دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - الصفحة ٢٣١٩
بیاتِ کُرد ، گوشه ای از مقام زنگوله از مقامات دوازدهگانة موسیقی مقامی ایران . این مقام دارای دو شعبه (چهارگاه و عُزّال ) بوده و چهارگاه نیز دو گوشه به نامهای بیات کرد و حجاز مخالف داشته است (عبدالمؤمن بن صفی الدین ، ص ٩٣). فرصت شیرازی (ص ٢٦) بیات کرد را بیست وهشتمین گوشة دستگاه شور، و معروفی (بخش شور، ص ٥٦ ـ٦٢) پنجاه و ششمین تا پنجاه و نهمین گوشه از همین دستگاه دانسته است ، اما وزیری (ص ١٢٠) آن را از گوشه های آواز دشتی شمرده است . به نوشتة کیانی (ص ٢٩) بیات کرد یا کردِ بیات از آوازهای دستگاه شور و منطبق با مقام جانفزاست . انگاره ای که وزیری در کتاب تئوری موسیقی (همانجا) از بیات کرد آورده ، نوعی بیات را به ذهن متبادر می کند که موزون (ضربی ) است و هنوز هم در کردستان خوانده و نواخته می شود. وزن این لحن دوضربی است و نوای آن در محدودة «پانتا کورد» یا فاصلة پنجم
گردش دارد. میخائیل خلیل الله وردی در کتاب فلسفة الموسیقی الشرقیة در شمار نام نواهایی که اعراب از ایرانیان اقتباس کرده اند، از حجاز کُردی ، حصارکُردی ، کُردانیه و نوای کُردی یاد کرده که ظاهراً همة آنها برگرفته از بیاتی های رایج در مناطق کردستان است .
منابع :
(١) روح الله خالقی ، نظری به موسیقی ، تهران ١٣٦٢ ش ؛
(٢) عبدالمؤمن بن صفی الدین ، رسالة موسیقی بهجت الروح ، با مقابله و مقدمه و تعلیقات یاسنت لویی رابینو، تهران ١٣٤٦ ش ؛
(٣) محمدنصیربن جعفر فرصت شیرازی ، بحورالالحان ، چاپ محمدقاسم صالح رامسری ، تهران ١٣٦٧ ش ؛
(٤) مجید کیانی ، هفت دستگاه موسیقی ایران ، تهران ١٣٧١ ش ؛
(٥) موسی معروفی ، ردیف هفت دستگاه موسیقی ایرانی ، تهران ١٣٧٤ ش ؛
(٦) میخائیل خلیل الله وردی ، فلسفة الموسیقی الشرقیة فی اسرار الفن العربی ، دمشق ١٩٤٩، ذیل فهرس الانغام والموازین ؛
(٧) علینقی وزیری ، تئوری موسیقی ، تهران ١٣٧١ ش .
/ حسینعلی ملاّ ح /