پریشان ، دریاچه ای در استان فارس . این دریاچه ــ که فامور نیز نامیده شده است ــ به طول حدود هشت کیلومتر و عرض حدود سه کیلومتر، در ارتفاع حدود ٨٢٠ متری در دهستان فامور (در بخش جَره و بالاده ) تقریباً در مرکز شهرستان کازرون واقع است . نزدیکترین فاصلة دریاچه تا شهر کازرون ، از طریق دهکدة اَیازآباد در جنوب شرقی شهر، حدود دوازده کیلومتر است . کوه فامور در شمال دریاچه ، و آبادیهای دهستان فامور در شمال و مشرق و جنوب شرقی دریاچه قرار دارند.

میانگین عمق دریاچه حدود ٥ر١ متر است (عمق آن در برخی قسمتها به پنج تا هشت متر می رسد). در کرانه های آن ، عمق آب از ٢٥ تا ٥٠ سانتیمتر در نوسان است (معافی ، ص ١٥). گاهی اختلاف ارتفاع سطح آب هنگام پرآبی و کم آبی ، به حدود سه متر می رسد (ایران . وزارت نیرو. دفتر بررسیهای منابع آب ، ص ١٢١). دریاچة پریشان به علت اینکه کمتر از شش متر عمق دارد، تالاب نیز خوانده می شود (معافی ، همانجا).

کف دریاچه پوشیده از گیاهان آبزی است و در میان آن نیزارهایی وجود دارد. گاهی دمای آب در مرداد به حدود ْ٣٠ سانتیگراد می رسد. رود فامور و رود عَربان ــ که از به هم پیوستن آب چشمه ها تشکیل می شوند ــ از جانب شرقی به آن می ریزند. آب دریاچه عمدتاً از باران و ذوب برفها تغذیه می شود و در اردیبهشت به بیشترین سطح خود می رسد. به علت استقرار تالاب ارژن در سطحی بالاتر از دریاچة پریشان و وجود حفره هایی در کف آن ، دریاچة پریشان مقدار زیادی از آب آن را زهکشی می کند. در واقع ، تالاب ارژن از منابع عمدة تأمین کنندة آب این دریاچه است (همانجا؛
مظفریان ، ص ١٤؛
نیز رجوع کنید به بهرام سلطانی ، ص ١٤٠).

چمنزارها و نیزارهای پیرامون دریاچة پریشان ، پوشیده از درختان بلوط و بادام کوهی است و در فصل بهار اطراف آن پر از گل نرگس و شب بو می شود (بهرام سلطانی ، ص ١٤١؛
مظفریان ، ص ٣٧ـ ٣٨).

دریاچة پریشان از زیستگاههای پرندگان بومی و مهاجر است و سه گونه ماهی و حدود ٢٥٠ نوع پرنده در آن شناسایی شده است ، از جمله عقاب ، حواصیل ، انواع مرغابی ، غاز، کشیم بزرگ ، پرستوی دریایی ، کاکایی و پلیکان . چَنگر و دُرنای سفید از سیبری ، در زمستان نوعی گنجشک از دانمارک و فلامینگو از شمال افریقا و سیبری به پیرامون دریاچه می آیند. کبک ، لک لک ، دراج ، اردک و باقرقره از مهمترین پرندگان آن هستند. در پیرامون این دریاچه ، حیوانات وحشی چون خرس قهوه ای ، گربة جنگلی ، پلنگ ، کاراکال ، گرگ ، کفتار، گراز، شغال و روباه و نیز آهو، خرگوش ، قوچ و بز وحشی شناسایی شده اند (مظفریان ، ص ٣٨ـ٣٩؛
بهرام سلطانی ، ص ١٤٠ـ١٤١).

پیشینه . دریاچة پریشان با نامهای مختلف در منابع قرن چهارم دیده شده است ؛
آن را اصطخری (ص ١٢٢) «توَّز»، ابن حوقل (ص ٢٦٥) «مور»، مؤلف حدودالعالم (ص ١٣٢) «یون » و مقدسی (ص ٤٤٦) «کازرون » ضبط کرده است . در اوایل قرن ششم ، ابن بلخی (ص ١٥٤) نام دریاچه را «مور»، و بکران (ص ٣٦) نام آن را «جور ارژن » ( احتمالاً «مور ارژن » ) آورده است .

فسائی در دورة ناصری ، دریاچة پریشان را میان دو بلوک کازرون و فامور نزدیک قریة پریشان آورده و افزوده است که در چند سال پیش بر اثر خشکسالی ، بیشتر این دریاچه خشک شده بود. او دریاچة پریشان را به نام «فامور» ( درپای کوهستان فامور ) هم ضبط کرده است (ج ٢، ص ١٦٠٠ـ١٦٠١). فرصت شیرازی (ص ٢٧٨) نام دریاچه را «فَرشُویه » که به «پَریشَم » نیز معروف بوده ، آورده است .

منابع :
(١) ابن بلخی ، فارس نامه ، چاپ گی لسترنج و رینولد آلن نیکلسون ، لندن ١٩٢١، چاپ افست تهران ١٣٦٣ش ؛
(٢) ابن حوقل ، کتاب صورة الارض ، چاپ کرامرس ، لیدن ١٩٦٧؛
(٣) اسحاق ابراهیم اصطخری ، کتاب مسالک الممالک ، چاپ دخویه ، لیدن ١٩٦٧؛
(٤) ایران . وزارت دفاع . ادارة جغرافیائی ارتش ، فرهنگ جغرافیائی آبادیهای کشور جمهوری اسلامی ایران ، ج ١٠٢: کازرون ، تهران ١٣٦٢ ش ؛
(٥) ایران . وزارت نیرو، دفتر بررسیهای منابع آب ، گزارش شناخت دریاچه های شور و شیرین ایران ، تهران ١٣٦٧ ش ؛
(٦) محمدبن نجیب بکران ، جهان نامه ، چاپ محمدامین ریاحی ، تهران ١٣٤٢ ش ؛
(٧) کامبیز بهرام سلطانی ، نقد و رأی بر شناخت محیط زیست ، تهران : سازمان حفاظت محیط زیست ، ١٣٦٥ ش ؛
(٨) حدودالعالم من المشرق الی المغرب ، چاپ منوچهر ستوده ، تهران ١٣٤٠ ش ؛
(٩) حسینعلی رزم آرا، فرهنگ جغرافیائی ایران (آبادیها)، ج ٧: استان هفتم ( فارس )، تهران ١٣٥٥ ش ،١٣٣٠ ش ، ص ١٨٠؛
(١٠) محمد نصیربن جعفر فرصت شیرازی ، آثارالعجم : در تاریخ و جغرافیای مشروح بلاد و اماکن فارس ، چاپ سنگی بمبئی ١٣١٤، چاپ علی دهباشی ، چاپ افست تهران ١٣٦٢ ش ؛
(١١) حسن بن حسن فسائی ، فارسنامة ناصری ، چاپ منصور رستگار فسائی ، تهران ١٣٦٧ ش ؛
(١٢) منوچهر مظفریان ، کازرون در آیینة فرهنگ ایران ، شیراز ١٣٧٣ ش ؛
(١٣) علی معافی ، «دریاچة پریشان : دومین تالاب ایرانی کنوانسیون رامسر»، ماهنامة آبزیان ، سال ٧، ش ٤ (تیرماه ١٣٧٥)؛
(١٤) محمدبن احمد مقدسی ، کتاب احسن التقاسیم فی معرفة الاقالیم ، چاپ دخویه ، لیدن ١٩٦٧.

/ خسرو خسروی /