پَرَیْم چَنْد ، بنیانگذار شیوة نوین داستان نویسی در ادبیات اردو و هندی . روز ٩ مرداد ١٢٥٩/ ٣١ ژوئیة ١٨٨٠ متولد شد (تالا، ص ١٧). نامش نواب دَنپَت رای بود؛ نام قلمی خود را پَرَیم چَنْد گذاشت و به سبب پیشة نویسندگی به منشی پریم چند معروف شد. پدرش ، منشی عجایب رای سریواستوه ، در دهکده ای نزدیک بنارس ، سکونت داشت و دودمان آنان از قوم کایستها بود. پریم چند از هشت سالگی به سنّت قوم کایستها به فراگرفتن زبان و ادبیات اردو و فارسی پرداخت (رای ، ١٩٦٢، ص ١٤؛ گوینکا، ج ١، ص ٢٦). پدرش که کارمند ادارة پست بود، در دوران کودکی او درگذشت و پریم چند مسؤولیت خانواده را عهده دار شد. برای تحصیلات عالی به بنارس رفت و در حین تحصیل به تدریس خصوصی در خانه ها پرداخت (دیوی ، ص ٩). حدود ٢١ سال داشت که پس از اخذ درجة لیسانس ، در مدرسه ای دولتی در شهر پرتاپ گره به معلمی پرداخت اما پس از چندی به شهر گورکپور رفت و کار معلمی را در آنجا ادامه داد. هنگامی که نهضت ملی هند به رهبری مهاتماگاندی گورکپور را هم فرا گرفت ، او از شغل معلمی استعفا کرد (تالا، ص ٢٠٥ـ٢٠٧، ٢١١)، سپس سردبیری مجلة ادبی زمانه را در کانپور عهده دار گردید. همچنین چاپخانه ای به نام سرسوتی پریس ، به مساعدت برخی از دوستانش ، تأسیس کرد (گوینکا، ج ١، ص ٧٦) تا نوشته هایش را در آنجا به چاپ برساند و درآمد خوبی داشته باشد، اما دچار خسارت شد. بنابراین ، به عنوان مشاور ادبی با مجلة مادوری تا ١٣١٠ش / ١٩٣١ به همکاری پرداخت ، و همزمان ، به یاری برادر ناتنی اش ، چاپخانة خودش را نیز اداره می کرد.

پس از ١٣١٠ ش / ١٩٣١ صرفاً همّ خود را صرف چاپخانه کرد و مجله ای به نام هَنس منتشر ساخت . هدف این مجله انتشار نوشته های ادبی و مطالب فرهنگی و اصلاح جامعة هند بود. در ١٣١٥ ش / ١٩٣٦، به علت مشکلات مالی ، مجله به سرپرستی بهارتیّه ساهتیّه پریشد (انجمن ادبی هند)، به ریاست مهاتماگاندی درآمد که امور مالی و اداری آن به دست تاجران بود، و هم آنان پریم چند را مجبور به ترک مجله کردند که برای او بسیار ناخوشایند بود. همان زمان ، انجمنی از روشنفکران به نام هندوستانی آکادمی ، به سرپرستی دکتر تاراچند، تأسیس شد (دیوی ، ص ٧٦) و پریم چند که دیگر به سبب نوشته هایش شهرت یافته بود، به عضویت دایمی آن برگزیده شد و کارهای ترجمة انجمن به او واگذار گردید. از اهداف این انجمن رفع نزاع بین دو زبان هندی و اردو در جامعة هندوستان بود. بدین منظور، می کوشیدند تا زبان هندی را، با حفظ واژگان اردو و فارسی در آن ، احیا کنند و نام چنین زبانی را هندوستانی گذاشتند. پریم چند برای نیل به آن ، کارهای شایسته انجام داد. او همچنین در ١٣١٥ش / ١٩٣٦ با همکاری سجّادظهیر، نویسندة معروف زبانهای اردو و هندی (متوفی ١٩٧٣)، مولوی عبدالحق مشهور به بابای اردو (متوفی ١٣٤٠ ش / ١٩٦١)، احمدعلی (متوفی ١٣٧٤ش / ١٩٩٥) و دیا ناراین نگم (متوفی ١٣٢١ش / ١٩٤٢) «انجمن ترقّی خواه مصنّفین » را تأسیس کرد و در نخستین جلسة آن ، در ٢١ فروردین ١٣١٥/ ٩ آوریل ١٩٣٦ در لکهنو به عنوان رئیس سخنرانی کرد (گوینکا، ج ١، ص ٢١٥؛ زمانه ، فوریة ١٩٢٧، ص ٨٠). پریم چند در همان سال دچار کسالت شد و سرانجام در ١٧ مرداد ١٣١٥/ ٨ اوت ١٩٣٦ درگذشت .

پریم چند نویسنده ای واقع گرا و پرکار بود. زبان او در داستانهایش ، «زبان هندوستانی »، و نزدیک به زبان محاورة مردم هند و آمیخته به الفاظ اردو و فارسی است ؛ حتی عناوین بیشتر رُمانها و مجموعه های داستانی او آمیخته به واژگان فارسی است ( رجوع کنید به رای ، ١٩٥٩، ص ٥ ـ٧؛ شکیل الرحمن ، ص ٢٩). در داستانهایش فرهنگ عوام ، بدبختیهای مردم هند، نابسامانیهای اقتصادی و سیاسی آن کشور، استبداد دولت انگلیس و احساسات ملی گرایی منعکس است ( رجوع کنید به تالا، ص ٢٩٤ـ٢٩٦؛ پاندی ، ص ١٢٢، ١٣٠ـ١٣٧). گذشته از مقالات ادبی و تاریخی ، آثار او عبارت است از: ١) رُمان : جلوة ایثار (١٩١٢)، بازار حُسن (١٩١٨)، گوشة عافیت (١٩٢٢)، چوگان هستی (١٩٢٧)، نَرمَلا (١٩٢٧)، بیوه (١٩٢٩)، گئودان (١٩٢٩)، پردة حجاز (دو جلد ١٩٣١ـ١٩٣٢)، غبن (دو جلد ١٩٣٣)، میدان عمل (١٩٣٤)، مَنگَل سُوتر (ناقص ، ١٩٣٦). ٢) مجموعة داستان : سَپَت سَروُج (١٩١٧)، پریم پُورنیما (١٩١٨)، پریم پَچِّیسِی (١٩٢٣)، پریم پَرسَن (١٩٢٤). ٣) نمایشنامه : کربلا (١٩٣٤)، روحانی شادی (١٩٣٣). همة این آثار در چاپخانة سرسوتی پریس شهرِ الله آباد به طبع رسیده و سپس در شهرهای گوناگون هند تجدید چاپ شده است . برخی از آنها نیز به چند زبان ترجمه شده و از برخی فیلم ساخته شده است .

منابع :
(١) مانک تالا، پریم چنداور تصانیف پریم چند ، دهلی ١٩٩٣؛
(٢) رشورانی دیوی ، پریم چند ( هندی و اردو ) گهرمین ، دهلی ١٩٧٤؛
(٣) امرت رای ، پریم چند سمرتی ، الله آباد ١٩٥٩؛
(٤) همو، پریم چند: قلم کاسپیاهی ، الله آباد ١٩٦٢؛
(٥) شکیل الرحمن ، پریم چند کافن ، دهلی ١٩٩٢؛

(٦) K. K. Goyanka, Premchad Vishvakosh , vol.I: Life, Allahabad ١٩٣١;
(٧) Geetanjali Pandey , Between two worlds: an intellectual biography of Premchand , New Delhi ١٩٨٩.

/ چَندِر شیکهر /