پاروس (ترکی : پاره / پارو) ، یکی از جزایر سیکلادِ دریای اژه ، در مغرب جزیرة نقشه و شمال شرقی جزیرة آنتی پاروس ( مقابل پاروس ) ، که از قدیم و از دورة روم شرقی و پس از آن ، معادن سنگ مرمر غنی داشته است .

در دورة روم شرقی ، اعراب چند بار، به علت موقعیت سوق الجیشی پاروس در راههای دریایی اژه ، به آن یورش بردند ( رجوع کنید به نقشه * ، جزیره ) که بیشتر این حملات از سوی امیرنشین اِقریطِش * صورت گرفت . مهمترین آنها حملة ٢٢٢/٨٣٧، به رهبری نصر/ نَصیر و با یاری شخصیت نامدار سنت تئوکتیست اهل لسبوس (متوفی ٢٥٨/٨٧٢ در پاروس ) و نیز حملة ٢٩١/٩٠٤ به رهبری لئو اهل تریپولی بود.

حملات ترکها در دورة پیچیدة «دوک نشین مجمع الجزایر» (٦٠٣ـ ٩٧٤/ ١٢٠٧ـ١٥٦٦) آغاز شد؛ دوره ای که در آن ، خاندانهای لاتینی برای به دست گرفتن قدرت تلاش می کردند. از اوایل قرن نهم / پانزدهم کشتیهای دزدان دریایی ترکمن و مسیحی ، نقشه و پاروس و آنتی پاروس را غارت می کردند. در پی حملة عثمانیها در ٨٩٥/١٤٩٠ سوماریپه ، پایتخت پاروس را از پارکا در شمال غربی به استحکامات شرقی کفالوس انتقال داد (میلر ، ج ٢، ص ٣٧٢، ٣٨١؛ پیچر ، ص ٦٧؛ کرانتونل ، ص ٥٠، ٣٧٩، پانویس ١١٤، ص ٤٠٠، ٤٣٧، ٤٤٣). نخستین حملة عثمانیها به پاروس به رهبری امیرالبحر چالی بیگ در رأس ناوگان گلیبولی صورت گرفت و علت آن ، خودداریِ دوک نشین مجمع الجزایر از ادای احترام به سلطان محمد اول بود. در این حمله ، افراد بسیاری ربوده شدند و غارت و چپاول زیادی صورت گرفت (دوکاس ، ص ١٠٩؛ کریتوبولوس ، ص ٩٢؛ قس میلر، ج ٢، ص ٣٧١؛ کرانتونل ، ص ٢٥، ١٩٢، ٢٥٧، ٤٠٠؛ اوزون چارشیلی ، ج ٢، ص ٣٠؛ مِلاس ، ص ١٠). در معاهدات نیمة اول سدة نهم / پانزدهم ، حاکمیت ونیزی این دوک نشین به رسمیت شناخته شد. در اوایل قرن دهم / شانزدهم ، پاروس به پایگاهی برای فعالیتهای جاسوسی غرب برضد سلطنت عثمانی تبدیل شد و همین امر، آنجا را به یکی از اهداف حملات خیرالدین پاشا به جزایر سیکلاد تبدیل کرد؛ سگردو ، آخرین حکمران آن ، دژ کفالوس را تسلیم کرد (شعبان ٩٣٤/ دسامبر ١٥٣٧). معاهدة ٩٤٧/ ١٥٤٠ که حکومتی نیمه مختار را زیر لوای یک قاپودان پاشا مجاز می کرد، بر سلطة عثمانی صحه گذاشت ، اما قدرتی ظاهراً لاتینی تا الحاق نهایی منطقه در ٩٧٣ـ٩٧٤/١٥٦٦ در آنجا تداوم یافت (الیپرانتز ، ص ٤٩ـ٥٠، ٦٦ به بعد، ١٥٦، ١٦٨ـ١٦٩).

