آننَدرام مُخلِص ، همنشین شد (حیرت اکبرآبادی ، ص ٢٦). وی در مجالس شعرخوانی و مشاعره که در منزل خوشگو برگزار می شد، شرکت می کرد (خوشگو، دفتر ٣، ص ٢١٢). به گفتة استادش ، آرزو، طبعی سلیم و ذهنی درست داشت ، در شاعری قوی بود و برای یافتن معانی تازه تلاش می کرد (آرزو، همانجا؛ خلیل ، ج ١، ص ١٠٧). پیام ، با آن که هندی بود، شاعران هندی مقبول طبع او نبودند و بیشتر با ایرانیان محشور بود (مخلص ، ص ٢٦ـ٢٧). او به فارسی و اردو شعر می گفت (مصحفی همدانی ، ١٩٢٤، ص ٥٢) و سبک شعری میرزا جلال اسیر * را می پسندید (همو، ١٩٦٧، ص ١٦). دیوان شعر فارسی او حدود هفت هزار بیت است (خلیل ؛ آرزو؛ مصحفی همدانی ، ١٩٢٤، همانجاها) و نسخه ای خطی از دیوان پیام در دانشگاه پنجاب با شمارة ١٠٩ VI / Spi ٤٦٦٨ موجود است (منزوی ، ج ٣، ص ٢٢٥٧). از پیام دیوان «ریخته » هم به جای مانده (میر، ص ٢٧) که در آن به صنعت ایهام توجهی خاص نشان داده است (دهلوی ، ص ٣٢). تذکره نویسان از نثر خوب او نیز سخن به میان آورده اند (حیرت اکبرآبادی ؛ قائم ، همانجاها). تاریخ دقیق مرگ پیام معلوم نیست . براساس تاریخهای مختلفی که در منابع آمده در اواسط قرن دوازدهم درگذشته است ( رجوع کنید به مخلص ، ص ٢٧؛
حیرت اکبرآبادی ؛
خلیل ؛
خوشگو، همانجاها).
منابع :
(١) سراج الدین علی بن حسام الدین آرزو، مجمع النفایس ، چاپ عابد رضا بیدار، پتنه ( بی تا. ) ؛
(٢) قیام الدین حیرت اکبرآبادی ، تذکرة مقالات الشعراء ، چاپ نثار احمد فاروقی ، دهلی ( بی تا. ) ؛
(٣) علی ابراهیم خلیل ، تذکرة صحف ابراهیم ، نسخة عکسی موجود در کتابخانة مرکزی دانشگاه تهران ، ش ٢٩٧٤؛
(٤) بندربن داس خوشگو، سفینة خوشگو ، دفتر٣: تذکرة شعرای فارسی ، چاپ سید شاه محمد عطاءالرحمان عطاکاکوی ، پتنه ١٣٧٨/١٩٥٩؛
(٥) میرحسن دهلوی ، تذکرة شعرای اردو ، دهلی ١٩٤٠؛
(٦) قیام الدین علی قائم ، مخزن نکات ، اورنگ آباد دکن ١٩٢٩؛
(٧) محمد قدرت الله گوپاموی ، نتایج الافکار ، چاپ محمدحسین راقم ، مدراس ١٢٥٩/١٨٤٣؛
(٨) آنَندرام مُخلص ، تذکرة شعرا ، نسخة خطی کتابخانة مرکز تحقیقات عربی و فارسی مولانا آزاد، راجستان ، تونک ، ش ٢٤١؛
(٩) غلام بن ولی محمد مصحفی همدانی ، ریاض الفصحا: تذکرة هندی گویان ، چاپ عبدالحق ، چاپ سنگی اورنگ آباد دکن ١٩٢٤؛
(١٠) همو، عقد ثریا ، تلخیص و ترجمه به اردو از عطاءالرحمان کاکوی ، پتنه ١٩٦٧؛
(١١) احمد منزوی ، فهرست نسخه های خطی فارسی ، تهران ١٣٤٨ـ١٣٥٣ ش ؛
(١٢) میرمحمدتقی میر، نکات الشعرا ، ( بی جا، بی تا. ) .
/ شریف حسین قاسمی /