بَیکَندی ، شهرت و نسبت چند تن از راویان و محدّثان قرنهای دوم تا چهارم .

١)ابوعبدالله محمدبن سلام (سلاّ م )، حافظ و محدّث ثقه . در ١٦١ یا ١٦٢ در بیکند (نزدیک بخارا) به دنیا آمد و در ٢٢٥ در همانجا درگذشت . وی برای استماع حدیث مسافرت بسیار کرد و از ابواسحاق فزاری ، سفیان بن عُیَیْنه و محدّثان دیگر روایت نمود (سمعانی ، ج ١، ص ٤٣٤؛ ذهبی ، ١٣٧٥ـ١٣٧٧، ج ٢، ص ٤٢٢). او با امام مالک ملاقات و به نقل بعض منابع از او استماع حدیث نیز کرد (ابن عماد، ج ٢، ص ٥٧؛
قس ذهبی ، ١٤٠٢، ج ١٠، ص ٦٢٨). محمّدبن سلاّ م ثروت بسیاری در تحصیل و نشر علم صرف کرد. مجلس درس او نیز رونق بسیار داشت ، و شایع بود که جنّیان نیز در آن شرکت می کنند. بیکندی ، به گفتة خود او، پنج هزار حدیث از حفظ و به گزارش منابع تألیفاتی نیز داشته است (کحّاله ، ج ١٠، ص ٤٢؛
ذهبی ، ١٤٠٢، ج ١٠، ص ٦٢٨ـ٦٣٠).

٢) ابوسعید اسماعیل بن حَمدَوَیه ، محدّث . در اوایل قرن دوم در بیکند به دنیا آمد. وی نیز برای استماع حدیث سفر می کرد. مدتی در رمله زیست و در ٢٢٩ به دمشق رفت . از ابوعبداللّه محمدبن سلاّ م در بیکند و از ابوجابر محمدبن عبدالملک و بعضی محدثان در شهرهای دیگر حدیث شنید. از راویان او می توان از احمدبن زکریای مقدسی و ابونعیم عبدالملک جرجانی نام برد. ابوسعید در ٢٧٣ درگذشت (یاقوت حموی ، ج ١، ص ٧٩٧؛
ابن حِبّان ، ج ٨، ص ١٠٥).

٣) ابوزکریایحیی بن جعفر، حافظ و محدّث . وی از سفیان بن عُیینه ، وکیع و دیگر محدثان هم عصر خود روایت کرده است . محمدبن اسماعیل بخاری (متوفی ٢٥٦) در آثار خود از او روایت می کند (ذهبی ، ١٣٧٥ـ١٣٧٧، ج ٢، ص ٤٧٨؛
کلاباذی ، ج ٢، ص ٧٨٨؛
سمعانی ، همانجا).

٤) ابویحیی احمدبن یونس ، خطیب بیکند. از راویان ابوبشر احمدبن محمدبن مصعبی و ابونعیم عبدالملک بن محمد استرآبادی است و در ٣٧٢ در بیکند درگذشته است (سمعانی ، ج ١، ص ٤٣٥).

٥) ابوالفضل احمدبن علی سلیمانی ، حافظ و محدّث . در ٣١١ به دنیا آمد و برای استماع حدیث به عراق و شام و مصر سفر کرد و بیش از چهارصد اثر کوچک ، از جمله اثری در اسامی راویان ، تألیف کرد. سلیمانی روزهای جمعه به بخارا آمده ، برای مردم حدیث می خواند. وی عمری طولانی کرد و در ٤٠٤ یا ٤١٢ درگذشت (همان ، ج ١، ص ٤٣٤؛
ذهبی ، ١٣٧٥ـ١٣٧٧، ج ٣، ص ١٠٣٦؛
زرکلی ، ج ١، ص ١٧١؛
یاقوت حموی ، همانجا؛
بغدادی ، ج ١، ستون ٧١).

٦) ابوجعفر محمدبن احمد حنفی . در ٤١٢ به دنیا آمد و در ٤٨٢ درگذشت . از آثار اوست : تحقیق الرّسالة باوضح الدّلالة (در نبوّت )؛
الرّسالة المسعودیّة فی المباحث النّفیسة ؛
الهُدی والارشاد لاَهل الحیرة والعناد که در ردّ هبة اللّه اسماعیلی در مصر نگاشت (حاجی خلیفه ، ج ١، ستون ٣٧٨، ٨٩١، ج ٢، ستون ٢٠٤٣؛
قس بغدادی ، ج ٢، ستون ٧٥).

٧) ابوعمرو عثمان بن علی ، محدّث ثقه . پدرش اهل بیکند بود و خود او در بخارا زاده شد. فقه را از امام سرخس ، محمّدبن احمد سرخسی آموخت و از قاضی ابوالخطّاب طبری و ابومحمد عبدالواحدبن عبدالرحمان زبیری و دیگران حدیث شنید. سمعانی مؤلّف الانساب می گوید که از او بسیار استماع حدیث کرده است . وی در ٥٥٢ درگذشت (سمعانی ، ج ١، ص ٤٣٥).

منابع :
(١) ابن حِبّان ، کتاب الثقات ، حیدرآباد دکن ١٣٩٣ـ١٤٠٣/ ١٩٧٣ـ ١٩٨٣؛
(٢) ابن عماد، شذرات الذّهب فی اخبار من ذهب ، بیروت ١٣٩٩/ ١٩٧٩؛
(٣) اسماعیل بغدادی ، هدیة العارفین ، ج ١ـ٢، در حاجی خلیفه ، کشف الظنون ، ج ٥ ـ ٦، بیروت ١٤١٠/١٩٩٠؛
(٤) مصطفی بن عبدالله حاجی خلیفه ، کشف الظنون ، بیروت ١٤١٠/١٩٩٠؛
(٥) محمدبن احمد ذهبی ، سیر اعلام النبلاء ، ج ١٠، چاپ شعیب ارنؤوط و محمدنعیم عرقسوسی ، بیروت ١٤٠٢/١٩٨٢؛
(٦) همو، کتاب تذکرة الحفاظ ، حیدرآباد دکن ١٣٧٥ـ١٣٧٧/ ١٩٥٥ـ ١٩٥٨، چاپ افست بیروت ( بی تا. ) ؛
(٧) خیرالدین زرکلی ، الاعلام ، بیروت ١٩٨٦؛
(٨) عبدالکریم بن محمد سمعانی ، الانساب ، چاپ عبدالله عمر بارودی ، بیروت ١٤٠٨/١٩٨٨؛
(٩) عمررضا کحّاله ، معجم المؤلفین ، دمشق ١٩٥٧ـ١٩٦١، چاپ افست بیروت ( بی تا. ) ؛
(١٠) احمدبن محمد کلاباذی ، رجال صحیح البخاری ، المسمّی ' الهدایة والارشاد فی معرفة اهل الثقة و السداد ، چاپ عبدالله لیثی ، بیروت ١٤٠٧/١٩٨٧؛
(١١) یاقوت حموی ، معجم البلدان ، چاپ فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ ١٨٦٦ـ١٨٧٣، چاپ افست تهران ١٩٦٥.

/ محمدباقر کریمیان /