پس از درگذشت دوک ناسیِ یهودی در ٩٨٧/١٥٧٩، مراد سوم امتیازات متعددی اعطا کرد و نقشه به کُرسیِ سَنجقِ سیکلاد تبدیل شد و تا اوایل قرن سیزدهم / نوزدهم از امتیازات برخوردار بود، اما پاروس طی جنگهای عثمانی ـ ونیز در قرن دهم و یازدهم / شانزدهم و هفدهم ، از حملات دزدان دریایی خسارت دید (واکالپولس ، ج ٢، ص ١٣٩، پانویس ٣٩، ص ١٤٤ به بعد، ج ٣، ص ٥٠٣، ج ٤، ص ١٣٤ و نقشه ، ١٩٢، ١٩٨؛ کفالنیادس ١٩٨٤؛ کرانتونل ، ص ٣٥، ٤٩،٦٠، ١٢١، ١٧٦، ٢٤١ـ ٢٤٥، ٢٩٠، ٣٥٧، ٤٠٥، و ذیل مادّه ؛ قس کریاراس ، ص ١٢٠ـ١٦٢؛ الیپرانتز، ص ٥١ به بعد). در جریان نخستین جنگ عثمانی ـ روسیه (١٠٧٨ـ١٠٨٥/ ١٦٦٨ـ١٦٧٤)، ناوگان روسیه ، نقشه و پاروس و آنتی پاروس را تصرف کرد. در ١١٨٨/١٧٧٤ روسها، بنا به معاهدة کوچوک قینارجه ، از آنجا رانده شدند (قس گواهیِ پاش فان کرنین هلندی در ستس ، ص ٥١٦ ـ٥١٧،٥٢٠ ؛ واکالپولس ، ج ٤، ص ٤١٢ به بعد). اهالی پاروس و آنتی پاروس از جمله نخستین جزیره نشینانی بودند که به جنگ استقلال ١٢٣٦/١٨٢١ یونان پیوستند و شخصیتهای برجسته ای از میان آنان برخاستند (کنستانتینو، ١٩٨٥؛ قس واکالپولس ، ج ٥، ص ٤٠٦ به بعد، ج ٦، ص ٥١٥ ـ٥١٦، ٧١٨ـ ٧١٩ و ذیل مادّه ، ج ٧، ص ٣٨٤، ٧٢٦، ٨١١ به بعد). در طی این قیام ، هر دو جزیره ، تا زمانی که در فاصله سالهای ١٢٤٦ـ ١٢٤٨/١٨٣٠ـ١٨٣٢ به کشور پادشاهی جدیدالتأسیس یونان پیوستند، از دزدان دریایی محلی آسیب می دیدند (قس روسوس ـ ملیدونس ، ص ١٥٢ به بعد).

منابع :

Th. Aliprantes, and N. Aliprantes, Paros-Antiparos

(١) (in Gk.), Athens ١٩٦٨ ٢ (with detailed chronology);
(٢) Critobulus, ed. Reinsch;
٣- Ducas, ed.Bonn;
٤- N.Kephalleniades, in Pariana , XIV-XV (١٩٨٤);
(٥) E. Konstantinou, Parian fighters for independence, and Cycladian fighters for independence (in Gk.), Athens ١٩٨٥;
(٦) A. Krantonelle, History of piracy in the early Turkish domination, ١٣٩٠- ١٥٣٨ (in Gk.), Athens ١٩٨٥;
(٧) E. Kriaras "The sack of Paroikia ¦ : Cretan verses of the ١٧th c.", (in Gk.), Athena ¦ , XLVIII (١٩٣٨);
(٨) J. Melas, "The Cyclades in the early ١٥th c.", Kykladika , I/١ (١٩٥٩), ٩-٢١, esp. ١٧-١٨ (Paros- Antiparos-Naxos);
(٩) W. Miller, Latins in the Levant , tr. S. Lampros, I-II, repr. Athens ١٩٦٠, chs. XVII-XVIII;
(١٠) D. Pitcher, Historical geography of the Ottoman Empire , Leiden ١٩٧٢;
(١١) Roussos- Melidones, in Pariana , XXX (١٩٨٨);
(١٢) C. Sathas, Turkish-dominated Greece, ١٤٥٣-١٨٢١ (in Gk.), repr. Athens ١٩٩٠;
(١٣) D. Sophianou etal., History of Paros and Antiparos , Municipality of Paros ١٩٨٩;
(١٤) I . H. Uzunµar â í l â , Osmanl i tarihi , II, ١٩٨٨;
(١٥) A. Vakalopoulos, History of modern Hellenism (in Gk.), I-VII, Thessalonica ١٩٦١-١٩٨٦ (period ١٢٠٤-١٨٢٨).

(١٦) برای صورت کامل منابع رجوع کنید به د. اسلام ، چاپ دوم ، ذیل ra" ¦ "Pa .

/ ساویدس ، تلخیص از ( د.اسلام ) /